Trump: Con ma nhà họ Hứa tên Lèo!

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Trump, Musk và nghệ thuật hứa hẹn: Khi những tấm ngân phiếu chỉ tồn tại trên sân khấu.

 

Trong chính trị và kinh doanh, có một thứ luôn rẻ hơn tiền thật: “lời hứa”.

 

Một lời hứa có thể tạo ra hàng triệu tiếng vỗ tay, hàng triệu lượt chia sẻ trên mạng xã hội, và thậm chí có thể giúp một chính trị gia thắng cử hoặc một doanh nhân duy trì hình ảnh thiên tài. Nhưng khi ánh đèn sân khấu tắt, câu hỏi khó vẫn còn đó: “Tiền đâu? Ai trả? Khi nào nhận?”

 

Donald Trump và Elon Musk — hai nhân vật nổi tiếng với khả năng tạo sự chú ý — từng nhiều lần khiến công chúng bàn luận về những lời hứa lớn lao liên quan đến tiền bạc. Người ủng hộ gọi đó là những ý tưởng táo bạo. Người chỉ trích gọi đó là nghệ thuật bán hy vọng, bán vịt trời!

 

1. Trump và những “tấm ngân phiếu tương lai”

 

Donald Trump vốn nổi tiếng với phong cách chính trị dựa trên những thông điệp lớn, đơn giản và dễ nhớ.

 

Khi người dân lo lắng vì giá cả tăng cao, chi phí sinh hoạt đắt đỏ, một lời hứa như: “Mỗi người sẽ nhận được $5.000” tất nhiên có sức hấp dẫn mạnh.

 

Nhưng đây không phải lần đầu Trump đưa ra những ý tưởng kiểu này.

 

Trước đó, ông ta từng nói đến những chương trình như “tariff dividend” — lấy tiền thu từ thuế quan để trả lại cho dân — và ý tưởng chia tiền từ khoản tiết kiệm do cắt giảm chi tiêu chính phủ.

 

Nghe rất hấp dẫn: chính phủ bớt lãng phí, có thêm tiền, rồi chia lại cho dân.

 

Nhưng chính trị không giống một trò chơi Monopoly. Chính phủ không thể chỉ mở két sắt và phát tiền. Mọi khoản chi lớn đều cần nguồn thu, luật pháp, sự chấp thuận của Quốc Hội và phải tính đến hậu quả kinh tế.

 

Vì vậy, những người hoài nghi đặt câu hỏi: “Đây là một kế hoạch ngân sách thật sự, hay chỉ là một tấm vé số chính trị được in bằng lời nói?”

 

2. “Cổ tức Trump”: phiên bản mới của giấc mơ nhận tiền.

 

Lời hứa mới về “Trump Dividend” $5.000 lại đưa câu chuyện này trở lại.

 

Trump ví khoản tiền này như một công ty thành công chia lợi nhuận cho cổ đông.

Nhưng nước Mỹ không phải là một công ty tư nhân, và công dân không phải là cổ đông.

 

Một công ty có thể chia lợi nhuận khi có lợi nhuận. Một chính phủ phải lấy tiền từ thuế, vay nợ hoặc cắt giảm nơi khác.

 

Nếu phát hàng ngàn tỷ Mỹ kim, câu hỏi không tránh khỏi là: Tiền lấy từ đâu? Nợ công có tăng không? Lạm phát có quay trở lại không? Thế hệ sau có phải trả món nợ hôm nay không?

 

Nhưng trong một cuộc vận động chính trị, câu hỏi đó thường đến sau tiếng vỗ tay.

Bởi vì lời hứa “nhận $5.000” luôn dễ nghe hơn câu chuyện dài dòng về ngân sách liên bang.

 

3. Elon Musk và những “món quà triệu đô”

 

Không chỉ Trump mới biết sức mạnh của những con số lớn.

 

Elon Musk cũng từng gây chú ý với chương trình tặng $1 triệu Mỹ kim mỗi ngày cho những người ký kiến nghị liên quan đến quyền hiến định trong thời gian vận động chính trị năm 2024.

