Trump tấn công Iran? Khôn ngoan hay dại dột?

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Trong chính trị quốc tế, một quyết định quân sự lớn hiếm khi chỉ có đúng hoặc sai tuyệt đối. Một cuộc tấn công có thể được xem là hành động mạnh mẽ để bảo vệ an ninh quốc gia, nhưng cũng có thể trở thành một sai lầm chiến lược nếu hậu quả vượt quá những gì người lãnh đạo dự tính.

 

Việc Tổng thống Donald Trump quyết định tấn công Iran đã mở ra một cuộc tranh luận lớn: Đây là một bước đi khôn ngoan nhằm ngăn chặn một mối đe dọa nguy hiểm, hay là một quyết định mạo hiểm có thể đẩy nước Mỹ và thế giới vào một vòng xoáy bất ổn mới?

 

Câu trả lời không chỉ nằm trên chiến trường Iran, mà còn nằm ở những điều rất gần với đời sống người dân: giá xăng, giá thực phẩm, tiền vay mua nhà, việc làm và sức khỏe của nền kinh tế toàn cầu.

 

1. Lý do những người ủng hộ cho rằng Trump hành động đúng.

 

Những người ủng hộ quyết định của ông Trump cho rằng Iran từ lâu là một trong những đối thủ nguy hiểm nhất của Mỹ tại Trung Đông.

 

Iran từng hỗ trợ nhiều lực lượng vũ trang chống lại ảnh hưởng của Mỹ và đồng minh trong khu vực. Những người này lập luận rằng nếu Iran đạt được khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân hoặc có ưu thế quân sự quá lớn, mối đe dọa đối với Israel, các đồng minh Mỹ và an ninh khu vực sẽ gia tăng.

 

Theo quan điểm này, chờ đợi có thể nguy hiểm hơn hành động. Một cuộc tấn công mạnh tay có thể làm suy yếu cơ sở quân sự, làm giảm khả năng tấn công của Iran và buộc Tehran phải suy nghĩ lại trước khi tiếp tục các hành động gây bất ổn.

 

Trong lịch sử, nhiều chính phủ từng cho rằng đôi khi sử dụng sức mạnh quân sự là cần thiết để ngăn chặn một nguy cơ lớn hơn trong tương lai.

 

Những người ủng hộ Trump cũng cho rằng ông không muốn lặp lại chính sách của các chính quyền trước đây là đàm phán kéo dài nhưng không đạt được kết quả rõ ràng.

 

2. Nhưng chiến tranh luôn có cái giá phải trả.

 

Vấn đề lớn nhất của một cuộc chiến không chỉ là đánh thắng trận đầu tiên, mà là điều gì xảy ra sau đó.

 

Lịch sử cho thấy Mỹ có thể giành chiến thắng quân sự rất nhanh, nhưng việc duy trì ổn định sau chiến tranh lại là một thử thách khổng lồ.

 

Trường hợp Iraq năm 2003 là một bài học đáng chú ý. Quân đội Mỹ nhanh chóng lật đổ chính quyền Saddam Hussein, nhưng sau đó nước này rơi vào nhiều năm bất ổn, bạo lực giáo phái và sự trỗi dậy của các nhóm cực đoan.

 

Với Iran, nguy cơ còn phức tạp hơn. Iran là một quốc gia lớn, có dân số đông, có lực lượng quân sự mạnh và có mạng lưới đồng minh trong khu vực. Một cuộc tấn công có thể không chỉ giới hạn trong lãnh thổ Iran mà có thể lan rộng sang nhiều quốc gia khác.

 

Câu hỏi quan trọng là: Nếu Mỹ đánh Iran, mục tiêu cuối cùng là gì?

 

Làm suy yếu chương trình hạt nhân? Thay đổi chính quyền? Hay chỉ muốn gửi một thông điệp răn đe?

 

Nếu không có câu trả lời rõ ràng, một chiến thắng quân sự ban đầu có thể biến thành một cuộc xung đột kéo dài.

 

3. Người dân Mỹ và thế giới có thể phải trả giá.

 

Một trong những hậu quả rõ nhất của chiến tranh Trung Đông là tác động đến năng lượng.

 

Trung Đông vẫn là khu vực có vai trò quan trọng đối với nguồn cung dầu thế giới. Khi căng thẳng gia tăng, thị trường lập tức phản ứng: giá dầu tăng, giá xăng tăng, chi phí vận chuyển tăng.

 

Điều này tạo ra một nghịch lý: Một chính phủ có thể tuyên bố chiến thắng trên mặt trận quân sự, nhưng người dân bình thường lại cảm thấy cuộc chiến qua hóa đơn xăng và hóa đơn siêu thị.

