Tội ác kỳ thị chủng tộc.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

1. Massachusetts: cái nôi của tự do và nghịch lý lịch sử

 

Massachusetts là một trong mười ba thuộc địa gốc của Anh tại Bắc Mỹ, hình thành từ đầu thế kỷ XVII với sự hiện diện của nhóm Thanh giáo trên con tàu Mayflower năm 1620. Tên gọi “Massachusetts” bắt nguồn từ ngôn ngữ của thổ dân bản địa Massachusett, thường được hiểu là “vùng đất của những ngọn đồi lớn”, ám chỉ khu vực Blue Hills phía nam Boston ngày nay.

 

Nơi đây được xem là một trong những cái nôi của Cách mạng Mỹ, gắn liền với các nhân vật như John Adams, Paul Revere, và tinh thần khai sinh nền độc lập Hoa Kỳ.

 

Thế nhưng, ngay trong lòng “vùng đất tự do” ấy, những mâu thuẫn đầu tiên về quyền con người cũng đã nảy sinh – đặc biệt là quyền sống và quyền tự do của người da đen.

 

2. Nô lệ ở Massachusetts: sự thật ít được nhắc đến

 

Dù thường được nhìn như “miền Bắc khai sáng”, Massachusetts không hề đứng ngoài hệ thống nô lệ của thời thuộc địa. Từ năm 1638, người Châu Phi đã bị đưa đến đây như tài sản lao động. Họ bị mua bán, trao đổi, thừa kế như đồ vật, và sống dưới sự kiểm soát gần như tuyệt đối của chủ nhân.

 

Sự nghịch lý nằm ở chỗ: chính nơi tuyên ngôn “tự do” lại từng duy trì chế độ phủ nhận hoàn toàn nhân phẩm của một bộ phận con người. Tuy nhiên, cũng từ mâu thuẫn ấy, những hạt mầm đầu tiên của tư tưởng pháp quyền bình đẳng bắt đầu hình thành.

 

3. Elizabeth Freeman (Mumbet): người phụ nữ không biết chữ nhưng hiểu tự do.

Elizabeth Freeman, thường được gọi là Mumbet, sinh khoảng năm 1744 và bị làm nô lệ cho gia đình Đại tá John Ashley tại Berkshire County.

 

Bà không được học hành, không biết chữ, nhưng có một thứ mà chế độ nô lệ không thể tước đi: khả năng quan sát và ghi nhớ. Bà từng nói đại ý: “Tôi nghe và tôi hiểu.” Chính sự hiểu đó đã thay đổi số phận của bà.

 

Năm 1780, khi Hiến pháp Massachusetts mới được thông qua với tuyên ngôn nổi tiếng rằng “mọi người sinh ra đều tự do và bình đẳng”, Mumbet tình cờ nghe nội dung này trong một buổi đọc công khai. Câu hỏi đơn giản nhưng mang tính lật đổ đã hình thành trong bà: nếu tất cả đều tự do, vì sao bà không phải là người tự do?

 

4. Vụ kiện Brom and Bett v. Ashley (1781): bước ngoặt pháp lý.

 

Mumbet tìm đến luật sư Theodore Sedgwick để yêu cầu được xét xử. Cùng với một người nô lệ khác là Brom, bà khởi kiện chủ cũ trong vụ án nổi tiếng "Brom and Bett v. Ashley".

 

Lập luận của phía nguyên đơn rất rõ ràng: chế độ nô lệ mâu thuẫn trực tiếp với tinh thần Hiến pháp Massachusetts. Kết quả, bồi thẩm đoàn phán quyết có lợi cho Mumbet, trả lại tự do cho bà và buộc chủ cũ bồi thường 30 shilling.

 

Đó không chỉ là một phán quyết cá nhân. Nó là một vết nứt lớn trong cấu trúc hợp pháp của chế độ nô lệ tại Massachusetts.

 

5. 30 shilling và giá trị thật của tự do

 

30 shilling thời đó chỉ tương đương khoảng 1,5 bảng Anh – một con số nhỏ bé nếu nhìn bằng tiền tệ. Nhưng giá trị thật của nó nằm ở chỗ khác: lần đầu tiên, một tòa án công nhận rằng một người nô lệ có thể đứng trước pháp luật như một con người có quyền.

