Trump lọt hầm chông Trung Đông!

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Eo biển Hormuz, một tuyến đường huyết mạch vận chuyển dầu mỏ chiến lược của thế giới, một lần nữa trở thành tâm điểm địa chính trị.

 

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa kêu gọi Trung Cộng hợp tác cùng các đồng minh để bảo vệ tuyến đường này, đồng thời cảnh báo NATO về “tương lai rất tồi tệ” nếu các đồng minh không hỗ trợ.

 

Trên bề mặt, đây dường như là một nỗ lực ngoại giao đa phương nhằm ổn định tình hình căng thẳng. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, lời kêu gọi của Trump phản ảnh sự rối loạn chiến lược, các mâu thuẫn lợi ích và một loạt hậu quả nghiêm trọng đối với nước Mỹ, Trung Đông và toàn cầu.

 

1. Trước hết, điều nghịch lý nổi bật là Trump từng dùng thuế quan để “tấn công” Trung Cộng, khiến Bắc Kinh chịu áp lực thương mại lớn, đẩy giá cả và chuỗi cung ứng toàn cầu vào tình trạng căng thẳng. Giờ đây, chính ông lại cầu viện Trung Cộng, nước mà ông từng gây áp lực bằng cách đóng thuế hàng hóa, để bảo vệ một tuyến đường mà Mỹ coi là chiến lược. Trong bối cảnh này, câu hỏi đặt ra là liệu Trung Cộng có sẵn sàng đáp ứng không? Khi Tập Cận Bình vẫn duy trì chính sách mua dầu của Nga, bất chấp các lệnh trừng phạt và sự căng thẳng ở Ukraine, động lực của Bắc Kinh sẽ không là đồng minh với Washington, mà là bảo vệ lợi ích của mình, giảm rủi ro và duy trì nguồn cung năng lượng ổn định cho Trung Cộng.

 

2. Thứ hai, động thái này cho thấy Trump đang dùng các nguồn lực của Mỹ—tiền thuế của dân Mỹ, nguồn lực quân sự và thậm chí máu của lính Mỹ—để theo đuổi những mục tiêu chiến lược không hoàn toàn thuộc lợi ích trực tiếp của Mỹ.

Việc ông ta tuyên bố Mỹ và Israel có “mục tiêu tương tự” trong các chiến dịch quân sự là minh chứng rõ ràng.

 

Israel có lợi ích chiến lược riêng, nhắm vào các nhóm vũ trang và các quốc gia trong khu vực như Iran hay Lebanon, nhưng Mỹ lại phải gánh chịu chi phí về quân sự và kinh tế.

 

Tương tự, Saudi Arabia và các quốc gia vùng Vịnh cũng có quyền lợi về dầu khí, an ninh và địa chính trị, nhưng giá dầu tăng, chi phí bảo vệ eo biển Hormuz, và nguy cơ căng thẳng quân sự đều đổ lên vai nước Mỹ và cộng đồng quốc tế.

 

Hệ quả rõ ràng là giá dầu tăng mạnh, lên mức hơn 105 USD/thùng Brent, đánh dấu mức cao nhất kể từ tháng 7/2022. Dân Mỹ, dân thế giới phải trả giá cao hơn cho nhiên liệu, vận tải và sản phẩm tiêu dùng.

 

Các tập đoàn dầu khí lớn và các quốc gia xuất cảng năng lượng hưởng lợi, nhưng phần thiệt thực chất lại rơi vào tay người tiêu dùng bình thường và các nền kinh tế bị ảnh hưởng bởi lạm phát. Không khó để thấy, những chiến dịch quân sự hay áp lực địa chính trị trên Hormuz đang gián tiếp làm giàu cho những tập đoàn dầu mỏ khổng lồ, đồng thời tạo lợi thế cho Putin, người mà Trump từng bị cáo buộc có “thiện cảm đặc biệt.”

 

Trong khi đó, dân thường tại Iran, Lebanon và các quốc gia vùng Trung Đông tiếp tục chịu thiệt hại nặng nề. Các cuộc tấn công, không kích hay chiến dịch quân sự, dù được biện hộ là nhắm vào lực lượng vũ trang, vẫn khiến dân thường phải chịu đau thương, mất mát sinh mạng và cơ sở hạ tầng. Trump và các đồng minh, thông qua liên minh với Israel hay các quốc gia Vùng Vịnh, đã tạo ra một vòng xoáy bạo lực mà người dân vô tội là nạn nhân chính. Những con số thương vong, dòng người tị nạn, sự tàn phá kinh tế và xã hội là minh chứng sống động cho việc chính sách “an ninh chiến lược” đôi khi đồng nghĩa với việc hy sinh nhân đạo.

