Iran: Lời lẽ và sự thật

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Trong một động thái chấn động chính trường Hoa Kỳ, ông Joe Kent, Giám đốc Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia (NCTC) do Tổng thống Donald Trump bổ nhiệm, hôm thứ Ba bất ngờ tuyên bố từ chức.

 

Nguyên nhân, theo Kent, là vì ông không thể đồng thuận về cuộc chiến đang diễn ra ở Iran, một cuộc chiến mà ông cho là Hoa Kỳ đã bắt đầu trên cơ sở thông tin sai lệch và áp lực từ phía Israel cùng các nhóm vận động chính trị Mỹ thân Israel.

 

Trên trang mạng xã hội X, Kent viết: “Sau nhiều suy nghĩ, tôi quyết định từ chức Giám đốc Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia, có hiệu lực ngay hôm nay. Tôi không thể trong lương tâm ủng hộ cuộc chiến ở Iran. Iran không hề tạo ra một mối đe dọa cấp bách nào đối với đất nước chúng ta, và rõ ràng chúng ta khởi xướng cuộc chiến này vì áp lực từ Israel và các “lobby” (nhóm vận động hành lang) mạnh mẽ của họ tại Mỹ.”

 

Thông báo từ chức của Kent là một bước ngoặt chính trị, bởi ông là một người trung thành ủng hộ Trump, và đây là sự ra đi cấp cao đầu tiên của chính quyền Trump trong nhiệm kỳ thứ hai liên quan đến một vấn đề chính sách trọng đại. Điều này càng làm dấy lên nghi ngờ về độ chính xác của thông tin tình báo mà Tổng thống Donald J. Trump dựa vào để biện minh cho việc phát động cuộc chiến. Một quan chức cấp cao Mỹ xác nhận việc Kent từ chức, trong khi Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia (ODNI) chưa có phản hồi chính thức.

 

 

Joe Kent, Giám đốc Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia (NCTC)

 

Khi Hoa Kỳ phát động các đợt tấn công đầu tiên vào Iran, Trump viện dẫn một “mối đe dọa cấp bách” đối với Mỹ, và các quan chức cho rằng động thái này là nhằm đối phó trước khả năng Iran có thể tấn công các lực lượng Mỹ tại khu vực. Tuy nhiên, thông tin này bị bác bỏ trong các bản tóm tắt của Ngũ Giác Đài trình lên Quốc hội, khi các quan chức quốc phòng khẳng định Iran không có ý định tấn công nếu không bị tấn công trước.

 

Kent chỉ trích các quan chức Israel và truyền thông Mỹ đã khiến Tổng thống hiểu sai về mối nguy hại từ Iran: “Cái khoảnh “echo chamber” này được dùng để đánh lừa Tổng thống, khiến ông ta tin rằng Iran đe dọa cấp bách đến Hoa Kỳ và nếu tấn công ngay bây giờ sẽ có con đường dẫn đến chiến thắng. Đây là dối trá và là chiêu bài mà Israel từng dùng để lôi Mỹ vào cuộc chiến Iraq thảm họa, khiến hàng nghìn người lính giỏi nhất của chúng ta hy sinh. Chúng ta không thể mắc lại sai lầm này.”

 

Việc Kent rời khỏi một cơ quan quan trọng phụ trách theo dõi tình báo về các tổ chức khủng bố lâu đời ở Trung Đông, cũng như các băng nhóm ma túy và tội phạm quốc tế, đặt ra câu hỏi nghiêm trọng về niềm tin vào thông tin mà Tổng thống Trump sử dụng để ra quyết định chiến tranh. Trước khi đảm nhận chức vụ này, Kent từng là cố vấn cao cấp cho Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard.

 

Ông Kent có kinh nghiệm phong phú trong lĩnh vực chống khủng bố và quân sự – ông phục vụ 11 nhiệm vụ chiến đấu trong 20 năm trong Quân đội Mỹ trước khi nghỉ hưu và trở thành sĩ quan CIA. Bản thân Kent cũng là chồng góa của một quân nhân Gold Star – vợ đầu Shannon của ông đã thiệt mạng trong một vụ đánh bom tự sát ở Syria năm 2019 khi đang phục vụ Hải quân.

 

Sự nghiệp chính trị của Kent cũng nhiều tranh cãi. Ông từng tranh cử Quốc hội năm 2022 nhưng thất cử, và các mối giao tiếp quá khứ với các nhân vật cực hữu như Greyson Arnold và Nick Fuentes từng trở thành vấn đề chính trị gây xôn xao. Trong phiên điều trần xác nhận, các nghị sĩ Dân chủ đã chỉ trích ông là “một người tin vào thuyết âm mưu, theo quan điểm ưu sinh da trắng và không đủ năng lực cho vị trí quan trọng này.” Kent vẫn được xác nhận bằng số phiếu 52-44 tại Thượng viện.

 

Trong khi đó, lý do Trump đưa ra để tấn công Iran liên tục thay đổi: từ bảo vệ những người biểu tình trên đường phố Iran vào tháng Giêng, đến ngăn chặn nguy cơ Iran chế tạo vũ khí hạt nhân và hỏa tiễn tầm xa, hay loại bỏ một chế độ được cho là đã hậu thuẫn các tổ chức khủng bố sát hại người Mỹ trong nhiều thập niên. Trump còn kêu gọi người dân Iran “nắm quyền kiểm soát đất nước” trong khi các quan chức hàng đầu của chính quyền nhấn mạnh rằng cuộc chiến không nhằm thay đổi chế độ.

 

Bang giao Mỹ – Iran là một câu chuyện dài với nhiều lớp lịch sử. Kể từ khi chính quyền Mossadegh bị lật đổ năm 1953 trong một cuộc đảo chính do CIA hậu thuẫn, và Shah Pahlavi được Mỹ ủng hộ, Iran đã trở thành đồng minh chiến lược của Washington tại Trung Đông. Tuy nhiên, sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979 và cuộc khủng hoảng con tin tại Đại sứ quán Mỹ, mối bang giao chuyển sang đối đầu. Trong suốt bốn thập niên qua, Hoa Kỳ liên tục áp dụng lệnh cấm vận, trừng phạt kinh tế và các chiến dịch tình báo nhằm kiềm chế ảnh hưởng của Tehran, đặc biệt trong các cuộc xung đột tại Lebanon, Iraq và Syria.

 

Mặt khác, Israel luôn coi Iran là mối đe dọa cốt lõi đối với an ninh khu vực, đặc biệt liên quan tới chương trình hạt nhân và các nhóm vũ trang Hezbollah, Hamas. Lịch sử chiến lược của Mỹ cho thấy, các quyết định can thiệp tại Trung Đông nhiều khi bị chi phối bởi lobby Israel tại Washington, tạo ra áp lực chính trị không nhỏ đối với tổng thống Mỹ – điều mà Kent đã trực tiếp chỉ ra.

 

Về mặt xã hội, dư luận Mỹ hiện nay cũng phân hóa sâu sắc: một số người ủng hộ chính sách cứng rắn với Iran, nhưng không ít người phản đối chiến tranh, đặc biệt sau những bài học Iraq và Afghanistan, nơi Mỹ phải trả giá bằng sinh mạng hàng nghìn binh sĩ và chi phí khổng lồ. Việc một quan chức tình báo cấp cao như Kent công khai từ chức càng làm gia tăng tiếng nói của những người phản chiến và nghi ngờ thông tin chính quyền Trump.

 

Điều thú vị là Joe Kent, một nhân viên tình báo cấp cao, từ chức vì không đồng ý với tuyên bố về mối đe dọa “cấp bách” từ Iran. Đây là một tín hiệu rõ ràng rằng, ít nhất đối với Kent, những lời biện minh của Trump không đủ thuyết phục và không dựa trên dữ liệu tình báo khách quan. Xét về bối cảnh, Kent là người từng phục vụ lâu năm trong quân đội và cơ quan tình báo, trải qua nhiều chiến dịch chống khủng bố và mất mát cá nhân đau thương, nên ông có khả năng đánh giá tình hình một cách thực tế hơn nhiều so với những tuyên bố mang tính chính trị thuần túy.

 

Khác với một số cố vấn chính trị hay truyền thông, Kent không bị chi phối bởi lợi ích chính trị hay lobby nước ngoài; ông dựa vào kinh nghiệm thực tiễn và thông tin tình báo. Khi Ngũ Giác Đài báo cáo với Quốc hội rằng Iran không có kế hoạch tấn công nếu không bị tấn công trước, Kent đã thấy rõ rằng cuộc chiến hiện nay là dựa trên áp lực ngoại giao và thông tin sai lệch, không phải nguy cơ thực sự đe dọa Mỹ.

 

Điều này cũng phản ảnh một thực trạng lâu nay trong bang giao Mỹ – Israel: các nhóm vận động chính trị thân Israel thường có ảnh hưởng mạnh trong chính sách Trung Đông, khiến các lãnh đạo Mỹ đôi khi ra quyết định dựa trên áp lực ngoại giao thay vì tình báo khách quan. Lịch sử Iraq cũng cho thấy mô típ này: các thông tin về vũ khí hủy diệt hàng loạt bị thổi phồng để Mỹ can thiệp quân sự, dẫn đến thảm họa lâu dài. Kent nhận ra mối nguy hiểm từ việc lặp lại sai lầm tương tự và chọn hành động từ chức để bảo toàn lương tâm.

 

Từ vụ việc này, có thể nhận thấy rằng Joe Kent không tin hoàn toàn vào những tuyên bố của Trump về mối đe dọa Iran, bởi ông có nền tảng của sự thực.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

 

Mời đọc tiếp bài: The Guardian có bài báo với tựa đề: “Donald Trump in his own words – the year in racism and misogyny”