Tội ác kỳ thị chủng tộc ở Mỹ!

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Bennettsville là một thị trấn nhỏ thuộc quận Marlboro, tiểu bang South Carolina, nằm ở vùng Đông Nam Hoa Kỳ, trong khu vực Lowcountry trứ danh. Thị trấn này cách thủ phủ Columbia của tiểu bang khoảng 80 dặm về phía Đông Bắc, gần dòng sông Pee Dee – một trong những con sông lớn và quan trọng của miền Nam nước Mỹ. Địa thế thấp, khí hậu ẩm, mùa hè nóng nực và mùa đông ôn hòa đã tạo nên nét sinh thái đặc trưng cho vùng đất này.

 

Nhưng Bennettsville không chỉ là một địa danh địa lý. Nó còn là một không gian lịch sử, nơi những lớp trầm tích của nước Mỹ – từ chế độ nô lệ, Nội chiến, tái thiết, phong trào dân quyền cho đến các tranh cãi chủng tộc hiện đại – chồng chất lên nhau một cách rõ nét.

 

Nguồn gốc tên gọi và di sản lịch sử.

 

         Thomas Bennett, Jr.

 

Bennettsville được thành lập năm 1819, mang tên Thomas Bennett, Jr. (1746–1828), một chính khách có ảnh hưởng trong giai đoạn hậu Cách mạng Mỹ. Sinh ra tại Charleston trong một gia đình giàu có, Bennett từng theo học Đại học Yale nhưng sớm trở về South Carolina để quản lý tài sản gia đình.

 

Trong Cách mạng Mỹ, ông tham gia lực lượng kháng chiến chống Anh và nhanh chóng trở thành một nhân vật chính trị quan trọng. Bennett từng là dân biểu Hạ viện và nghị sĩ Thượng viện South Carolina, và giữ chức Thống đốc tiểu bang South Carolina từ năm 1789 đến 1792. Nhiệm kỳ của ông tập trung vào việc tái thiết kinh tế, ổn định hành chính và củng cố chính quyền sau chiến tranh.

 

Dù thời gian tại nhiệm không dài, Thomas Bennett, Jr. được xem là một trong những nhà lãnh đạo đặt nền móng cho South Carolina thời kỳ đầu của nền Cộng hòa Hoa Kỳ. Thị trấn Bennettsville mang tên ông – dù mối liên hệ trực tiếp vẫn còn tranh luận – đã trở thành một phần của di sản đó.

 

“-ville” và câu chuyện ngôn ngữ – văn hóa**

 

Hậu tố “-ville” trong tên Bennettsville bắt nguồn từ tiếng Pháp, nghĩa là “thành phố” hay “khu định cư”. Dù South Carolina chịu ảnh hưởng chủ yếu từ Anh quốc, việc sử dụng “-ville” không phải là điều hiếm gặp trong lịch sử đặt địa danh ở Mỹ, đặc biệt vào đầu thế kỷ 19. Những cái tên như *

 

Nashville, Louisville, Charlottesville cho thấy sự pha trộn văn hóa Pháp – Anh trong tiến trình hình thành nước Mỹ.

 

“-Ville” mang ý nghĩa linh hoạt hơn “town”, thích hợp cho những cộng đồng mới hình thành, chưa có ranh giới đô thị rõ rệt. Bennettsville ra đời trong bối cảnh đó.

Nội chiến, tái thiết và cộng đồng người Mỹ gốc Phi.

 

Trong thời kỳ Nội chiến Mỹ, Bennettsville chịu ảnh hưởng trực tiếp từ cuộc xung đột giữa Liên minh miền Nam và Liên bang miền Bắc, đặc biệt xoay quanh vấn đề nô lệ. Sau chiến tranh, trong giai đoạn tái thiết, dân cư tại đây phần lớn là người Mỹ gốc Phi – những con người vừa thoát khỏi xiềng xích nô lệ nhưng phải đối diện với nghèo đói, phân biệt và bạo lực.

 

Thế kỷ 20 chứng kiến Bennettsville trở thành một trong những địa điểm gắn liền với phong trào dân quyền. Chính từ vùng đất này, nhiều trí thức da đen đã vươn lên, góp tiếng nói cho cuộc đấu tranh bình đẳng.

 

Chancellor Williams – niềm tự hào của Bennettsville

 

       Tiến sĩ Chancellor Williams

 

Ngày 22 tháng 12 năm 1898, Tiến sĩ Chancellor Williams, nhà sử học và học giả người Mỹ gốc Phi, chào đời tại Bennettsville. Cha ông từng là nô lệ; mẹ ông là đầu bếp, y tá và nhà truyền giáo. Từ những năm tiểu học, Williams đã đặt câu hỏi về bất công và bất bình đẳng chủng tộc.

 

Ông tốt nghiệp Đại học Howard, lấy bằng thạc sĩ lịch sử, từng nghiên cứu tại Oxford và Đại học London. Từ năm 1956, Williams tiến hành nghiên cứu thực địa tại Châu Phi, khảo sát 26 quốc gia và hơn 100 nhóm ngôn ngữ. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông, The Destruction of Black Civilization, trở thành cột mốc quan trọng trong việc nhìn lại lịch sử người da đen từ chính góc nhìn của họ.

 

Williams qua đời năm 1992, để lại di sản học thuật sâu sắc, khẳng định rằng lịch sử không thể chỉ được viết bởi kẻ chiến thắng.

 

Ku Klux Klan và bóng ma kỳ thị.

 

                                     Ku Klux Klan (KKK)

 

Không thể nói đến lịch sử chủng tộc Mỹ mà không nhắc tới Ku Klux Klan (KKK) – tổ chức cực hữu, phân biệt chủng tộc, ra đời năm 1865 tại Tennessee. KKK đã trải qua nhiều giai đoạn: từ khủng bố người da đen trong thời tái thiết, phục hồi mạnh mẽ đầu thế kỷ 20, đến việc chống lại phong trào dân quyền thập niên 1950–1960.

 

Dù ngày nay KKK suy yếu, tư tưởng của nó vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau, trong các nhóm cực hữu và những phong trào chính trị khai thác nỗi sợ sắc tộc.

 

Chính trị mị dân và vấn đề MAGA. Phong trào MAGA – Make America Great Again nổi lên từ chiến dịch tranh cử của Donald Trump năm 2016, dựa trên thông điệp “Nước Mỹ trên hết”. Dù không đồng nhất với KKK, MAGA bị chỉ trích vì khai thác tâm lý lo sợ nhập cư, sự thay đổi nhân khẩu học và hoài niệm về một nước Mỹ “da trắng” trong quá khứ.

 

Khi chính trị lợi dụng màu da để vận động quần chúng, hận thù chủng tộc lại được thổi bùng – dưới hình thức mới, nhưng với bản chất cũ.

 

Suy ngẫm cuối cùng.

 

Thật ra, nhân tài không sinh ra từ màu da. Một Tổng thống Barack Obama – mẹ da trắng, cha da đen Kenya – hay một dân biểu gốc Việt như Derek Tran, đều không nên được đánh giá bằng sắc tộc, mà bằng việc họ đã làm gì cho xã hội.

 

Ngày nào con người chỉ được nhắc đến như con người, không cần gắn thêm nhãn màu da, ngày đó nhân loại mới thật sự trưởng thành. Nhưng tại Hoa Kỳ – nơi vẫn chưa thể chỉ nói “I’m an American” mà không kèm theo chủng tộc – con đường ấy xem ra vẫn còn dài.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne