Ngày thứ 28 của chiến tranh Mỹ – Israel với Iran:

 Trump gia hạn thời hạn, khủng hoảng năng lượng toàn cầu trầm trọng.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Dựa trên các cuộc đàm phán hòa bình đang diễn ra, Tổng thống Mỹ Donald Trump lần thứ hai gia hạn thời hạn cho Tehran mở lại Eo biển Hormuz – nếu không, các nhà máy điện của Iran sẽ “bị xóa sổ.”

 

Hiện tình trạng các cuộc đàm phán vẫn chưa rõ ràng, với những tín hiệu trái chiều từ hai bên. Iran bày tỏ sự thiếu tin tưởng sâu sắc đối với Washington, trong khi Trump tỏ ra thất vọng với tiến độ.

 

Trên thực địa, cuộc chiến – đã cướp đi sinh mạng hàng ngàn người khắp Trung Đông kể từ khi bùng nổ gần bốn tuần trước – không có dấu hiệu giảm nhiệt.

 

Israel tuyên bố hôm thứ Sáu sẽ “tăng cường” chiến dịch tấn công Iran. Một làn sóng không kích mới trong đêm đã khiến hàng chục người thiệt mạng tại Iran, theo chính quyền và truyền thông nhà nước nước này. Các cuộc tấn công cũng nhắm vào miền Nam Lebanon và phía nam Beirut vào sáng thứ Sáu, theo Cơ quan Thông tấn Quốc gia Lebanon.

 

Trong khi đó, khủng hoảng năng lượng bắt đầu ảnh hưởng toàn cầu, kích động các cuộc biểu tình tại Philippines.

 

Điểm chính ngày thứ 28:

 

Tuyên bố của Israel: Israel “sẽ mở rộng và leo thang” các cuộc tấn công vào Iran để đáp trả hỏa tiễn của Tehran, theo Bộ trưởng Quốc phòng Israel, nhưng không nói rõ cách thức mở rộng.

 

Gia hạn thời hạn: Trong khi ngôn từ của Israel leo thang, các tuyên bố từ chính quyền Trump khó nắm bắt và thường mâu thuẫn. Trump nói rằng Mỹ sẽ hoãn tấn công các cơ sở năng lượng Iran thêm 10 ngày nữa vì “các cuộc đàm phán đang diễn ra.” Lệnh tạm hoãn ban đầu dự kiến hết hạn vào thứ Sáu.

 

Đàm phán căng thẳng: Tình trạng thực tế của các cuộc đàm phán vẫn chưa rõ. Trump khẳng định Iran phải “nghiêm túc” để thuyết phục ông ngừng chiến tranh, và nói ông không quan tâm đến việc ký thỏa thuận. Ông bày tỏ sự thất vọng với cách tiếp cận của Tehran và cảnh báo thời gian đàm phán đang cạn. Ngược lại, các quan chức Iran nói họ “hoàn toàn nghi ngờ” thiện chí của Washington trong các cuộc thảo luận ngừng bắn.

 

Biểu tình tại Philippines: Hàng trăm người tuần hành tại Manila hôm thứ Sáu để phản đối giá nhiên liệu tăng cao. Cuộc biểu tình là một phần của tổng đình công 2 ngày do công đoàn vận tải tổ chức. Một tài xế xe buýt nói với CNN rằng giá xăng dầu tăng khiến ông không còn khả năng cho con cái tiền học.

 

Thị trường bị ảnh hưởng: Chiến tranh khiến thị trường toàn cầu rung lắc, tác động không chỉ đến chứng khoán mà còn đến các kênh trú ẩn an toàn như trái phiếu, vàng và tiền tệ – đều giảm giá trong tháng này. Chỉ số Dow, S&P 500 và Nasdaq đang hướng đến tháng tồi tệ nhất trong một năm. Giá dầu tăng nhẹ vào sáng thứ Sáu, cho thấy tính biến động tiếp tục theo thông điệp trái chiều của Trump.

