Trump một ông già không chịu rời sân khấu!

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Lịch sử không bao giờ lặp lại y nguyên, nhưng nó có thói quen nhại lại chính mình bằng những khuôn mặt khác.

 

Donald J. Trump không phải là Hitler, không phải Franco, cũng chẳng phải Brezhnev. Nhưng Trump giống họ ở một điểm then chốt: tất cả đều là những con người không chịu chấp nhận giới hạn của thời gian, của trí tuệ, và của chính bản thân mình.

 

Người Mỹ thường tự an ủi rằng: “Chuyện đó chỉ xảy ra ở Châu Âu, ở các nước độc tài, không thể xảy ra tại Hoa Kỳ.”

 

Lịch sử Đức năm 1932 cũng từng tự an ủi như thế. Hindenburg – bài học về một ông già ‘đỡ tệ hơn’

 

Paul von Hindenburg, Tổng thống Đức cuối thời Cộng hòa Weimar, không phải là Hitler. Ông già hơn, bảo thủ hơn, và được xem là “đỡ nguy hiểm”. Nhưng chính sự mệt mỏi, suy yếu và bảo thủ của Hindenburg đã mở đường cho Hitler vào chức Thủ tướng. Khi Hindenburg ký bổ nhiệm Hitler, ông nghĩ mình đang dùng một kẻ cực đoan để ổn định tình hình. Thực tế, ông đã ký vào cáo phó của nền dân chủ Đức.

 

Donald Trump hôm nay đóng vai trò nghịch đảo: ông ta không phải là người mở cửa, mà là cái cửa bị mục ruỗng**, để những kẻ như JD Vance bước qua. Một Trump già nua, suy thoái, nhưng vẫn bám ghế, sẽ khiến cử tri chấp nhận “bất cứ ai khác miễn là trông tỉnh táo hơn”. Và lịch sử cho thấy:”tỉnh táo” không đồng nghĩa với “lương thiện”

 

Franco – quyền lực kéo dài hơn cả sinh mệnh.

 

Francisco Franco cầm quyền Tây Ban Nha từ sau nội chiến cho đến khi chết trên giường bệnh. Những năm cuối đời, Franco không còn đủ sức điều hành đất nước, nhưng vẫn không chịu rời quyền lực. Cả một quốc gia bị đặt trong trạng thái “chờ ông ta chết”.

 

Trump chưa phải Franco, nhưng cái bóng thì đã hiện rõ. Một nền chính trị bị kéo lê bởi sức khỏe của một cá nhân. Một hệ thống phải giả vờ rằng “mọi thứ vẫn ổn”, trong khi ai cũng biết: vấn đề không còn là chính sách, mà là sinh học.

 

Điểm khác biệt duy nhất là: Franco không cần Twitter để nói nhảm mỗi sáng.

 

Brezhnev – khi suy thoái trí tuệ trở thành quốc sách. Leonid Brezhnev những năm cuối đời gần như không còn minh mẫn. Ông đọc diễn văn mà không hiểu mình đang nói gì, lẫn lộn số liệu, nhầm lẫn con người. Nhưng Liên Xô vẫn vận hành — một cách trì trệ, giả tạo và nguy hiểm. Quyền lực thực sự rơi vào tay những kẻ đứng sau hậu trường.

 

Trump, nếu tiếp tục, sẽ tái hiện đúng mô hình đó trong một hình thức Mỹ hóa: một tổng thống nói năng hỗn loạn, trong khi quyền lực được chuyển dần sang tay những ideologue trẻ hơn, sắc sảo hơn, và nguy hiểm hơn.

 

Trump là Brezhnev phiên bản truyền hình thực tế: ồn ào hơn, thô thiển hơn, nhưng không kém phần tai hại.

 

Hitler – không phải vì điên, mà vì được dung túng.

 

So sánh Trump với Hitler thường bị xem là quá đà. Nhưng sai lầm của người Đức không phải vì Hitler điên, mà vì họ bình thường hóa cái điên. Họ chấp nhận những bài diễn văn phi lý, những lời dối trá trắng trợn, với lý do: “Hắn nói cho đã tai”, “Hắn chỉ đùa”, “Hắn làm được việc”.

 

Trump không cần trại tập trung để gây hại. Chỉ cần làm suy yếu sự thật, làm nhờn luật pháp, và làm cho công chúng mệt mỏi với chính dân chủ— đó là đủ.

 

Hitler dùng huyền thoại dân tộc. Trump dùng cái tôi. Cơ chế khác nhau, hậu quả có thể tương đồng.

 

Nixon – bài học về lối thoát danh dự. Richard Nixon không phải thánh nhân, nhưng ông để lại một tiền lệ mà Trump không bao giờ học: biết rời đi. Khi đối diện sự thật không thể chối cãi, Nixon từ chức để cứu thể chế. Trump thì ngược lại: sẵn sàng đốt cháy thể chế để cứu cái tôi.

 

Điểm khác biệt giữa Nixon và Trump không phải ở mức độ sai lầm, mà ở khả năng nhận thức giới hạn của bản thân. Một người hiểu rằng quyền lực không quan trọng hơn quốc gia. Người kia thì tin rằng quốc gia chỉ là phần kéo dài của bản ngã.

 

Bài học chung của lịch sử.

 

Lịch sử cho thấy: nền dân chủ không chết ngay khi một kẻ nguy hiểm xuất hiện. Nó chết dần khi xã hội chấp nhận sự suy thoái như chuyện bình thường, chấp nhận một ông già không còn đủ năng lực chỉ vì sợ người kế vị.

 

Trump có thể sẽ kết thúc bằng tuổi già, bệnh tật, hay cái chết. Nhưng câu hỏi lịch sử sẽ không hỏi: Trump ra đi khi nào?*

 

Mà sẽ hỏi: Tại sao nước Mỹ lại để một người lưu manh như thế kéo dài quyền lực đến mức ấy?

 

Bởi lịch sử rất tàn nhẫn. Nó không thương hại những quốc gia nói: “Chúng tôi không biết.”

 

Lịch sử chỉ ghi một câu lạnh lùng: “Họ đã biết, nhưng họ vẫn chấp nhận.”

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

 

Mời đọc thêm bài: Sussan Ley thua nhưng không cay cú như Donald J. Trump.