Jimmy Carter: Từ Tòa Bạch Ốc đến mái nhà cho người nghèo.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

 

Ngày 20 tháng Giêng năm 1981, khi chiếc trực thăng Marine One chở Tổng thống Jimmy Carter rời khỏi bãi cỏ Tòa Bạch Ốc, một chương trong đời ông đã khép lại. Người từng đứng ở trung tâm quyền lực cao nhất của thế giới, từng ngồi trong Phòng Bầu Dục để quyết định những vấn đề liên quan đến chiến tranh, hòa bình và vận mệnh của nhiều quốc gia, nay trở về với đời sống bình dị của một công dân bình thường.

 

Đối với nhiều chính khách, thất bại trong cuộc tái tranh cử đồng nghĩa với việc lui về một cuộc sống an nhàn: viết hồi ký, diễn thuyết với những khoản thù lao khổng lồ, tham gia hội đồng quản trị các công ty lớn, hoặc tận hưởng những năm tháng cuối đời trong các dinh thự sang trọng. Nhưng Jimmy Carter đã chọn một con đường hoàn toàn khác. Ông không tìm kiếm thêm quyền lực, tiền bạc hay danh vọng. Ông trở về quê nhà Plains, tiểu bang Georgia — một thị trấn nhỏ bé miền Nam Hoa Kỳ, nơi ông sinh ra và lớn lên giữa những cánh đồng đậu phộng, nơi dân số chỉ khoảng vài trăm người.

 

Plains không phải là một trung tâm chính trị hay kinh tế. Đó là một vùng đất nông nghiệp yên bình, nằm giữa những cánh đồng rộng lớn của miền Nam nước Mỹ, nơi con người sống gần gũi với đất đai và lao động chân tay. Chính nơi ấy đã hình thành tính cách của Jimmy Carter: một người xuất thân từ gia đình nông dân, từng làm nghề trồng đậu phộng trước khi bước vào chính trường. Dù đã trở thành Tổng thống Hoa Kỳ, ông vẫn luôn giữ lối sống giản dị của một người dân quê Georgia.

 

Sau khi rời Tòa Bạch Ốc, Carter tuyên bố rằng nhiệm vụ phục vụ nhân loại của ông chưa chấm dứt. Ông tìm đến một tổ chức thiện nguyện còn non trẻ lúc bấy giờ là Habitat for Humanity — một tổ chức chủ trương xây dựng những căn nhà giá rẻ cho các gia đình nghèo không có điều kiện sống trong những nơi ở an toàn, sạch sẽ.

 

Nhiều người lúc đầu cho rằng việc làm của ông chỉ là một hình thức quảng bá hình ảnh. Họ nghĩ rằng một cựu tổng thống có lẽ chỉ đến công trường xây dựng vài giờ, bắt tay tình nguyện viên, chụp một vài tấm hình trước ống kính truyền thông rồi trở về cuộc sống riêng. Nhưng Jimmy Carter đã chứng minh điều ngược lại. Ông không đến đó với tư cách một nhân vật quyền lực. Ông đến như một người thợ xây bình thường.

 

Ông mang găng tay lao động, vác những thanh gỗ nặng, đóng từng chiếc đinh vào khung nhà, leo lên mái dưới cái nắng gay gắt của mùa hè miền Nam Hoa Kỳ. Mồ hôi chảy trên khuôn mặt của một người từng lãnh đạo quốc gia, nhưng ông không hề tỏ ra khác biệt với những người tình nguyện chung quanh.

 

Đối với Carter, xây nhà không chỉ đơn giản là trao tặng một món quà cho người nghèo. Ông tin rằng lòng nhân ái thật sự không nằm ở việc người giàu ban phát cho người nghèo, mà là sự hợp tác giữa những con người bình đẳng.

 

Ông từng nói với các tình nguyện viên trong một buổi nghỉ trưa tại công trường: “Đây không phải là vấn đề của sự bố thí, mà là sự hợp tác. Chúng ta không chỉ trao cho những gia đình này một món quà. Chúng ta cùng làm việc với họ, sát cánh bên họ như những người ngang hàng. Ở đây không có cấp bậc, chỉ có những người láng giềng giúp đỡ lẫn nhau.”

 

Tinh thần ấy đã trở thành triết lý sống của Jimmy Carter trong suốt hơn bốn thập niên sau khi ông rời nhiệm sở.

 

Ông tiếp tục công việc này không phải một năm, hai năm, mà kéo dài suốt 40 năm. Khi bước sang tuổi 70, ông vẫn xuất hiện tại những công trường xây dựng. Khi tuổi đã ngoài 80, ông vẫn mang theo hộp dụng cụ lao động. Và ngay cả khi đã bước vào tuổi 90, một độ tuổi mà phần lớn con người chỉ mong có cuộc sống nghỉ ngơi, ông vẫn đội nón bảo hộ, đeo dây dụng cụ và đứng giữa những người thợ để xây dựng nhà cửa cho những gia đình thiếu thốn.

