Tổng thống Brazil Lula cảnh báo về “bá quyền cá nhân”: Bài học từ lịch sử can thiệp Mỹ**

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

 

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị toàn cầu, Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva nhiều lần nhấn mạnh quan điểm về chủ quyền quốc gia và cảnh báo chống lại xu hướng bá quyền cá nhân.

 

Mặc dù một số câu trích dẫn lưu hành trên mạng xã hội tường thuật Lula nói rằng: “Chúng ta không thể để một người nghĩ rằng mình là chủ nhân thế giới và thức dậy vào buổi sáng với ý định: Tôi sẽ lấy Greenland, tôi sẽ chiếm Kênh đào Panama, tôi sẽ chiếm Cuba, tôi sẽ chiếm Venezuela, tôi sẽ ném bom Iran,” hiện chưa có bằng chứng cho thấy ông phát biểu chính xác theo từng chữ như vậy.

 

Tuy nhiên, tinh thần của phát biểu này phản ảnh đúng lập trường của ông: tôn trọng chủ quyền quốc gia và phản đối những hành vi áp đặt, can thiệp của các cường quốc.

 

Lula, nguyên Tổng thống Brazil nhiệm kỳ 2003–2010 và trở lại nhậm chức năm 2023, từ lâu đã định hình chính sách ngoại giao Brazil theo hướng đa phương, hợp tác khu vực, và nhấn mạnh sự tự chủ của các quốc gia. Đối với ông, mỗi quốc gia, dù lớn hay nhỏ, đều có quyền quyết định chính sách nội bộ và phát triển kinh tế – xã hội mà không bị áp lực từ bên ngoài.

 

Trong lịch sử gần đây, Mỹ từng nhiều lần can thiệp trực tiếp hoặc gián tiếp vào các quốc gia mà Lula nhắc tới, hoặc tương tự. Những sự kiện này cho thấy lời cảnh báo của Lula không chỉ là tưởng tượng.

 

Cuba: Năm 1961, Mỹ hậu thuẫn cuộc xâm nhập Vịnh Con Heo nhằm lật đổ Fidel Castro. Cuộc xâm nhập thất bại, khiến bang giao Mỹ–Cuba trở nên căng thẳng kéo dài hàng thập kỷ. Đây là minh chứng rõ ràng về việc một cường quốc áp đặt ý chí lên quốc gia khác, bất chấp chủ quyền.

 

Panama: Năm 1989, Mỹ tiến hành Chiến dịch Just Cause để lật đổ Tổng thống Manuel Noriega, biện minh bằng lý do bảo vệ công dân Mỹ và ổn định Kênh đào Panama. Cuộc can thiệp này từng khiến cộng đồng quốc tế tranh luận gay gắt về tính hợp pháp và quyền tự quyết của Panama.

 

Iran: Mỹ tham gia vào cuộc đảo chính năm 1953 nhằm lật đổ Thủ tướng Mohammad Mossadegh, và sau đó có nhiều chiến dịch cấm vận kéo dài. Năm 2003, Mỹ xâm lược Iraq với lý do tìm vũ khí hủy diệt hàng loạt, gây ra những hệ quả lâu dài cho khu vực Trung Đông.

 

Venezuela: Mỹ từng áp dụng nhiều biện pháp trừng phạt và gây áp lực chính trị đối với chính quyền Hugo Chávez và Nicolás Maduro, khiến nền kinh tế và xã hội Venezuela rơi vào khủng hoảng.

 

Greenland: Mặc dù chưa có xung đột thực địa, năm 2019 chính quyền Trump được báo chí đưa tin cân nhắc “mua” Greenland, gây phản ứng từ Đan Mạch và dư luận quốc tế, minh họa cho xu hướng xem lãnh thổ nước khác như tài sản cá nhân.

 

Những ví dụ này cho thấy quan điểm của Lula là có nền tảng trong thực tế, đồng thời phản ảnh quan điểm lâu dài của Brazil: các quốc gia phải được đối xử bình đẳng và tôn trọng chủ quyền trong luật pháp quốc tế.

 

 

Phản ứng quốc tế:

 

Tuyên bố của Lula, dù được tường thuật qua lời diễn giải trên mạng xã hội, nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới quan sát quốc tế. Các chuyên gia chính trị đánh giá đây là lời nhắc nhở quan trọng rằng các quốc gia nhỏ và vừa cần được bảo vệ trước áp lực từ các cường quốc, và việc xây dựng liên minh, hợp tác quốc tế phải dựa trên luật pháp và sự tôn trọng lẫn nhau.

 

Trong khu vực Mỹ Latinh, phát biểu của Lula nhận được sự ủng hộ từ Venezuela, Bolivia, và Cuba – những quốc gia từng trải qua các can thiệp của Mỹ. Đây cũng là cơ hội để Brazil tái khẳng định vai trò lãnh đạo khu vực, đề cao việc bảo vệ lợi ích chung và hòa bình.

 

 

Bài học rút ra:

 

Câu chuyện này mang lại nhiều bài học sâu sắc về quyền lực, đạo đức và ngoại giao:

 

1. Tôn trọng chủ quyền quốc gia: Mỗi quốc gia, dù lớn hay nhỏ, đều có quyền tự quyết và tự bảo vệ lãnh thổ, dân cư, và chính sách nội bộ. Vi phạm chủ quyền dẫn đến mất ổn định và xung đột.

 

2. Giới hạn quyền lực cá nhân: Ngay cả các cường quốc cũng không thể hành xử như “chủ nhân thế giới” mà không chịu hậu quả chính trị, pháp lý và kinh tế.

 

3. Đối thoại và hợp tác đa phương: Thay vì áp đặt, các quốc gia nên dựa trên các cơ chế quốc tế, tôn trọng luật pháp và thông qua đối thoại để giải quyết xung đột.

 

4. Cảnh giác với chủ nghĩa bá quyền: Lịch sử nhiều lần chứng minh việc một quốc gia hay cá nhân áp đặt ý chí lên người khác thường dẫn đến khủng hoảng lâu dài, cả về chính trị lẫn nhân đạo.

 

Trong thời đại toàn cầu hóa, nơi quyết định của vài quốc gia có thể ảnh hưởng tới hàng trăm triệu người, phát biểu của Lula nhấn mạnh rằng ngoại giao khôn khéo phải đi đôi với đạo đức và tôn trọng luật pháp quốc tế. Quyền lực không chỉ là sức mạnh kinh tế hay quân sự, mà còn là trách nhiệm và khả năng giữ cân bằng trong quan hệ quốc tế.

 

 

Kết luận.

 

Dù câu trích dẫn lan truyền trên mạng xã hội có phần cường điệu, tinh thần của lời cảnh báo vẫn nguyên giá trị: không thể để ý chí cá nhân chi phối định mệnh của nhiều quốc gia. Các nhà lãnh đạo hôm nay và mai sau cần học hỏi lịch sử, tôn trọng chủ quyền, và hành xử với trách nhiệm quốc tế. Đây là bài học sống còn, không chỉ cho Mỹ hay Brazil, mà cho toàn thể cộng đồng toàn cầu.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.