 

Tổn thất dân sự: Ít nhất 18 người chết và 10 người bị thương trong các cuộc không kích qua đêm tại Qom, theo phó thị trưởng thành phố.

 

Một số người cũng thiệt mạng tại Urmia, miền Tây Iran, theo truyền thông nhà nước. Tại Tehran, đội cứu hộ vẫn lục soát đống đổ nát tìm người sống sót.

 

Trên thực địa: Chiến sự tiếp diễn: Israel thực hiện các đợt tấn công vào “trung tâm Tehran” vào sáng thứ Sáu. Hai cảng của Kuwait bị hư hại, không có thương vong; các nước Vùng Vịnh khác thông báo đánh chặn thành công.

 

Tăng số người chết: Hồng Thập Tự Iran báo cáo ít nhất 1.900 người chết và 20.000 người bị thương kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Nhiều cơ sở dân sự bị phá hủy, gồm khoảng 289 cơ sở y tế và 600 trường học.

 

Tại Lebanon, hơn 1.116 người chết.

 

Lãnh đạo tối cao mới của Iran: Mojtaba Khamenei chưa xuất hiện công khai vì lý do an ninh. Ông chỉ phát hành tuyên bố bằng văn bản sau khi cha ông, lãnh đạo tối cao trước đây Ali Khamenei, bị giết trong các cuộc tấn công của Mỹ – Israel.

 

Houthi Yemen: Các phiến quân Houthi ủng hộ Iran sẵn sàng tham chiến nếu Mỹ – Israel leo thang. Nhóm này trước đây đã gây rối giao thông biển Đỏ nhưng chưa trực tiếp tham chiến.

 

Tư lệnh hải quân Iran thiệt mạng: Alireza Tangsiri, tư lệnh Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, bị Israel tuyên bố đã chết. Iran chưa bình luận về thông tin này.

 

IDF căng thẳng: Với nhiều mặt trận mở, Quân đội Israel đang chịu áp lực nặng nề, theo cảnh báo của Tổng Tham mưu trưởng Israel.

 

Khủng hoảng năng lượng:

 

Eo biển Hormuz: Ba tàu thuộc các quốc tịch khác nhau bị lực lượng hải quân IRGC Iran từ chối vào eo biển. Trước đó, Trump tuyên bố Iran cho phép 10 “tàu dầu” đi qua. Cơ quan Fars phủ nhận thông tin nước này mở cửa cho tàu.

 

Khủng hoảng năng lượng trầm trọng: Mỗi ngày eo biển đóng, khiến phần lớn dầu và khí tự nhiên toàn cầu bị chặn. Ảnh hưởng đang lan khắp Châu Á, nhiều nước phải thực hiện biện pháp khắc khổ. Hàn Quốc tuyên bố tình trạng khẩn cấp kinh tế; Nhật Bản xả dự trữ dầu quốc gia; Philippines cũng tuyên bố tình trạng khẩn cấp với nguồn cung chỉ còn đủ 40–45 ngày.

 

Gánh nặng viện trợ nhân đạo: Chi phí tăng do gián đoạn chuỗi cung ứng đe dọa an ninh lương thực tại các nước châu Phi dễ tổn thương như Sudan, Somalia, Ethiopia.

 

Chính quyền Trump nói gì: Chuyến đi của Rubio: Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio gặp các bộ trưởng G7 tại Pháp, gặp khó khăn trong việc thuyết phục các đồng minh Châu Âu về chiến lược Mỹ. Đồng minh Châu Âu tập trung lại vào Ukraine.

 

Rubio lạc quan về đàm phán: Trước chuyến đi Pháp, Rubio nói “đã có tiến triển” trong đàm phán với Iran nhưng không tiết lộ chi tiết.

 

Giải mã phát biểu của Trump: Trong ngày thứ Năm, Trump nói việc chiếm quyền nguồn cung dầu của Iran là “một lựa chọn,” gia hạn tạm dừng tấn công cơ sở năng lượng, tuyên bố không quan tâm đến việc ký thỏa thuận và bày tỏ thất vọng với cách tiếp cận của Iran.