 

Có những người chủ nhà nghèo đã không thể tin vào mắt mình khi nhìn thấy người đang giúp họ dựng mái hiên lại chính là một cựu Tổng thống Hoa Kỳ.

 

Một người mẹ từng nhiều năm sống trong những khu nhà thuê chật chội, nguy hiểm, đã hỏi ông tại sao một người từng ở trong Tòa Bạch Ốc lại dành thời gian và sức lực để giúp một gia đình bình thường như bà.

 

Carter chỉ mỉm cười và trả lời rằng: “Mỗi con người đều xứng đáng có một nơi ở an toàn và đàng hoàng. Đó là một quyền căn bản của con người. Được ở đây cùng quý vị hôm nay đem lại cho tôi nhiều bình an hơn bất cứ ngày nào tôi từng trải qua ở Washington.”

 

Đó chính là sự khác biệt trong cách Jimmy Carter nhìn về quyền lực. Ông không xem địa vị tổng thống là đỉnh cao cuối cùng của đời người. Đối với ông, quyền lực chỉ có ý nghĩa khi nó được dùng để phục vụ người khác.

 

Trên các công trường Habitat for Humanity, Carter ăn trưa cùng những người lao động và gia đình nghèo trên những chiếc xô sơn lật ngược. Ông lắng nghe câu chuyện cuộc đời họ, nghe những ước mơ nhỏ bé của những người chỉ mong có một mái nhà ổn định cho con cái. Ông không muốn họ cảm thấy mình là những người nhận lòng thương hại. Ông muốn họ cảm nhận được phẩm giá và niềm tự hào khi cùng chung tay xây dựng tương lai của chính mình.

 

Một trong những hình ảnh đáng nhớ nhất trong hành trình thiện nguyện của Jimmy Carter xảy ra vào năm 2019.

 

Lúc đó ông đã 95 tuổi. Trước ngày khởi công một dự án xây dựng nhà ở lớn tại thành phố Nashville, tiểu bang Tennessee, ông bị té ngã tại nhà. Vết thương nghiêm trọng khiến ông phải khâu 14 mũi trên trán. Mắt trái của ông gần như hoàn toàn bị sưng tím.

 

Nhiều người nghĩ rằng ông sẽ phải hủy chuyến đi để nghỉ ngơi. Nhưng sáng hôm sau, Jimmy Carter vẫn xuất hiện tại công trường.

 

Với miếng băng lớn trên đầu, gương mặt còn đầy vết bầm, ông bước đến bên những người tình nguyện, cầm lấy dụng cụ và bắt đầu làm việc.

 

Trước sự lo lắng của mọi người, ông chỉ vui vẻ nói đùa: “Hôm qua tôi có gặp một chút trở ngại, nhưng ưu tiên của tôi là đến Nashville để xây nhà. Tôi không để một cú va đầu nhỏ ngăn cản được mình.”

 

Hình ảnh một ông già 95 tuổi, từng là Tổng thống Hoa Kỳ, đứng giữa công trường xây dựng với chiếc búa trong tay, đã gây xúc động mạnh mẽ cho hàng triệu người trên thế giới.

 

Cuộc đời Jimmy Carter là một bài học đặc biệt về ý nghĩa thật sự của sự thành công. Ông từng nắm trong tay quyền lực lớn nhất mà một con người có thể đạt được trong nền chính trị hiện đại. Ông từng sống trong ngôi nhà quyền lực nhất nước Mỹ. Nhưng những năm tháng sau cùng của ông lại không được nhớ đến bởi chiếc ghế Tổng thống, mà bởi những mái nhà ông đã giúp dựng lên.

 

Ông chứng minh rằng khi một con người từ bỏ quyền lực, họ không nhất thiết trở nên trống rỗng. Trái lại, họ có thể tìm thấy một ý nghĩa cao đẹp hơn: đôi tay cầm chiếc búa, trái tim chứa đầy lòng nhân ái, và niềm vui âm thầm khi giúp một gia đình nghèo có được nơi gọi là “nhà”.

 

Đối với hàng ngàn gia đình được Habitat for Humanity giúp đỡ, Jimmy Carter không chỉ là một vị cựu Tổng thống được ghi trong sách sử. Họ nhớ đến ông như một người ông già lớn tuổi hiền hòa, người từng đứng bên cạnh họ dưới ánh nắng gay gắt, cùng xây từng bức tường, từng mái ngói, và trao cho họ chiếc chìa khóa mở cánh cửa bước vào một tương lai tốt đẹp hơn.

 

Và có lẽ đó mới là di sản lớn nhất của Jimmy Carter: không phải quyền lực ông từng có, mà là tình thương ông đã để lại cho đời.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.