 

Về mặt truyền thông, đây là một cú đánh rất mạnh.

 

Một tỷ phú nói: “Tôi sẽ cho tiền.” Ai mà không chú ý?

 

Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: khi tiền bạc xuất hiện trong bối cảnh bầu cử, câu hỏi về động cơ và tính hợp pháp lập tức được đặt ra.

 

Đây là khác biệt giữa một chương trình từ thiện bình thường và một hoạt động có thể ảnh hưởng đến hành vi chính trị.

 

Trong nền dân chủ, tiền có thể mua quảng cáo, nhưng không nên mua sự lựa chọn của cử tri.

 

4. Khi tỷ phú và chính trị gia cùng bán hy vọng.

 

Trump và Musk có điểm chung: cả hai đều hiểu sức mạnh của truyền thông.

 

Một con số lớn dễ nhớ hơn một bài diễn văn dài.

 

$5.000.

 

$1 triệu mỗi ngày.

 

Những con số ấy lập tức đi vào trí nhớ.

 

Nhưng một nền kinh tế không vận hành bằng khẩu hiệu. Người dân không thể trả tiền điện bằng lời hứa, không thể trả tiền nhà bằng những dòng chữ trên mạng xã hội.

 

Điều nguy hiểm của chính trị bằng lời hứa tiền mặt là nó biến công dân thành người chờ nhận quà, thay vì người đánh giá chính sách.

 

Một nền dân chủ khỏe mạnh cần cử tri hỏi:”?”Chương trình này có bền vững không?” chứ không chỉ hỏi: “Tôi nhận được bao nhiêu?”

 

5. Hứa trước bầu cử, giải thích sau bầu cử.

 

Đây là mô thức quen thuộc trong chính trị:

Trước bầu cử: “Tôi sẽ mang tiền về cho quý vị.”

 

Sau bầu cử: “Quốc Hội chưa đồng ý.”  “Tình hình thay đổi.” “Cần thêm thời gian.” “Có những trở ngại không lường trước.”

 

Dĩ nhiên, không phải mọi lời hứa không thực hiện được đều là gian dối. Chính trị luôn có những giới hạn thật sự.

 

Nhưng trách nhiệm của người lãnh đạo là phải nói rõ: Điều gì có thể làm ngay? Điều gì cần Quốc Hội? Điều gì chỉ là mục tiêu dài hạn?

 

Nếu chỉ đưa ra con số hấp dẫn mà không giải thích cách thực hiện, đó không còn là một kế hoạch; đó chỉ là một màn trình diễn.

 

 

Kết luận: Những chiếc bánh vẽ thời hiện đại.

 

Ngày xưa người ta nói “bánh vẽ” là thứ nhìn rất đẹp nhưng không ăn được.

 

Trong thời đại mạng xã hội, bánh vẽ có thể mang hình dạng khác: một tấm ngân phiếu $5.000, một triệu Mỹ kim mỗi ngày, một lời hứa rằng mọi vấn đề sẽ được giải quyết chỉ bằng một quyết định.

 

Trump và Musk đều là những bậc thầy trong việc tạo ra những khoảnh khắc gây chú ý. Họ hiểu tâm lý đám đông, hiểu sức mạnh của truyền thông và hiểu rằng một lời hứa lớn luôn tạo ra tiếng vang lớn.

 

Nhưng giữa một lời hứa trên sân khấu và một chính sách trong đời thực là cả một khoảng cách.

 

Cử tri không cần những nhà ảo thuật giỏi nhất.

 

Cử tri cần những người có khả năng biến lời nói thành kết quả.

 

Bởi vì cuối cùng, trong chính trị cũng như trong đời sống: Một tấm ngân phiếu thật trị giá $100 vẫn có giá trị hơn một lời hứa trị giá $10.000 chưa bao giờ được ký.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

 

Mời đọc tiếp bài: Một lời hứa phát tiền để đổi lấy phiếu bầu có phải là mua phiếu hay không? Có phạm pháp hay không?