Khi lòng trắc ẩn bị đánh mất: Donald Trump và cách nhìn về quyền lực không có sự đồng cảm.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

 

Trong lịch sử, người ta thường đánh giá một vị tổng thống không chỉ qua những đạo luật ông ký, những cuộc chiến ông tiến hành hay những con số kinh tế trong nhiệm kỳ của ông, mà còn qua cách ông phản ứng trước nỗi đau của con người. Một tổng thống, trên hết, không chỉ là người điều hành một chính phủ; ông còn là biểu tượng tinh thần của một quốc gia. Trong những giờ phút đen tối nhất, người dân không chỉ cần một nhà lãnh đạo biết ra lệnh, mà còn cần một người biết cảm thông.

 

Chính vì vậy, phản ứng của Tổng thống Donald Trump trước tình trạng cháy rừng tại Canada đã gây ra một làn sóng phẫn nộ trong một bộ phận dư luận Mỹ và quốc tế.

 

Thay vì nhìn thấy trước mắt mình là những gia đình phải rời bỏ nhà cửa, những lính cứu hỏa đang liều mạng chiến đấu với biển lửa, những cộng đồng đang nghẹt thở trong khói độc, ông Trump lại tập trung vào việc chỉ trích Canada và đe dọa các biện pháp thuế quan.

 

Đối với những người chỉ trích Trump, đây không chỉ là một bất đồng chính sách. Đây là vấn đề sâu xa hơn: một sự thiếu vắng lòng trắc ẩn trong cách nhìn nhận những bi kịch của con người.

 

Thiên tai không phải là sân khấu cho chính trị cá nhân.

 

Cháy rừng là một trong những thảm họa đáng sợ nhất của thời đại hiện nay. Khi rừng bị thiêu rụi, không chỉ cây cối mất đi mà cả cuộc sống của con người cũng bị đảo lộn. Người dân phải sơ tán, nhà cửa bị phá hủy, không khí bị ô nhiễm, sức khỏe của hàng triệu người bị ảnh hưởng.

 

Trong hoàn cảnh đó, phản ứng đầu tiên của một nhà lãnh đạo có trách nhiệm thường phải là sự chia sẻ và hợp tác.

 

Một câu nói đơn giản như: “Chúng tôi đứng bên cạnh người dân Canada trong thời điểm khó khăn này” có thể mang ý nghĩa rất lớn. Nó không giải quyết được đám cháy, nhưng nó thể hiện rằng con người không bị bỏ quên.

 

Thế nhưng Trump đã chọn một con đường khác: biến một thảm họa môi trường thành một cuộc tranh luận chính trị. Khói từ cháy rừng bay qua biên giới trở thành lý do để đưa ra những lời chỉ trích và đe dọa về thương mại.

 

Vấn đề ở đây không phải là một quốc gia không được bảo vệ lợi ích của mình. Mọi chính phủ đều có trách nhiệm bảo vệ công dân. Nhưng câu hỏi đặt ra là: liệu trong lúc người khác đang gặp nạn, phản ứng đầu tiên có nên là tìm người để đổ lỗi hay tìm cách giúp đỡ ?

 

Lãnh đạo thật sự được thử thách trong lúc khủng hoảng.

 

Quyền lực thường làm người ta dễ dàng thể hiện sự mạnh mẽ. Nhưng sự mạnh mẽ thật sự không chỉ nằm ở khả năng tấn công đối thủ hay đưa ra những lời tuyên bố cứng rắn.

 

Sự mạnh mẽ của một nhà lãnh đạo còn nằm ở khả năng nhìn thấy nỗi đau của người khác.

 

Lịch sử Hoa Kỳ từng ghi nhận những khoảnh khắc mà các tổng thống trở thành điểm tựa tinh thần cho quốc gia.

 

Khi nước Mỹ trải qua Đại Khủng Hoảng, Tổng thống Franklin D. Roosevelt đã cố gắng đem lại niềm tin cho một đất nước đang tuyệt vọng.

 

Sau thảm họa tàu con thoi Challenger năm 1986, Tổng thống Ronald Reagan đã nói những lời an ủi khiến cả nước Mỹ xúc động.

 

Sau những vụ bạo lực hoặc thiên tai, nhiều tổng thống khác cũng cố gắng đứng cạnh nạn nhân để nhắc nhở rằng chính quyền không bỏ rơi họ.

