Sức khoẻ thể chất và tâm thần của Donald J. Trump?

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Trong sinh hoạt chính trị của các quốc gia dân chủ, sức khỏe của người đứng đầu không phải là chuyện riêng tư thuần túy. Nó liên quan trực tiếp đến vận mệnh quốc gia, đến sự an nguy của xã hội, và đến niềm tin công chúng. Khi một nhân vật chính trị nắm quyền lực lớn mà xuất hiện những dấu hiệu bất thường kéo dài về thể chất lẫn tinh thần, thì việc đặt câu hỏi không những là quyền mà còn là bổn phận của công luận.

 

Những tháng gần đây, Donald Trump – Tổng thống Hoa Kỳ – liên tục xuất hiện trước công chúng với những biểu hiện khiến giới quan sát không thể không lo ngại. Không phải bằng những cáo buộc hồ đồ hay ác ý chính trị, mà bằng chính hình ảnh, lời nói, và hành vi do ông tự phơi bày.

 

Người ta thấy một Trump nói năng khó nghe, nhiều lúc lạc giọng, nói ngọng, câu sau đá câu trước, không giữ được mạch tư duy. Trong các buổi phát biểu, ông thường không thể bám trụ một chủ đề quá vài phút, liên tục rẽ sang chuyện khác, rồi bỏ lửng câu nói giữa chừng. Đây không phải là phong cách nguỵ biện ngẫu hứng quen thuộc của Trump trước kia, mà là sự rối loạn rõ rệt của tư duy và ngôn ngữ.

 

Song song đó là lối sinh hoạt bất thường: thức gần như suốt đêm để đăng tải hàng loạt thông điệp trên mạng xã hội, có đêm lên đến hàng trăm bài. Trái lại, ban ngày ông lại ngủ gật trong các cuộc họp quan trọng, thậm chí có lần đứng dậy bỏ đi giữa cuộc họp với các lãnh đạo ngành dầu khí. Nhịp sinh học đảo lộn như vậy, ở một người cao tuổi, không thể xem là chuyện nhỏ.

 

Một số chuyên gia y khoa khi quan sát từ xa đã nêu khả năng ông có thể từng trải qua một cơn đột quỵ nhẹ trong vòng nửa năm trở lại đây. Điều này – nếu có – sẽ giải thích được nhiều dấu hiệu: xệ miệng, khó khăn trong việc đi lại, nhất là khi xuống cầu thang, và nhu cầu phải thực hiện nhiều bài kiểm tra nhận thức cùng các lần chụp MRI hoặc CT-scan.

 

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh: đây chỉ là nhận định chuyên môn dựa trên biểu hiện công khai, không phải chẩn đoán chính thức.

 

Điều chắc chắn hơn là Trump mắc chứng suy tĩnh mạch, tuần hoàn máu kém – một tình trạng phổ biến nhưng nguy hiểm ở người lớn tuổi và béo phì. Việc ông dùng Aspirin liều cao mỗi ngày càng làm dấy lên nghi vấn về tình trạng tim mạch và thần kinh. Những vết bầm trên tay, cùng sự sưng phù ở cổ chân, là những dấu hiệu khó che giấu. Khi lời giải thích đưa ra lại mâu thuẫn với thực tế – vết bầm xuất hiện ở tay trái trong khi ông bắt tay bằng tay phải – thì uy tín cá nhân tiếp tục bị xói mòn.

 

Cần nhắc lại một yếu tố quan trọng: cha của Trump từng mắc chứng sa sút trí tuệ. Y học hiện đại cho biết yếu tố di truyền có vai trò đáng kể trong các bệnh lý thoái hóa thần kinh. Kết hợp với béo phì nghiêm trọng, chế độ ăn uống thiên về thức ăn nhanh, và tình trạng thiếu ngủ kinh niên, bức tranh sức khỏe của Trump không thể xem là lành mạnh.

 

Nhưng đáng lo hơn cả không chỉ nằm ở thể chất.

 

Ở bình diện tâm lý, Trump ngày càng thể hiện rõ nét một nhân cách ái kỷ trầm trọng. Ông liên tục nói về bản thân, về “di sản” của mình, về việc gắn tên mình lên các công trình có sẵn hay xây dựng những biểu tượng mang dấu ấn cá nhân. Gần đây, ông thường xuyên nhắc đến cái chết, thiên đàng, và cách mình sẽ được lịch sử ghi nhớ – những chủ đề trước kia ông hiếm khi đề cập.

 

Trong tâm lý học, việc một người lớn tuổi đột ngột ám ảnh với di sản và cái chết thường xuất hiện khi họ cảm nhận sự suy yếu của chính mình, cả về thân xác lẫn vị thế.

 

Đáng chú ý nhất là phản xạ tự vệ: Trump không ngừng khoe khoang rằng mình “rất khỏe”, rằng đã “đậu xuất sắc” nhiều bài kiểm tra nhận thức. Càng nhấn mạnh, công chúng càng có lý do đặt câu hỏi. Trong đời sống chính trị, người thật sự vững vàng hiếm khi phải lớn tiếng tự trấn an như vậy.

 

Vấn đề ở đây không phải là kết tội hay chế giễu một con người đang già đi. Lão hóa là số phận chung của nhân loại. Vấn đề là quyền lực. Một cá nhân có dấu hiệu suy giảm mà vẫn nắm giữ hoặc tìm cách giành lại quyền lực tối cao, trong khi xung quanh không còn ai đủ can đảm nói lời thật, mới là mối nguy thực sự.

 

Lịch sử từng chứng kiến không ít bi kịch khi quyền lực không chịu rời tay người đã mất khả năng tự kiểm soát. Sự sụp đổ không đến trong tiếng súng, mà trong những quyết định bất nhất, những cơn bốc đồng, và những phản xạ cảm xúc thay thế cho lý trí. Khi đó, cái giá phải trả không thuộc về cá nhân lãnh đạo, mà thuộc về cả xã hội.

 

Một nền dân chủ trưởng thành không sợ đặt câu hỏi về sức khỏe lãnh đạo. Ngược lại, né tránh câu hỏi ấy mới là dấu hiệu của suy đồi chính trị. Minh bạch không làm yếu quyền lực chính danh; nó bảo vệ quyền lực ấy khỏi sự tha hóa.

 

Cuối cùng, điều đáng buồn nhất không hẳn là Trump có bệnh hay không. Điều đáng buồn là dường như không còn ai đủ gần, đủ can đảm, và đủ lương tri để kéo ông ra khỏi vòng xoáy tự hủy ấy. Gia đình, cộng sự, và những người hưởng lợi từ quyền lực của ông đã chọn im lặng. Và trong chính trị, sự im lặng của những kẻ thân cận thường là bản án nặng nề nhất dành cho một con người.

 

Quyền lực, nếu không được đặt trên nền tảng tỉnh táo và trách nhiệm, sớm muộn cũng trở thành gánh nặng cho chính kẻ nắm giữ nó – và cho cả đất nước.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.