 

Sau khi được tự do, Mumbet làm việc cho gia đình Sedgwick, sống một cuộc đời tương đối bình yên và được kính trọng. Khi qua đời năm 1829, bà được an táng trong khuôn viên gia đình Sedgwick – một sự ghi nhận hiếm hoi đối với người da đen thời bấy giờ.

 

6. Jenny Slew: người mở đường thầm lặng.

 

Trước Mumbet, Jenny Slew đã thắng một vụ kiện đòi tự do vào năm 1762. Bà là con lai giữa một phụ nữ da trắng tự do và một người cha da đen bị nô lệ. Tòa án công nhận lập luận của bà và trả lại tự do, biến bà thành một trong những người đầu tiên sử dụng hệ thống pháp luật để chống lại chính hệ thống nô lệ.

 

Hai câu chuyện – Jenny Slew và Mumbet – không chỉ là những chiến thắng cá nhân, mà là nền móng cho khái niệm quyền con người tại Mỹ.

 

7. Từ nô lệ đến kỳ thị hiện đại – và bóng ma chính trị của Donald Trump.

 

Mặc dù chế độ nô lệ tại Massachusetts chính thức chấm dứt vào cuối thế kỷ XVIII, nhưng kỳ thị không biến mất. Nó chuyển dạng: từ xiềng xích vật lý sang rào cản pháp lý, từ phân biệt nô lệ sang phân biệt chủng tộc, từ áp bức công khai sang định kiến xã hội và chính trị.

 

Trong bối cảnh đó, nhiều nhà quan sát cho rằng sự trỗi dậy của các phong trào chính trị dân túy hiện đại tại Mỹ đã vô tình hoặc cố ý khơi lại những ký ức phân cực của lịch sử. Một trong những nhân vật gây tranh cãi nhất trong tiến trình này là Donald Trump.

 

Các phát ngôn và chính sách của ông ta trong thời gian tranh cử và cầm quyền – đặc biệt liên quan đến nhập cư, an ninh biên giới và các sự kiện xung đột sắc tộc – đã bị nhiều người chỉ trích là mang tính chia rẽ, làm gia tăng căng thẳng xã hội. 

 

Từ việc gọi người nhập cư bất hợp pháp bằng những ngôn từ nặng nề, đến những phản ứng gây tranh cãi trước các vụ xung đột chủng tộc, hình ảnh của ông Trump thường được nhìn như một biểu tượng của sự phân cực sâu sắc trong xã hội Mỹ hiện đại.

 

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng ông Trump đại diện cho một bộ phận cử tri cảm thấy bị bỏ rơi trong tiến trình toàn cầu hóa và thay đổi xã hội nhanh chóng. Chính sự mâu thuẫn này khiến nhân vật của ông trở thành tâm điểm của tranh luận: giữa một bên coi ông là tiếng nói phản kháng, và bên kia xem ông là sự quay lùi của tinh thần bình đẳng.

 

Dù đứng ở góc nhìn nào, điều không thể phủ nhận là: những tranh luận quanh ông Trump cho thấy vấn đề kỳ thị và bất bình đẳng tại Mỹ không phải là chuyện của quá khứ. Nó vẫn đang tiếp tục, dưới những hình thức tinh vi hơn, và vẫn tác động mạnh đến đời sống chính trị – xã hội đương đại.

 

Kết luận: bài học chưa khép lại.

 

Câu chuyện của Mumbet và Jenny Slew nhắc chúng ta rằng tự do không bao giờ tự nhiên tồn tại. Nó phải được giành lấy bằng nhận thức, bằng luật pháp và bằng sự can đảm đối diện bất công.

 

Và khi nhìn lại hiện tại, từ lịch sử nô lệ đến những tranh luận chính trị ngày nay, ta thấy một đường dây xuyên suốt: cuộc đấu tranh giữa bình đẳng và kỳ thị vẫn chưa bao giờ kết thúc.

 

Tự do không phải là đặc quyền. Nó là một tiến trình phải được bảo vệ liên tục – qua từng thế hệ, từng xã hội, và từng thời khắc lựa chọn giữa định kiến và công lý.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

 

 

Mời đọc tiếp bài: Nội dung bài báo của The Guardian.