“Trump biến “Nhà Trắng” thành công ty riêng”.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Muốn hiểu Trump không khó! Nói và làm chỉ vì túi tiền riêng!

 

Trong xã hội hiện đại, một quốc gia không chỉ được vận hành bởi cơ sở hạ tầng kinh tế, mà còn thông qua thượng tầng kiến trúc – hệ thống chính trị, luật pháp, và các thiết chế văn hóa – nhằm điều tiết, bảo vệ và thúc đẩy nền kinh tế đó.

 

Khi xem xét nhiệm kỳ của Donald Trump, có thể nhận thấy một điểm nổi bật: thượng tầng kiến trúc dưới thời Trump không chỉ là công cụ điều hành đất nước, mà còn trở thành phương tiện trực tiếp phục vụ lợi ích tài chính cá nhân của tổng thống. Như vậy, quyền lực chính trị không đơn thuần là phục vụ dân Mỹ, mà song hành với nó là một cơ chế kinh tế đặc thù, sinh lợi cho Trump và tập đoàn kinh doanh riêng của ông ta.

 

Thượng tầng kiến trúc, xét về mặt cơ chế chính trị, gồm các thiết chế Nhà nước, bộ máy lập pháp, hành pháp và tư pháp, cùng với các cơ quan quản lý thị trường, thuế quan và luật pháp. Trong lý tưởng truyền thống, các thể chế này được vận hành nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, duy trì trật tự công bằng và tạo điều kiện phát triển cho nền kinh tế quốc dân.

 

Tuy nhiên, dưới nhiệm kỳ Trump, một số dấu hiệu cho thấy các thể chế chính trị đã được “tái cấu trúc” để đồng thời tạo ra lợi ích trực tiếp cho tổng thống và tập đoàn của ông Trump.

 

Trước hết, xem xét các chính sách thuế và quy định doanh nghiệp. Các chính sách thuế, vốn là công cụ quản lý kinh tế và phân phối lợi ích xã hội, đã được điều chỉnh theo hướng tạo lợi thế tối đa cho các tập đoàn Trump sở hữu, từ bất động sản, khách sạn, sân golf, đến các thương hiệu nhượng quyền. Việc cắt giảm thuế doanh nghiệp, ưu tiên các khoản khấu trừ, và nới lỏng kiểm soát các dự án quốc tế đã làm tăng giá trị tài sản cá nhân của tổng thống. Những quyết định này, khi đứng độc lập, có thể được biện minh là hỗ trợ kinh tế quốc gia; nhưng khi phân tích cụ thể các tác động tới các doanh nghiệp của Trump, người ta nhận thấy một dòng lợi ích tài chính trực tiếp chảy về túi riêng, chứ không phải lợi ích chung của dân Mỹ.

 

Tiếp theo là cách sử dụng các quyền hạn hành pháp để tạo lợi thế cạnh tranh cho thương hiệu cá nhân. Từ việc quảng bá tên tuổi qua các hội nghị, tiệc chiêu đãi, đến các chuyến công tác nước ngoài, mọi hoạt động đều có thể biến thành cơ hội sinh lợi cho các bất động sản và dịch vụ của Trump.

 

Sân golf Mar-a-Lago trở thành điểm đến ngoại giao, nơi các nhà ngoại giao và doanh nhân quốc tế phải chi trả cho dịch vụ, trong khi tên tuổi Trump xuất hiện trên mọi ấn phẩm, truyền thông và tài liệu liên quan đến sự kiện chính thức. Đây là một hình thức tận dụng quyền lực chính trị như một công cụ thương mại**, nơi mà lợi ích quốc gia và lợi ích cá nhân hoàn toàn không trùng khớp.

 

Thượng tầng kiến trúc còn thể hiện qua các cơ chế luật pháp và kiểm soát xung đột lợi ích. Một quốc gia lý tưởng vận hành dựa trên sự minh bạch và giám sát độc lập, đảm bảo rằng các lãnh đạo không thể dùng quyền lực chính trị để thu lợi cá nhân. Trong nhiệm kỳ Trump, sự từ chối công khai đầy đủ thuế thu nhập cá nhân, kết hợp với việc quản lý tài sản chưa tách biệt rõ ràng giữa cá nhân và Nhà nước, cho thấy một khoảng không gian pháp lý được tận dụng để bảo vệ lợi ích riêng. Hậu quả là một tổng thống có thể thực hiện các giao dịch kinh doanh, hợp đồng, hoặc thậm chí đầu tư vào các dự án có lợi cho mình, trong khi vẫn vận hành Nhà nước với tư cách tổng thống.

