Nước Mỹ đang đứng giữa ngã ba đường.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

 

Tháng Giêng năm 2026, trong cái lạnh cắt da cắt thịt của thành phố Minneapolis — nơi từng là tâm chấn của phong trào đòi công lý cho George Floyd, một bi kịch khác lại diễn ra, đau đớn và cay nghiệt hơn. Alex Pretti, y tá chăm sóc hồi sức cấp cứu 37 tuổi, người được đồng nghiệp yêu mến vì tận tâm cứu người, đã bị các ICE nhân viên liên bang Hoa Kỳ bắn chết ngay giữa đường phố, khiến cả quốc gia kinh hoàng và đau xót.

 

Pretti không phải là một kẻ côn đồ. Anh là một công dân Mỹ, đã có gia đình, là y tá ICU tại bệnh viện VA Minneapolis, chăm sóc các thương binh và bệnh nhân nặng ở tuyến đầu. Bạn bè và đồng nghiệp nhớ về anh như một người tận tâm, một trái tim ấm áp giữa mùa đông lạnh lẽo của miền Bắc Mỹ.

 

Sáng ngày 24 tháng 1, khi Pretti đang chứng kiến một cuộc đối kháng giữa lực lượng ICE (Cơ quan Di trú và Hải quan) với dân chúng phản đối chiến dịch truy quét nhập cư, anh đã bước tới để giúp đỡ một phụ nữ bị xô ngã — hành động không gì khác hơn là nhân đạo cứu người. Nhưng thay vì được ghi nhận, anh bị xịt hơi cay, bị ngã xuống đường, bị ghìm chặt bởi hàng chục nhân viên và rồi bị bắn chết bởi chính những người được giao trọng trách bảo vệ an ninh cho người dân Mỹ.

 

Những đoạn video được người dân, những chứng nhân bình thường ghi lại cho thấy Pretti chỉ cầm điện thoại di động trong tay. Pretti không hề rút súng ra tấn công, anh chỉ cố gắng che chở cho người khác.

 

Một số đoạn còn rõ ràng hơn khi cho thấy súng của Pretti bị lấy khỏi người trước khi tiếng súng vang lên, và ngay sau đó anh bị bắn nhiều phát khi nằm dưới đất.

 

Cái chết của Alex Pretti không chỉ là bi kịch cá nhân; nó là bi kịch của cả nước Mỹ, một quốc gia tự nhận mình là biểu tượng của tự do và nhân quyền.

 

Trong những ngày vừa qua, cái chết của Pretti khiến cả nước Mỹ chấn động và chia rẽ trầm trọng. Không ít người đặt dấu hỏi: Tại sao những vụ người chết dưới tay nhân viên liên bang lại liên tiếp xảy ra tại Minneapolis, Minnesota?

 

Phải chăng vì Minnesota hiện có một thống đốc thuộc Đảng Dân Chủ, là người từng ra ứng cử Phó Tổng thống — người bị xem là kẻ thù chính trị của Tổng thống Trump?

 

Những lời đồn đoán này, dù nóng bỏng và mang tính chính trị, phản ảnh một nỗi lo sâu thẳm trong nhiều tâm trí: chính quyền liên bang của Donald J. Trump đã sử dụng lực lượng ICE kiêu binh như một công cụ đàn áp chính trị, nhất là khi đối diện với những nơi có tư tưởng trái ngược.

 

Trong mắt nhiều người, hành vi của ICE và DHS dưới thời chính quyền Trump không khác nào những biện pháp tàn bạo của các bạo chúa trong lịch sử nhân loại — từ Đế quốc Mông Cổ đến các chế độ chuyên chế trong nước Tàu phong kiến phương Đông — những kẻ sẵn sàng tiêu diệt bất kỳ ai dám chống đối để củng cố quyền lực.

 

Mối tương phản này càng khiến trái tim công chúng dậy sóng. Họ thấy một người dân bình thường, một y tá tận tâm, lại bị xếp chung vào “mối đe dọa” và tiêu diệt công khai giữa đường phố. Điều này gợi lên những ký ức đau thương về những nhà hoạt động bị đàn áp chỉ vì dám nói lên sự thật hoặc phản đối quyền lực — một nỗi sợ hãi đã từng ám ảnh nhân loại qua nhiều thế kỷ.

 

Ngay sau khi tiếng súng nổ Bộ An ninh Nội địa (DHS) của chính quyền Trump nhanh chóng một cách trâng tráo vô liêm sỉ bảo vệ hành động của nhân viên ICE, mô tả Pretti là “đe dọa bạo lực” và thậm chí chụp mũ anh là “khủng bố nội địa”.

