Tổng thống Hoa Kỳ không phải là một tay buôn địa ốc.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Trong những ngày gần đây, khi dư luận xôn xao trước những lời úp mở, đe dọa hay nửa đùa nửa thật xoay quanh chuyện Hoa Kỳ “chạm tay vào Greenland”, người ta bỗng nhận ra một điều đáng lo hơn cả băng tuyết Bắc Cực: đó là não trạng chính trị của phe cuồng Trump, những kẻ nhìn thế giới bằng con mắt của một tay buôn địa ốc, chứ không phải bằng suy tư của một quốc gia lãnh đạo.

 

Họ nói về Greenland như nói về một lô đất trống: mua được thì mua, không mua được thì cướp lấy. Họ hể hả bàn về vị trí chiến lược, tài nguyên, giá trị địa chính trị, y như đang phân tích một dự án resort hay khu thương mại. Và họ vỗ tay tán thưởng khi tổng thống Trump của họ phát biểu theo giọng của một ông trùm bất động sản: “Everything has a price.”

 

Chính ở đó, sự lẫn lộn tai hại bắt đầu.

 

Tổng thống Hoa Kỳ không phải là tay buôn địa ốc, và Nhà Trắng không phải là phòng giao dịch. Một quốc gia không vận hành như một công ty gia đình, và thế giới không phải là bàn Monopoly để kẻ mạnh muốn mua ô nào thì mua, không được thì hất bàn.

 

Phe cuồng Trump thường chống chế: “Mỹ mạnh thì có quyền làm vậy.”

 

Lập luận ấy nghe quen lắm. Nó từng được dùng bởi mọi đế quốc trước khi suy tàn. Và lịch sử chưa từng tha cho ai.

 

Greenland không phải là một vùng đất vô chủ. Nó là lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch, một quốc gia đồng minh, một hội viên NATO. Chạm vào Greenland bằng vũ lực hay cưỡng ép chính trị không khác nào xé bỏ Điều 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương, tức là tự tay đập nát nền móng đạo lý mà Hoa Kỳ đã dựng lên suốt từ sau Thế chiến II.

 

Phe cuồng Trump dửng dưng trước điều đó, bởi họ không hiểu – hoặc cố tình không hiểu – rằng sức mạnh Hoa Kỳ không nằm ở súng đạn trước hết, mà nằm ở niềm tin của đồng minh. Không có niềm tin ấy, Mỹ chỉ còn là một cường quốc đơn độc, giàu vũ khí nhưng nghèo chính nghĩa.

 

Họ hỏi: “Greenland nhỏ xíu, có gì mà làm lớn chuyện?”

 

Xin thưa: không phải chuyện lớn hay nhỏ, mà là chuyện đúng hay sai.

 

Một tổng thống hành xử như tay buôn địa ốc sẽ nhìn thấy mỏ khoáng sản.

 

Một tổng thống đúng nghĩa phải nhìn thấy hệ quả trật tự quốc tế.

 

Khi Hoa Kỳ tự cho phép mình cư xử như Nga ở Ukraine hay Trung Quốc ở Biển Đông, thì từ giây phút đó, Hoa Kỳ mất quyền chỉ trích bất kỳ ai. Lá cờ sao sọc khi ấy không còn tượng trưng cho tự do, mà chỉ là dấu hiệu của kẻ mạnh hơn kẻ khác.

 

Đám cuồng Trump rất thích nói đến “deal”. Nhưng ngoại giao không phải là deal, và đồng minh không phải là đối tác làm ăn có thể bẻ kèo. Ngoại giao là uy tín tích lũy qua nhiều thế hệ, là lời hứa được giữ ngay cả khi không có lợi trước mắt.

 

Một tay buôn địa ốc sẵn sàng phá hợp đồng nếu thấy lỗ.

 

Một tổng thống không có quyền phá lời hứa quốc gia chỉ vì thấy “không lời”.

 

Người Mỹ từng hiểu điều đó. Roosevelt hiểu. Truman hiểu. Eisenhower hiểu. Ngay cả Reagan – biểu tượng mà phe cuồng Trump hay mượn danh – cũng hiểu rằng liên minh quan trọng hơn khoáng sản, và uy tín quan trọng hơn lãnh thổ.

 

Chỉ đến thời của Trump, người ta mới thấy Nhà Trắng nói chuyện như phòng họp của tập đoàn Trump Organization.

 

Nguy hiểm nhất không phải là mất Greenland, mà là mất phương hướng quốc gia. Khi tổng thống nói chuyện với thế giới bằng giọng hăm dọa, đổi chác, thì cả hệ thống chính trị bị kéo tụt xuống mức của một thương vụ làm ăn ngắn hạn. Quốc hội bị xem thường. Đồng minh bị coi rẻ. Luật quốc tế bị chế giễu.

 

Và rồi người ta tự hỏi: “Nếu Mỹ có thể làm vậy với Đan Mạch hôm nay, thì ngày mai sẽ làm gì với Nhật, với Úc, với Nam Hàn?”

 

Chính câu hỏi đó mới là bản án tử hình cho vai trò lãnh đạo của Hoa Kỳ.

 

Những người cuồng Trump thường chửi người khác là “ghét Mỹ”. Thật ra, chính họ mới là kẻ gây hại cho nước Mỹ, bởi họ cổ vũ cho một thứ chủ nghĩa sức mạnh trần trụi, không đạo lý, không giới hạn, không tầm nhìn dài hạn.

 

Yêu nước không phải là vỗ tay khi tổng thống hăm dọa thế giới.

 

Yêu nước là hiểu rằng nước Mỹ lớn vì biết tự kiềm chế quyền lực của mình.

 

Một tổng thống có thể từng là doanh nhân. Nhưng khi bước vào Nhà Trắng, ông ta phải bỏ lại sau lưng lối suy nghĩ của một con buôn. Nếu không làm được điều đó, thì ông ta không còn là tổng thống của một nền cộng hòa, mà chỉ là ông chủ của một đế quốc đang trượt dốc. Greenland chỉ là cái cớ. Vấn đề thật sự là: Hoa Kỳ muốn tiếp tục là quốc gia dẫn đường, hay chấp nhận biến mình thành kẻ buôn đất vĩ đại nhất lịch sử, đổi cả trật tự thế giới lấy vài hợp đồng ngắn hạn?

 

Lịch sử đã trả lời câu hỏi ấy cho mọi đế quốc trước đây. Và lịch sử sẽ không ưu ái Hoa Kỳ chỉ vì nước này từng vĩ đại.

 

Tổng thống Hoa Kỳ không phải là tay buôn địa ốc.

 

Nếu quên điều đó, thì không cần kẻ thù nào khác: nước Mỹ sẽ tự đánh mất chính mình.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.