 

Một ví dụ khác là cách Trump vận hành các thương vụ liên quan đến đối tác nước ngoài. Các khách sạn và sân golf của ông không chỉ là tài sản kinh doanh mà còn là địa điểm ngoại giao quan trọng. Mỗi cuộc gặp với đại diện nước ngoài, mỗi hội nghị cấp cao, đều đồng thời là cơ hội thương mại, nơi mà “khách hàng” phải trả tiền cho dịch vụ, ăn ở, và thậm chí quảng bá thương hiệu Trump. Điều này minh chứng rằng quyền lực chính trị – một phần của thượng tầng kiến trúc – đã được tận dụng để tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp cho cá nhân, không phải vì mục tiêu phục vụ dân chúng.

 

Thêm vào đó, các quyết định chính sách thương mại, chẳng hạn như đánh thuế hay áp thuế quan, cũng có thể được nhìn nhận qua lăng kính lợi ích cá nhân. Khi Trump đe dọa áp thuế hay điều chỉnh các hiệp định thương mại, giá trị một số bất động sản hay dự án của ông tại nước ngoài và trong nước có xu hướng biến động theo hướng có lợi. Đây là một minh chứng rõ ràng rằng quyền lực hành pháp – vốn là phần quan trọng của thượng tầng kiến trúc – được vận hành đồng thời như một công cụ kinh tế cá nhân, chứ không thuần túy phục vụ nền kinh tế quốc gia hay dân Mỹ.

 

Trong khi một tổng thống lý tưởng sử dụng quyền lực để cải thiện phúc lợi công dân, giảm bất bình đẳng và nâng cao năng lực sản xuất quốc gia, Trump đã biến thượng tầng kiến trúc thành một mạng lưới cơ chế thu lợi cá nhân. Tất cả từ chính sách thuế, ưu đãi luật pháp, đến quảng bá thương hiệu và vị trí ngoại giao đều có thể được phân tích dưới lăng kính “lợi ích cá nhân trước hết, lợi ích dân Mỹ sau cùng”. Điều này dẫn đến một thực tế cay đắng: dân Mỹ đóng góp thuế và lao động để duy trì một thể chế chính trị mà phần lớn lợi ích kinh tế lại chảy vào tài khoản riêng của tổng thống.

 

Điều đáng chú ý là việc này không chỉ là vấn đề đạo đức, mà còn liên quan trực tiếp đến niềm tin xã hội và thị trường. Khi thể chế chính trị được sử dụng như một công cụ kinh tế cho cá nhân, niềm tin vào công bằng, minh bạch và hiệu quả của Nhà nước bị xói mòn. Thượng tầng kiến trúc, vốn được xây dựng để điều phối kinh tế quốc gia, bỗng trở thành cỗ máy sinh lợi cho một người duy nhất, trong khi dân chúng, vốn là nền tảng của hạ tầng kinh tế, lại ít được hưởng lợi.

 

Như vậy, nhìn từ góc độ học thuật, nhiệm kỳ của Trump cho thấy một hiện tượng đặc biệt: thượng tầng kiến trúc vừa vận hành chính trị, vừa trở thành công cụ kinh tế cho tổng thống, nhưng lợi ích không dành cho dân Mỹ. Đây là một minh chứng rõ ràng rằng quyền lực chính trị có thể được chuyển đổi thành giá trị kinh tế cá nhân nếu không có cơ chế giám sát và tách bạch lợi ích, và nó đồng thời làm nổi bật sự cần thiết của minh bạch, kiểm soát xung đột lợi ích, và phân tách giữa cá nhân và Nhà nước trong một nền dân chủ hiện đại.

 

Nhìn tổng thể, thể chế chính trị dưới thời Trump không chỉ là một bộ máy hành pháp – lập pháp – tư pháp – mà còn là một công cụ kinh tế tinh vi, nơi quyền lực và tiền bạc hòa làm một. Thượng tầng kiến trúc, vốn được xây dựng để phục vụ nền kinh tế quốc dân, trong thực tế đã trở thành bộ máy tạo ra lợi nhuận cá nhân, không phải để nâng cao phúc lợi dân Mỹ. Đây là một bài học quan trọng về cách mà quyền lực chính trị, khi thiếu giám sát và kiểm soát xung đột lợi ích, có thể bị chuyển hóa thành phương tiện làm giàu cho một cá nhân, làm xói mòn lòng tin công chúng và biến thể chế chính trị thành công cụ kinh tế cá nhân.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.