Ngày thứ 24 cuộc chiến Mỹ, Israel với Iran.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Arad, Nam Israel – 22/3/2026:

 

Người dân đứng nh́n các ṭa nhà dân cư bị phá hủy bởi tên lửa Iran, giữa bối cảnh căng thẳng leo thang trong cuộc chiến Mỹ và Israel chống lại Iran.

 

Tất cả ánh mắt đang hướng về Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với thế giới – khi hạn chót 48 giờ của Tổng thống Donald Trump đang dần trôi qua. Iran đe dọa sẽ đóng vĩnh viễn tuyến đường thương mại quan trọng này.

 

Chứng khoán Châu Á sụt giảm vào ngày thứ Hai, trong khi giá dầu tiếp tục tăng, làm dấy lên nỗi lo lạm phát toàn cầu.

 

Số người thiệt mạng tại Iran và Lebanon kể từ khi xung đột bùng nổ đă lên tới hàng ngàn, trong khi các cuộc biểu t́nh phản đối chiến tranh diễn ra tại nhiều thành phố trên thế giới trong cuối tuần qua.

 

Những điểm chính cần biết:

 

Iran phản ứng với Trump:

 

Cuối tuần qua, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ “tiêu diệt” các nhà máy điện của Iran nếu Eo biển Hormuz không được mở cửa trở lại trước 19 giờ 44 phút (giờ ET) thứ Hai – đúng 48 giờ sau khi ông đưa ra lời đe dọa trên mạng xă hội Truth Social. Iran đáp trả rằng nếu Trump thực hiện lời đe dọa này, Tehran sẽ đóng tuyến đường thủy quan trọng vĩnh viễn và tấn công hạ tầng khu vực. Một nguồn tin Iran c̣n tiết lộ với CNN rằng Tehran đang xúc tiến việc “thương mại hóa” quyền kiểm soát eo biển.

 

 

Hậu quả kinh tế:

 

Chứng khoán Châu Á lao dốc vào ngày thứ Hai khi Mỹ và Iran tăng cường đe dọa lẫn nhau. Giá dầu Brent – chuẩn mực toàn cầu – leo lên 113,40 USD/thùng. Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nền kinh tế toàn cầu đang đối mặt “một mối đe dọa nghiêm trọng”, thậm chí vượt qua các cú sốc dầu mỏ thập niên 1970. Tổng Thư kư NATO, Mark Rutte, bày tỏ tin tưởng rằng liên minh các nước có thể mở lại Eo biển Hormuz nếu cần.

 

Tấn công Lebanon:

 

Tổng thống Lebanon lên án các vụ tấn công cơ sở hạ tầng của Israel ở miền Nam Lebanon vào Chủ nhật, gọi đó là “dấu hiệu mở đầu cho một cuộc xâm lược bộ binh” và “vi phạm rơ ràng luật pháp quốc tế.”

 

Trước đó, Bộ trưởng Quốc pḥng Israel tuyên bố quân đội sẽ tăng tốc phá hủy nhà cửa dọc biên giới Lebanon và san phẳng tất cả cầu bắc qua sông Litani.

 

Rối ren khu vực: Một quan chức cấp cao của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) chỉ trích các quốc gia Ả Rập và Hồi giáo lớn “thiếu hỗ trợ” các nước Vùng Vịnh trong thời gian khó khăn. “Trong sự vắng mặt và bất lực này, không thể chấp nhận sau này lại nói về sự suy yếu của vai tṛ Ả Rập và Hồi giáo, hay chỉ trích sự hiện diện của Mỹ và phương Tây,” ông Anwar Gargash, cố vấn của Tổng thống UAE, nhấn mạnh.

 

Diễn biến trên mặt đất:

 

Vùng Bờ Tây:

 

Vào tối Chủ nhật, năm người định cư Israel bị bắt giữ tại Bờ Tây bị chiếm đóng sau hai đêm liên tiếp các vụ tấn công vào người Palestine. Video đăng trên mạng cho thấy các người định cư đốt xe và ṭa nhà, với ít nhất 10 người Palestine bị thương, theo Hội Chữ thập Đỏ Palestine. Bạo lực tại Bờ Tây đă tăng mạnh kể từ khi chiến tranh với Iran nổ ra.

 

Israel bị tấn công:

 

Cuối tuần, hàng chục người bị thương trong các vụ tấn công bằng tên lửa Iran trên khắp miền Nam Israel và Tel Aviv. Một vụ tấn công vào thành phố Arad khiến ít nhất 84 người bị thương.