 

Nhưng khi những đoạn video được lan truyền rộng rãi, khi chứng cứ đối nghịch xuất hiện trên khắp các phương tiện truyền thông xã hội và báo chí tự do, lời biện minh đó ngày càng trở nên lố bịch.

 

Có ý kiến cho rằng hành động của chính quyền Trump là sự hèn nhát chính trị, khi dùng bạo lực để dập tắt những tiếng nói phản đối và để củng cố quyền lực cho chiến dịch chống nhập cư của Trump — chiến dịch đang là một điểm then chốt trong chương trình hành động của chính quyền Trump trong năm bầu cử giữa kỳ (mid term) 2026.

 

Việc dùng ICE — một cơ quan chuyên trách di trú — như một đội quân để đối phó với công dân Mỹ ôn hòa, đem đến cái chết cho những người vô tội, là một điều chưa từng thấy trong lịch sử chính quyền hiện đại. Điều này khiến nhiều người tự hỏi: liệu quyền lực đã bị Trump lạm dụng đến mức nào, và liệu phản ứng này có phải chỉ vì động cơ chính trị của Donald J. Trump hơn là vì an ninh?

 

Trước làn sóng phẫn nộ của dư luận, nhiều vị dân cử lưỡng đảng — gồm Dân Chủ và Cộng Hòa — đã buộc phải lên tiếng. Một số thượng nghị sĩ và dân biểu Cộng Hòa truyền thống đã kêu gọi điều tra toàn diện, bày tỏ lo ngại rằng uy tín của cơ quan liên bang đang bị đe dọa, và rằng việc chối bỏ vai trò của cảnh sát địa phương chỉ làm tổn hại niềm tin quốc gia.

 

Bên phía Dân Chủ, các lãnh đạo như các nghị sĩ cao cấp, cùng với nhiều nhân vật từ các tổ chức xã hội dân sự, mạnh mẽ chỉ trích hành động bắn chết Pretti và những cái chết trước đó, coi đây là sự vi phạm nghiêm trọng quyền công dân và luật pháp tối cao của đất nước.

 

Quốc hội Hoa Kỳ — nơi từng được xem như biểu tượng của sự kiểm soát quyền lực — hiện đang đứng trước thử thách lịch sử: liệu họ sẽ bảo vệ công lý và quyền tự do của công dân, hay tiếp tục để chính quyền dưới sự chỉ đạo của Donald J. Trump hành động không bị kiềm chế?

 

Trong những ngày sắp tới, Quốc hội — với thẩm quyền giám sát — có thể phải mở các điều tra công khai, triệu tập nhân chứng, và yêu cầu công bố toàn bộ chứng cứ. Nhiều thượng nghị sĩ đã đe dọa chặn ngân sách vốn dành cho DHS và ICE nếu chính quyền Trump không minh bạch và chịu trách nhiệm về những hành động giết công dân Mỹ như thế này.

 

Nếu Quốc hội thực sự thực hiện trách nhiệm này một cách nghiêm túc, đó sẽ là một bước ngoặt lớn, thể hiện rằng không một cơ quan nào, dù là chánh quyền liên bang, lại có quyền đứng trên pháp luật.

 

Trên các đường phố Minneapolis và các thành phố khắp nước Mỹ, người dân đã xuống đường, mang nến tưởng niệm, và hô vang những khẩu hiệu công lý cho Alex Pretti. Họ không còn chỉ phẫn nộ vì một cái chết đơn lẻ, mà phẫn nộ vì cảm giác tự do của chính họ bị Trump đe dọa.

 

Những người Mỹ chánh trực — từ các nhà giáo dục, bác sĩ, cựu chiến binh, đến những người lao động bình thường — đang kêu gọi hòa bình nhưng đòi hỏi công lý, minh bạch và trách nhiệm. Sự phẫn nộ của họ không chỉ là cảm xúc nhất thời; nó là tiếng nói của một xã hội không chịu cúi đầu trước bạo lực vô cớ.

 

 

Kết:

Cái chết của Alex Pretti đã trở thành một gương mặt bi thương nhưng đầy ý nghĩa cho tình trạng căng thẳng giữa quyền lực và tự do. Đó không chỉ là mất mát của một cá nhân tốt lành; đó là lời nhắc nhở đau đớn rằng một nền cộng hòa chỉ còn giá trị khi công dân của nó được bảo vệ, chứ không bị hủy hoại bởi chính những người mang danh bảo vệ.

 

Giữa mùa đông lạnh giá và những tiếng kèn báo tử, nước Mỹ hôm nay đang đứng giữa ngã ba đường: chọn công lý hay lựa bạo lực, chọn pháp trị hay quyền lực vô giới hạn. Và câu trả lời sẽ quyết định tương lai của quốc gia này, không chỉ cho hôm nay mà cho cả mai sau.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.