 

Ở Mỹ, giá nhiên liệu tăng có thể ảnh hưởng mạnh đến tâm lý cử tri. Người dân không chỉ quan tâm đến chính sách đối ngoại, mà còn quan tâm đến việc họ phải trả bao nhiêu tiền để đổ xăng, mua thực phẩm hoặc trả tiền nhà.

 

Ở Úc cũng vậy. Dù cách xa Trung Đông, người dân Úc vẫn chịu ảnh hưởng vì giá dầu thế giới tác động trực tiếp đến giá nhiên liệu trong nước. Khi chi phí vận chuyển tăng, giá hàng hóa cũng có thể tăng theo.

 

Như vậy, một cuộc chiến ở Trung Đông có thể khiến người dân ở Melbourne, Sydney hay California cảm nhận hậu quả trong đời sống hằng ngày.

 

4. Phải chăng các cố vấn của Trump đã tính sai?

 

Một câu hỏi được nhiều người đặt ra là: Liệu các cố vấn của Tổng thống Trump có đánh giá thấp những hậu quả kinh tế và chính trị của việc tấn công Iran?

 

Trong các cuộc chiến, sai lầm thường không nằm ở việc đánh giá sức mạnh quân sự của đối phương, mà nằm ở việc đánh giá thấp phản ứng của người dân, đồng minh và thị trường toàn cầu.

 

Có thể một số nhà hoạch định chính sách tin rằng một chiến dịch nhanh chóng sẽ buộc Iran phải nhượng bộ và thị trường dầu sẽ sớm ổn định.

 

Nhưng Trung Đông là một khu vực có quá nhiều yếu tố khó đoán. Một hành động quân sự có thể tạo ra những phản ứng dây chuyền ngoài dự tính.

 

Đó là lý do nhiều chuyên gia cho rằng lãnh đạo một quốc gia không chỉ cần câu hỏi “Có thể thắng trận này không?” mà còn phải hỏi “Sau chiến thắng, chúng ta sẽ làm gì?”

 

5. Có phải dầu mỏ là động cơ phía sau?

 

Một số người đặt câu hỏi liệu lợi ích năng lượng có đóng vai trò trong các quyết định của Mỹ hay không, đặc biệt khi thế giới đang chú ý đến nguồn dầu khổng lồ của Venezuela và lợi ích của các công ty dầu khí.

 

Đây là một câu hỏi chính trị hợp lý, bởi dầu mỏ từ lâu đã gắn liền với chiến lược quốc tế.

 

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa lợi ích kinh tế có thể xuất hiện sau một cuộc khủng hoảng và bằng chứng cho thấy đó là nguyên nhân chính dẫn đến chiến tranh.

 

Cho đến khi có bằng chứng cụ thể, không thể kết luận rằng một cuộc tấn công quân sự chỉ nhằm phục vụ lợi ích của các công ty dầu khí.

 

Nhưng điều không thể phủ nhận là trong mọi cuộc chiến, luôn có những nhóm được lợi và những nhóm phải chịu thiệt.

 

6. Khôn ngoan hay dại dột?

 

Cuối cùng, lịch sử sẽ là người phán xét.

 

Nếu cuộc tấn công Iran đạt được mục tiêu rõ ràng, làm giảm nguy cơ hạt nhân, bảo đảm an ninh khu vực và không kéo Mỹ vào một cuộc chiến dài, những người ủng hộ Trump sẽ cho rằng đây là một quyết định mạnh mẽ và cần thiết.

 

Nhưng nếu cuộc chiến làm giá dầu tăng cao, gây lạm phát, làm kinh tế suy yếu, khiến Mỹ mất thêm đồng minh và tạo ra một thế hệ chống Mỹ mới, những người phản đối sẽ xem đây là một sai lầm chiến lược.

 

Một nhà lãnh đạo giỏi không chỉ được đánh giá bằng khả năng ra lệnh tấn công, mà còn bằng khả năng nhìn thấy hậu quả lâu dài của quyết định đó.

 

Chiến tranh đôi khi có thể thắng trên bản đồ quân sự, nhưng lại thua trên mặt trận kinh tế và lòng dân.

 

Vì vậy, câu hỏi “Trump tấn công Iran: Khôn ngoan hay dại dột?” có lẽ chưa thể trả lời ngay hôm nay. Nhưng một điều đã rõ: cái giá của chiến tranh không chỉ được tính bằng bom đạn, mà còn bằng những đồng tiền người dân phải bỏ ra trong cuộc sống hằng ngày.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.