Trump muốn Hoa Kỳ là Nam Phi với chế độ kỳ thị chủng tộc Apartheid.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Hoa Kỳ sinh ra từ một nghịch lý lịch sử. Một mặt, đó là quốc gia tuyên bố “mọi người sinh ra đều bình đẳng”; mặt khác, lại mang trên lưng di sản nô lệ, kỳ thị và chia rẽ chủng tộc kéo dài hàng thế kỷ. Nhưng chính điều làm nên nước Mỹ – khác với Nam Phi thời apartheid – là khả năng nhận diện, tranh luận và sửa sai công khai. Bởi vậy, khi Donald J. Trump một Tổng thống Mỹ nhiều lần dung dưỡng, lan truyền hoặc làm ngơ trước những hình ảnh mang tính kỳ thị chủng tộc thô bạo, vấn đề không còn là một “sơ suất truyền thông”, mà là câu hỏi về bản chất quyền lực và hướng đi của nền cộng hòa.

 

Đoạn video mang tính xúc phạm, trong đó hình ảnh vợ chồng cựu Tổng thống Barack Obama bị ghép đầu vào thân khỉ, được đăng tải trên mạng xã hội của Tổng thống Donald Trump, không phải là sự cố đơn lẻ. Phản ứng ban đầu của Tòa Bạch Ốc – chối bỏ, đổ lỗi cho “nhân viên sơ suất”, rồi từ chối xin lỗi – chỉ càng khoét sâu nghi vấn: đây là thói quen chính trị, không phải tai nạn kỹ thuật. “Nhân viên đăng nhầm” – lời bào chữa cũ kỹ.

 

Lập luận cho rằng đoạn video “được đăng nhầm” bởi một nhân viên cấp dưới nghe quen thuộc đến mức… mòn tai.

 

Năm 2015, chiến dịch Trump từng đổ lỗi cho “thực tập sinh” khi tài khoản của ông chia sẻ nội dung ám chỉ cử tri Iowa bị “nhiễm hóa chất Monsanto nên não có vấn đề”.

 

Năm 2016, hình ảnh Hillary Clinton với ngôi sao sáu cánh – biểu tượng gắn liền với Do Thái giáo – xuất hiện trong một thông điệp mang màu sắc bài Do Thái rõ rệt, rồi lặng lẽ bị thay thế mà không một lời xin lỗi.

 

Nếu đó là những “tai nạn”, thì đây là loại tai nạn xảy ra với “tần suất” đáng báo động – và chỉ xảy ra theo một hướng duy nhất: nhắm vào sắc dân thiểu số.

 

Từ truyền thông cá nhân đến chính trị chia rẽ.

 

Khác với các đời tổng thống trước, Donald Trump sử dụng mạng xã hội không chỉ như công cụ thông tin mà như vũ khí chính trị trực diện, bỏ qua tầng nấc kiểm duyệt truyền thống. Điều này tạo ra một hiện tượng nguy hiểm: ý thức hệ được truyền tải bằng hình ảnh kích động, ngắn gọn, dễ lan truyền, nhưng khó truy cứu trách nhiệm.

 

Những lần chia sẻ video chống Hồi giáo từ các nhóm cực hữu Anh quốc (2017), cổ vũ thông điệp “White power” (2020), hay kêu gọi các dân biểu da màu “trở về nơi họ đến” (2019) không phải là lời nói hớ. Chúng tạo thành một mẫu hình chính trị “nhất quán”, trong đó “người Mỹ thật sự” được ngầm định là da trắng, Cơ Đốc giáo, bảo thủ – còn các sắc dân khác bị đẩy ra rìa của khái niệm công dân.

 

Mỹ không phải – và không thể là – Nam Phi apartheid.

 

Nam Phi thời apartheid (1948–1994) được xây dựng trên nền tảng luật pháp hóa phân biệt chủng tộc: khu dân cư riêng, giáo dục riêng, hôn nhân bị cấm đoán, quyền bầu cử bị tước đoạt.

 

Hoa Kỳ, ngược lại, sau phong trào dân quyền thập niên 1960, đã chọn con đường khó khăn hơn: chung sống trong khác biệt, bằng hiến pháp, tòa án và tranh luận công khai.

 

Chính vì thế, bất kỳ nỗ lực nào nhằm bình thường hóa ngôn ngữ kỳ thị, dù dưới dạng “trò đùa”, “video chế”, hay “đăng nhầm”, đều đi ngược lại nền tảng cộng hòa Mỹ. Khi Tổng thống – biểu tượng tối cao của quốc gia – không chỉ không xin lỗi mà còn coi thường phản ứng xã hội, ông ta đang gửi đi một thông điệp nguy hiểm: luật chơi có thể bị bẻ cong bởi quyền lực.

 

Phản ứng của chính đảng Cộng hòa: dấu hiệu rạn nứt.

 

Việc Thượng nghị sĩ Tim Scott – người Mỹ gốc Phi duy nhất trong Thượng viện và là đồng minh thân cận của Trump – phải nhiều lần công khai lên án các phát ngôn và hành vi mang tính kỳ thị của Tổng thống là dấu hiệu không thể xem nhẹ. Khi một đảng viên trung thành buộc phải nói rằng đó là “điều kỳ thị nhất từng thấy từ Tòa Bạch Ốc”, thì vấn đề đã vượt ra ngoài tranh cãi đảng phái.

 

Điều đáng nói là: không có cải tổ, không có kiểm soát, không có lời xin lỗi. Tất cả diễn ra như thể xã hội Mỹ phải làm quen với việc bị xúc phạm – y như cách chế độ apartheid từng yêu cầu người da đen Nam Phi “chấp nhận trật tự sẵn có”.

 

Nguy cơ lớn nhất: làm tê liệt chuẩn mực đạo đức.

 

Một nền dân chủ không sụp đổ trong một ngày. Nó bị bào mòn dần dần, khi những điều từng bị coi là không thể chấp nhận được trở thành “bình thường mới”.

 

Video kỳ thị hôm nay, câu nói xúc phạm ngày mai, rồi đến lúc người dân tự hỏi: phản đối còn để làm gì?

 

Đó chính là con đường nguy hiểm nhất – không phải của Nam Phi ngày xưa, mà của bất kỳ quốc gia nào đánh mất la bàn đạo đức.

 

Kết luận: Hoa Kỳ không phải, và không được phép trở thành, một xã hội phân biệt chủng tộc kiểu apartheid khoác áo kỹ thuật số. Tổng thống Mỹ không phải là lãnh chúa mạng xã hội, càng không phải kẻ kích động bản năng thấp kém để thu lợi chính trị.

 

Một quốc gia đa sắc tộc chỉ tồn tại được khi quyền lực biết tự kiềm chế, biết xin lỗi, và biết sửa sai. Nếu không, lịch sử – từ Nam Phi đến nhiều quốc gia khác – đã cho thấy cái giá phải trả luôn rất đắt.

 

Và nước Mỹ, với tất cả di sản và trách nhiệm của mình, không có quyền trả cái giá đó.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.