 

Nhận định:

 

Bài báo cho thấy một bức tranh căng thẳng nghiêm trọng, nơi chiến tranh Mỹ – Israel với Iran không chỉ diễn ra trên mặt trận quân sự mà còn tạo ra khủng hoảng toàn cầu về năng lượng.

 

Một số điểm nổi bật:

 

1. Chiến tranh phức tạp, dân thường gánh chịu: Số liệu thương vong dân sự cao, hạ tầng y tế và giáo dục bị phá hủy, cho thấy cuộc chiến đang ảnh hưởng nặng nề đến người dân thường.

 

2. Khó dự đoán: Các phát ngôn của Trump và các bên liên quan nhiều mâu thuẫn, tạo ra môi trường bất ổn và khó đoán định. Điều này khiến thị trường tài chính và năng lượng toàn cầu phản ứng cực đoan.

 

3. Hậu quả năng lượng toàn cầ Eo biển Hormuz là mạch máu dầu khí chính của thế giới; bất kỳ gián đoạn nào đều làm tăng giá nhiên liệu, tạo khủng hoảng kinh tế, ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, đặc biệt tại các nước nghèo hoặc phụ thuộc nhập cảng năng lượng.

 

4. Nguy cơ lan rộng xung đột: Sự tham gia tiềm năng của lực lượng Houthi Yemen, cùng với các mặt trận đa chiều tại Israel – Lebanon – Iran, cho thấy cuộc chiến có thể lan rộng, kéo theo khu vực Trung Đông vào vòng căng thẳng toàn diện. Điều này cũng làm tăng nguy cơ gián đoạn thương mại quốc tế và đẩy giá dầu lên cao hơn nữa.

 

5. Chính trị và ngoại giao phức tạp: Các cuộc đàm phán đang diễn ra nhưng thiếu minh bạch và tín hiệu từ hai phía mâu thuẫn, cho thấy chiến tranh không chỉ là vấn đề quân sự mà còn là trò chơi quyền lực và đòn bẩy chính trị. Trump dường như vừa muốn duy trì áp lực quân sự vừa giữ “cửa đàm phán” mở, nhưng cách tiếp cận này gây hoang mang cho các đồng minh và thị trường.

 

6. Tác động nhân đạo: Khủng hoảng năng lượng và chiến tranh đồng thời đe dọa an ninh lương thực và sinh kế, đặc biệt ở các nước nghèo như Sudan, Somalia và Ethiopia. Giá nhiên liệu tăng, cung ứng năng lượng giảm khiến đời sống dân thường bị tổn thương nghiêm trọng, và các chính sách khắc khổ hay tình trạng khẩn cấp kinh tế chỉ là giải pháp tạm thời.

 

7. Thị trường tài chính toàn cầu bất ổn: Chứng khoán Mỹ và các kênh trú ẩn an toàn (vàng, trái phiếu, ngoại tệ) phản ứng mạnh mẽ với diễn biến chiến sự, cho thấy xung đột Trung Đông luôn là nhân tố rủi ro địa chính trị lớn với nền kinh tế toàn cầu.

 

 

Kết: Chiến tranh Mỹ – Israel với Iran không chỉ là xung đột quân sự mà còn là cuộc khủng hoảng đa chiều, ảnh hưởng từ địa chính trị, năng lượng đến kinh tế và nhân đạo. Các tuyên bố “cứng rắn” hay “gia hạn đàm phán” đều là một phần chiến lược, nhưng điều quan trọng là dân thường ở cả hai khu vực và thị trường toàn cầu đang gánh chịu hậu quả trực tiếp. Trong bối cảnh này, thế giới cần theo dõi sát sao, đồng thời các nước nhập cảng năng lượng phải chuẩn bị phương án ứng phó lâu dài.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.