 

Những khoảnh khắc đó không chỉ là nghi thức chính trị. Nó thể hiện một nguyên tắc căn bản: quyền lực phải phục vụ con người.

 

Những người chỉ trích Trump cho rằng phong cách lãnh đạo của ông ta thường đi theo hướng ngược lại: mọi sự kiện đều được nhìn qua lăng kính cá nhân, thắng–thua chính trị, và hình ảnh của chính ông ta.

 

Khi mọi cuộc khủng hoảng trở thành cuộc chiến đổ lỗi.

 

Một trong những lời phê bình mạnh nhất dành cho Trump là ông có khuynh hướng biến mọi vấn đề thành cuộc đối đầu.

 

Thay vì nhìn cháy rừng như một vấn đề chung của khu vực Bắc Mỹ, cần sự phối hợp giữa các quốc gia, ông bị cáo buộc đã biến nó thành một cuộc tranh chấp giữa “chúng ta” và “họ”.

 

Nhưng thiên tai không có quốc tịch. Khói không biết đường biên giới. Lửa không quan tâm người dân sống ở nước nào. Khi một cộng đồng bị tàn phá, sự đau khổ của họ không nên trở thành công cụ cho những cuộc đấu đá chính trị.

 

Điều đáng nói hơn là Canada và Hoa Kỳ vốn là hai quốc gia láng giềng có quan hệ hợp tác lâu đời. Trong nhiều thảm họa trước đây, hai nước từng hỗ trợ lẫn nhau. Lính cứu hỏa Canada từng giúp Mỹ trong các vụ cháy rừng lớn, cũng như Mỹ từng hỗ trợ Canada khi cần thiết.

 

Tinh thần láng giềng không phải là sự yếu đuối. Ngược lại, nó là dấu hiệu của một nền văn minh trưởng thành.

 

Sức mạnh không thể thay thế lòng nhân ái.

 

Một trong những vấn đề lớn nhất trong cách nhìn của những người phản đối Trump là họ cho rằng ông thường đánh đồng sự cứng rắn với sức mạnh.

 

Nhưng một nhà lãnh đạo có thể mạnh mẽ mà vẫn nhân đạo.

 

Một quốc gia có thể bảo vệ quyền lợi của mình mà vẫn giúp đỡ người khác.

 

Một tổng thống có thể theo đuổi chính sách “Nước Mỹ trên hết” mà không cần phải xem nỗi đau của quốc gia khác là cơ hội để công kích.

 

Lịch sử đã chứng minh rằng những nhà lãnh đạo được kính trọng lâu dài không phải lúc nào cũng là người nói những lời mạnh nhất, mà thường là người biết khi nào cần hạ giọng để đoàn kết con người.

 

Di sản của một tổng thống không chỉ nằm trong những chiến thắng chính trị.

 

Những người chỉ trích Trump cho rằng điều đáng lo ngại không chỉ là một tuyên bố hay một quyết định nhất thời. Điều họ lo ngại là một kiểu lãnh đạo trong đó sự đồng cảm bị xem là yếu đuối, sự hợp tác bị xem là nhượng bộ, và lòng nhân ái bị thay thế bằng tính toán chính trị.

 

Một tổng thống có thể được nhớ đến vì những đạo luật, những cuộc tranh luận, những thành công hay thất bại chính trị. Nhưng cuối cùng, người ta cũng nhớ đến cách ông đối xử với những người đang đau khổ.

 

Khi một thành phố bị bão tàn phá. Khi một quốc gia láng giềng chìm trong khói lửa. Khi những gia đình mất nhà cửa và trẻ em phải chạy trốn khỏi nguy hiểm.

 

Đó là lúc phẩm chất thật sự của người lãnh đạo được bộc lộ.

 

Bởi vì quyền lực lớn nhất không phải là khả năng khiến người khác sợ hãi.

 

Quyền lực lớn nhất là khả năng khiến con người cảm thấy họ không cô độc.

 

Và đó chính là lý do vì sao nhiều người đặt câu hỏi về Donald Trump: Một quốc gia có thể mạnh đến đâu nếu người đứng đầu quyền lực nhất lại thiếu đi điều căn bản nhất của một con người — lòng trắc ẩn?

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.