Trump: King of Liar!

 

Đoàn Xuân Thu

 

Những đoạn tin cho rằng Thủ tướng Ý Giorgia Meloni đã phản bác Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump liên quan đến một câu chuyện ông kể về việc bà “van xin chụp hình chung”.

 

Trump nói rằng bà Meloni “rất muốn có hình với ông, thậm chí gần như nài nỉ”.

Tuy nhiên, phía bà Meloni đã đáp trả dứt khoát: “Chúng tôi không bao giờ van xin,” đồng thời phủ nhận hoàn toàn câu chuyện, cho rằng đó là điều bịa đặt.

Từ sự kiện này, bài viết gốc đặt vấn đề rộng hơn: Trump nhiều lần bị cáo buộc đưa ra các tuyên bố sai lệch hoặc không đúng sự thật. Một số thống kê từ cơ sở dữ liệu kiểm chứng của Washington Post trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên cho rằng ông có hàng chục ngàn phát biểu bị đánh giá là sai hoặc gây hiểu lầm, với tần suất tăng dần theo từng năm.

Từ đó, tác giả đặt câu hỏi: khi nhiều nguyên thủ, cựu quan chức và báo chí liên tục phản bác, vì sao vẫn có một bộ phận công chúng tin ông gần như tuyệt đối? Và liệu đây chỉ là “phóng đại chính trị” hay đã trở thành một mô thức hành vi có hệ thống?

Nếu nhìn riêng vụ việc giữa ông Trump và bà Meloni, đây có vẻ chỉ là một va chạm ngoại giao nhỏ, kiểu “lời nói gió bay”. Nhưng đặt trong bối cảnh rộng hơn của truyền thông hiện đại, nó lại phản ánh một hiện tượng lớn hơn: chính trị của thời đại thông tin bị nén thành những mẩu phát ngôn gây sốc.

Trong thời đại mạng xã hội, một câu nói gây tranh cãi có giá trị lan truyền đôi khi lớn hơn cả một chính sách dài hạn. Một phát biểu gây sốc có thể xuất hiện trên hàng ngàn trang tin chỉ trong vài giờ, bất kể nó đúng hay sai.

Chính trong môi trường ấy, những nhân vật như Donald Trump trở thành trung tâm của một chu kỳ truyền thông liên tục: nói – gây sốc – bị phản bác – lại xuất hiện – và tiếp tục chu kỳ mới.

Các thống kê thường được nhắc đến từ Washington Post Fact Checker cho rằng trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên, Trump đưa ra hàng chục ngàn tuyên bố bị đánh giá là sai lệch hoặc không chính xác. Dù cách phân loại của các cơ sở kiểm chứng có thể khác nhau, xu hướng chung được nhiều cơ quan báo chí ghi nhận là: tần suất phát ngôn gây tranh cãi tăng theo thời gian.

Nhưng điều quan trọng hơn không nằm ở con số, mà nằm ở hiện tượng xã hội: Một phần công chúng tin vì họ đồng cảm với thông điệp chính trị, không kiểm tra tính chính xác từng câu nói. Một phần khác phản đối ông nhưng lại vô tình giúp ông lan truyền thông tin nhiều hơn. Báo chí, trong khi kiểm chứng, cũng góp phần khuếch đại mức độ chú ý.

Thành ra, “đúng” hay “sai” không còn là trục duy nhất; trục quan trọng hơn là có được chú ý hay không”

Câu hỏi người đọc đặt ra là: nếu biết một câu chuyện Trump kể có thể bị phản bác, tại sao vẫn nói?

Có thể nhìn dưới ba góc độ:

1. Chính trị của sự chú ý

Trong kỷ nguyên truyền thông, im lặng đồng nghĩa với biến mất. Một chính trị gia không xuất hiện thường xuyên sẽ nhanh chóng bị thay thế trong dòng tin tức. Việc gây tranh cãi giúp ông ta luôn nằm ở trung tâm truyền thông.

2. Củng cố bản sắc cử tri.

Những tuyên bố mạnh, thậm chí gây sốc, không chỉ nhằm thuyết phục đối thủ mà nhằm củng cố niềm tin của nhóm ủng hộ sẵn có. Với họ, sự “bị phản đối bởi truyền thông” đôi khi lại là bằng chứng của “tính chân thật ngoài hệ thống”.

3. Chính trị như một sân khấu.

Trong trường hợp này, chính trị không chỉ là quản trị, mà còn là trình diễn. Một câu chuyện như việc “lãnh đạo nước Ý xin chụp hình” – dù đúng hay sai – đều có giá trị biểu tượng: nó đặt người kể vào trung tâm quyền lực và sự chú ý. 

 

Một nghịch lý của thời đại số là: càng bị phản bác mạnh, thông tin càng lan nhanh.

 

Khi bà Giorgia Meloni phủ nhận câu chuyện, sự phủ nhận ấy không làm câu chuyện biến mất ngay lập tức, mà đôi khi còn khiến nó xuất hiện thêm một lần nữa trên bản tin, bình luận, và mạng xã hội. 

 

Đây là cơ chế mà giới nghiên cứu truyền thông gọi là “khuếch đại qua tranh cãi”.

 

Trong cơ chế này: Tin đúng lan nhanh. Tin sai lan còn nhanh hơn nếu gây cảm xúc. Và phản bác cũng trở thành một phần của vòng lan truyền

Nếu chỉ quy mọi thứ vào một người, ta sẽ bỏ qua bối cảnh rộng hơn: sự thay đổi cấu trúc của truyền thông, chính trị, và tâm lý xã hội.

Hiện tượng này phản ánh ba biến chuyển lớn: Sự sụp đổ của độc quyền thông tin truyền thống. Sự trỗi dậy của mạng xã hội như nguồn tin chính. Sự phân mảnh niềm tin công chúng.

Trong môi trường đó, một chính trị gia như Donald Trump không phải là nguyên nhân duy nhất, mà là sản phẩm đồng thời của hệ sinh thái truyền thông mới. 

 

Câu hỏi sâu hơn nên là: Tại sao xã hội hiện đại lại tạo ra một môi trường mà sự thật và gây sốc có giá trị truyền thông gần như ngang nhau?

Trong môi trường đó, một phát ngôn có thể vừa bị phản bác, vừa được lan truyền mạnh hơn chính lời phản bác nó. Và một chính trị gia có thể vừa bị chỉ trích, vừa trở nên nổi bật hơn nhờ chính sự chỉ trích ấy.

Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “ai đúng ai sai trong một câu chuyện cụ thể”, điều đáng suy nghĩ hơn là: cơ chế nào đang biến chính trị thành một chuỗi sự kiện liên tục cần gây chú ý để tồn tại?

Và chừng nào cơ chế ấy còn vận hành, thì những câu chuyện kiểu “xin chụp hình hay không xin chụp hình” sẽ còn tiếp tục xuất hiện — không phải như ngoại lệ, mà như một phần tất yếu của chính trị thời đại truyền thông số.

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

 

Mời đọc tiếp bài : Khi quyền lực gặp… tính trẻ con của Donald Trump