Than đời trong điệu ca dao.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

“Ong bầu đậu đọt mù u,

Lấy chồng càng sớm lời ru càng buồn.”

 

Có những câu ca dao chỉ vài chữ thôi, nhưng nghe xong lại thấy như có một tiếng thở dài bay qua mấy trăm năm. Đó không chỉ là lời hát của một người con gái ngày xưa, mà còn là tiếng lòng của biết bao phận đàn bà đã từng đi qua tuổi xuân trong vội vã, chưa kịp biết yêu thương, chưa kịp mơ ước, đã phải khoác lên vai chiếc áo làm vợ, làm mẹ.

 

Người con gái trong câu ca dao ấy có lẽ cũng từng có một thời áo trắng, từng đứng bên bờ mương nhìn cánh bướm bay, từng nghe tiếng chim gọi bạn giữa những buổi chiều quê. Nàng cũng từng có những ước mơ rất bình thường: được thương một người mình thương, được nắm tay người mình chọn, được sống vài năm tháng đẹp nhất của đời con gái.

 

Nhưng rồi một ngày, tiếng gọi của gia đình, của lễ giáo, của những lời cha mẹ sắp đặt đã đến. Nàng phải rời mái nhà quen thuộc, rời vòng tay mẹ cha, bước về một nơi xa lạ để gọi một người đàn ông là chồng, dù trái tim mình còn chưa kịp rung động.

 

“Ong bầu đậu đọt mù u…”

 

Hình ảnh con ong bầu trong câu ca dao thật gần gũi với miền quê Nam Bộ. Những hàng mù u bên bờ ruộng, bên con rạch nhỏ, mỗi mùa hoa nở lại thơm ngát một góc trời. Ong tìm đến hút mật, tưởng như một cuộc gặp gỡ ngọt ngào của thiên nhiên. Nhưng ong cũng có nọc độc, và cái ngọt ngào ấy đôi khi vẫn để lại một vết đau.

 

Đời người con gái lấy chồng sớm cũng vậy. Người ta thường nói lấy chồng là tìm được bến đỗ, là có mái ấm gia đình. Nhưng với những cô gái chưa từng biết yêu, chưa từng được lựa chọn, cuộc hôn nhân ấy đôi khi lại giống như một chuyến đò mà mình bị đưa lên trước khi kịp chuẩn bị.

 

“Lấy chồng càng sớm, lời ru càng buồn.”

 

Một câu ca dao mà nghe như một tiếng khóc được giấu trong tiếng hát.

 

Lời ru vốn là tiếng hát dịu dàng nhất của người mẹ dành cho con. Đáng lẽ lời ru phải có niềm vui, có hạnh phúc, có nụ cười. Nhưng ở đây, người mẹ ru con mà lòng lại mang theo nỗi buồn của chính mình. Nàng ru con, nhưng cũng như đang ru lại cuộc đời mình.

 

Có những người mẹ ngày xưa lấy chồng khi tuổi đời còn rất trẻ. Chưa kịp hiểu tình yêu là gì, chưa kịp sống những ngày tháng vô tư của tuổi con gái, họ đã phải học cách làm dâu, làm vợ, làm mẹ. Đôi bàn tay nhỏ bé phải lo việc nhà, việc ruộng, việc chồng con. Những giọt nước mắt cũng phải nuốt vào trong, bởi người phụ nữ ngày xưa ít có quyền nói lên nỗi lòng của mình.

 

Nỗi buồn ấy không phải là sự yếu đuối. Đó là nỗi buồn của một con người bị lấy mất quyền lựa chọn hạnh phúc của chính mình.

 

Cha mẹ thương con là điều tự nhiên. Nhưng có những bậc cha mẹ ngày xưa vì nặng quan niệm “cha mẹ đặt đâu con ngồi đó” mà quên rằng con gái mình cũng có một trái tim, cũng biết vui buồn, cũng cần được yêu thương và tôn trọng. Một cuộc hôn nhân không bắt đầu từ tình thương và sự tự nguyện thì dù có đủ đầy vật chất, trong lòng người phụ nữ vẫn có thể còn một khoảng trống khó gọi thành tên.

Trong kho tàng ca dao Việt Nam, người phụ nữ hiếm khi than trách trực tiếp. Họ không có tiếng nói lớn giữa xã hội, nên gửi tâm sự vào câu hát. Một câu ca dao ngắn ngủi mà chứa cả một đời người.

 

Ngày nay đọc lại câu ca ấy, ta không chỉ thương cho những người phụ nữ của ngày xưa, mà còn biết ơn họ. Chính những người mẹ, người bà ấy đã chịu đựng, đã hy sinh, đã âm thầm giữ gìn gia đình qua bao thế hệ. Nhưng đồng thời, câu ca dao cũng nhắc chúng ta rằng hạnh phúc của một con người cần bắt đầu từ sự tự nguyện.

 

Một cô gái cần được quyền trưởng thành trước khi bước vào hôn nhân. Cần được biết yêu, được lựa chọn, được quyết định tương lai của mình. Bởi hôn nhân không phải là một chiếc vòng trói buộc, mà phải là sự đồng hành giữa hai tâm hồn.

 

Mỗi khi nghe lại câu: “Ong bầu đậu đọt mù u. Lấy chồng càng sớm lời ru càng buồn.”

 

Ta như nghe tiếng thở dài của những người con gái Việt Nam năm xưa. Một tiếng thở dài không oán hận, nhưng đủ làm người đời sau phải suy nghĩ.

 

Bởi đằng sau một câu ca dao là một kiếp người.

 

Đằng sau một lời ru buồn là những giọt nước mắt đã từng rơi trong im lặng.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.