 

Phân tích sâu hơn, chiến lược của Trump phản ảnh cái hầm chông Trung Đông mà ông dường như không thể thoát ra. Eo biển Hormuz không chỉ là tuyến vận chuyển dầu, mà còn là biểu tượng cho sự rối loạn chiến lược của Mỹ trong khu vực:

Mỹ muốn bảo vệ nguồn cung dầu toàn cầu, nhưng lại lệ thuộc vào sự hợp tác của các cường quốc khác, như Trung Cộng, mà không chắc chắn họ sẽ đồng thuận.

 

Mỹ muốn duy trì ảnh hưởng quân sự và chiến lược, nhưng lại bị kéo theo những xung đột mà lợi ích trực tiếp cho Mỹ không rõ ràng.

 

Mỗi bước đi của Washington đều có tác động kép: tăng giá dầu, tạo lợi nhuận cho các tập đoàn và quốc gia xuất cảng, đồng thời gây đau thương cho dân thường.

 

Hậu quả chính sách này còn lan tỏa ra NATO. Trump cảnh báo liên minh về “tương lai rất tồi tệ” nếu đồng minh không hỗ trợ, nhưng thực tế, việc NATO tham gia vào bất kỳ chiến dịch quân sự nào ở Hormuz sẽ phải đương đầu với rủi ro về chính trị, kinh tế và quân sự. Không một nước đồng minh nào muốn đặt lực lượng của mình vào nguy cơ trực tiếp để bảo vệ một chiến lược mà lợi ích chính dường như nghiêng về các tập đoàn dầu khí của Mỹ hoặc các đồng minh Trung Đông.

 

Trong bối cảnh này, giá dầu trở thành tấm gương phản chiếu sự hỗn loạn chiến lược. Khi Brent vượt 105 USD/thùng, không chỉ dân Mỹ mà cả thế giới phải trả giá. Chi phí vận tải tăng, giá nhiên liệu và sản phẩm tiêu dùng leo thang, lạm phát tăng và các nền kinh tế đang vật lộn chịu áp lực. Trong khi đó, những người hưởng lợi từ căng thẳng là các tập đoàn dầu khí lớn, các quốc gia xuất cảng năng lượng, và những cường quốc như Nga có thể thao túng thị trường dầu mỏ.

 

Kết hợp tất cả các yếu tố, lời kêu gọi Trung Cộng tham gia bảo vệ Hormuz không chỉ là một nỗ lực ngoại giao đa phương. Nó còn là chiến lược tạo sức ép, buộc đồng minh hành động, nhưng cũng là biểu hiện rõ ràng của sự lệ thuộc vào các đối tác mà Mỹ từng đối đầu, của mâu thuẫn lợi ích trong liên minh, và của tác động tiêu cực đến dân thường và nền kinh tế toàn cầu. Trump, với chiến lược này, vừa tạo ra lợi ích cho Israel, Saudi Arabia, các tập đoàn dầu khí và gián tiếp cho Putin, vừa khiến người dân Mỹ và thế giới phải chịu hậu quả.

 

Nói cách khác, Trump đã lọt vào hầm chông Trung Đông: muốn bảo vệ lợi ích chiến lược, nhưng không kiểm soát được tác động phụ, không chắc chắn về đối tác, và gây thiệt hại cho chính người dân mà ông đáng lẽ phải bảo vệ. Căng thẳng tại Hormuz, bất ổn tại Dubai, chiến dịch quân sự Israel, và giá dầu tăng cao là những minh chứng cụ thể. Thách thức đối với Mỹ không chỉ là ngoại giao hay quân sự, mà là cân bằng giữa lợi ích chính trị, kinh tế và nhân đạo—một bài toán mà Trump dường như chưa tìm ra lời giải thỏa đáng.

 

Nhìn chung, các sự kiện tại Hormuz, Dubai, Israel, và diễn biến giá dầu cho thấy một bức tranh Trung Đông phức tạp và nguy hiểm. Mọi bước đi sai lầm có thể gây ra hiệu ứng dây chuyền trên toàn cầu: kinh tế bị chao đảo, dân thường phải chịu đau thương, và Mỹ tiếp tục mắc kẹt trong các cuộc xung đột mà lợi ích thực sự của nước này bị che mờ bởi các chiến lược địa chính trị hẹp hòi. Trump muốn áp dụng sức mạnh, nhưng chính sức mạnh đó đang kéo ông ta và nước Mỹ vào một mê cung rủi ro mà thoát ra không hề dễ dàng.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.