 

Quân đội Israel tuyên bố họ đă đánh chặn 92% tên lửa đạn đạo của Iran.

 

Hậu quả dân sinh:

 

Người dân Iran tại Tehran xếp hàng dài tại các trạm xăng, lo ngại thiếu nhiên liệu khi thời hạn Trump đặt ra cho Eo biển Hormuz sắp tới.

Điều tra thương vong:

 

Quân đội Israel cũng đang điều tra một vụ chết người tại cộng đồng Misgav Am, miền Bắc Israel, sau khi ban đầu đổ lỗi cho Hezbollah – lực lượng ủy nhiệm của Iran tại Lebanon – gây ra.

 

Chặn tên lửa và máy bay không người lái tại Vịnh:

Các quốc gia Vùng Vịnh tiếp tục chặn máy bay không người lái và tên lửa vào sáng thứ Hai, sau hơn ba tuần bị Iran bắn phá. Một người bị thương do mảnh vỡ rơi tại Abu Dhabi.

 

Chú thích lịch sử – xă hội từng địa điểm

 

1. Eo biển Hormuz (Hormuz Strait):

 

Nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Ả Rập, Hormuz từ lâu là tuyến huyết mạch vận chuyển dầu mỏ toàn cầu. Trong lịch sử, tuyến này là “chiếc cổ chai” chiến lược: bất kỳ xung đột nào cũng có thể làm gián đoạn nguồn cung năng lượng cho châu Âu, Mỹ và châu Á. Thập niên 1970, khủng hoảng dầu mỏ từng làm thế giới chao đảo; nay, việc Iran đe dọa đóng cửa Hormuz một lần nữa làm giá dầu Brent vượt 113 USD/thùng.

 

2. Bờ Tây (West Bank):

 

Là vùng đất Palestine bị Israel chiếm đóng từ sau cuộc chiến 1967. Đây là điểm nóng xung đột kéo dài giữa Israel và người Palestine. Bạo lực ở Bờ Tây thường tăng khi xung đột khu vực mở rộng, và hiện nay, với chiến tranh Mỹ – Israel chống Iran, căng thẳng gia tăng, với nhiều dân thường Palestine bị thương và các định cư Israel bị cáo buộc tấn công trả đũa.

 

3. Lebanon – sông Litani:

 

Miền Nam Lebanon, với sông Litani chảy qua, từ lâu là chiến tuyến của Hezbollah – lực lượng ủy nhiệm của Iran – với Israel. Cơ sở hạ tầng dân sự và nông nghiệp liên tục bị phá hủy trong các đợt xung đột, đẩy Lebanon vào cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng, đặc biệt khi nền kinh tế nước này vốn đă suy sụp.

 

4. Arad, Tel Aviv, Misgav Am (Israel):

 

Các thành phố Israel đang là mục tiêu tên lửa Iran. Arad – một thị trấn miền Nam Israel – chứng kiến hàng chục người bị thương. Tel Aviv – trung tâm kinh tế và văn hóa – cũng bị đe dọa. Misgav Am, cộng đồng phía Bắc Israel, là minh chứng rằng ngay cả những vùng tưởng an toàn cũng không tránh khỏi rủi ro từ “friendly fire” hoặc các vụ tấn công phức tạp trong chiến tranh hiện đại.

 

5. Abu Dhabi và UAE:

 

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đang phải đối mặt với tên lửa và UAV Iran. Việc họ liên tục chặn các cuộc tấn công cho thấy tầm quan trọng của hệ thống pḥng thủ và mối quan hệ đồng minh với Mỹ, nhưng cũng nhấn mạnh nguy cơ lan rộng xung đột vào các quốc gia Vùng Vịnh khác.

 

 

Bài học rút ra:

 

1. Chiến tranh không bao giờ có người thắng trọn vẹn: Hàng ngàn sinh mạng đă mất, cơ sở hạ tầng bị phá hủy, nền kinh tế toàn cầu lao đao.

 

2. Ngoại giao và ḥa b́nh là con đường bền vững: Căng thẳng leo thang, đe dọa đóng cửa tuyến thương mại quốc tế chỉ khiến thị trường chao đảo và nhân dân chịu khổ.

 

3. Vai tṛ quốc tế cần minh bạch: Sự im lặng hay thiếu hành động của các cường quốc khu vực làm tăng nguy cơ bạo lực và bất ổn, nhấn mạnh tầm quan trọng của luật pháp quốc tế và các cơ chế đa phương.

 

4. Người dân luôn là nạn nhân lớn nhất: Bất kể biên giới hay chính sách, dân thường – như ở Arad.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

Theo CNN.

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính