Greenland, Bắc Cực và nghệ thuật kể công quen thuộc của Donald Trump.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Chuyện Greenland lại nóng lên trên bàn cờ quốc tế. Một hòn đảo băng giá ở tận cùng thế giới, dân số chỉ vài chục ngàn người, bỗng trở thành đề tài của những cuộc tranh luận giữa Washington, Copenhagen và Nuuk. Một bên nói về an ninh Bắc Cực, một bên nhấn mạnh chủ quyền, còn bên kia là câu hỏi muôn thuở: ai có quyền quyết định tương lai của một vùng đất?

 

Theo Reuters, Greenland và Đan Mạch khẳng định thỏa thuận an ninh với Hoa Kỳ không có nghĩa là chuyển giao chủ quyền. Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump mô tả thỏa thuận theo cách nhấn mạnh rằng Hoa Kỳ sẽ có “quyền kiểm soát vĩnh viễn về an ninh” đối với Greenland.

 

Đây chính là điểm quen thuộc trong phong cách chính trị của ông Trump: luôn trình bày một vấn đề bằng ngôn ngữ của một “chiến thắng lớn”.

Từ khi bước vào chính trường, ông Trump thường xuyên sử dụng cách diễn đạt rằng mình đã đạt được những thành quả mà các chính quyền trước đây không làm được.

 

Những người ủng hộ ông ta xem đó là khả năng truyền thông mạnh mẽ, biết quảng bá thành tích và tạo niềm tin cho cử tri. Ngược lại, những người chỉ trích cho rằng ông thường phóng đại vai trò cá nhân trong các thỏa thuận vốn là kết quả của quá trình thương lượng lâu dài giữa nhiều cơ quan và quốc gia.

 

Câu chuyện Greenland cũng nằm trong khuôn mẫu đó.

 

Về thực tế, Hoa Kỳ từ lâu đã có lợi ích chiến lược tại Greenland. Căn cứ quân sự Mỹ trên đảo này không phải là điều mới xuất hiện dưới thời ông Trump. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Washington đã xem Greenland là vị trí quan trọng để theo dõi tên lửa và bảo vệ khu vực Bắc Đại Tây Dương.

 

Vì vậy, nếu có một thỏa thuận mới về an ninh Greenland, nó nằm trong dòng chảy chiến lược kéo dài nhiều thập niên của Hoa Kỳ, chứ không hoàn toàn là một phát minh mới của bất cứ một chính quyền nào.

 

Đây cũng là điểm khiến nhiều nhà quan sát chú ý: trong chính trị hiện đại, một nhà lãnh đạo không chỉ cần đạt được kết quả, mà còn phải biết kể câu chuyện về kết quả đó. Và ông Trump nổi tiếng là một chính trị gia đặc biệt chú trọng đến việc xây dựng hình ảnh người “đàm phán giỏi”, người có thể đạt được những điều mà người khác không làm được.

 

Từ việc xây tường biên giới, thương lượng thương mại với Trung Quốc, đến các thỏa thuận quốc tế, ông Trump thường dùng ngôn ngữ mạnh mẽ để mô tả vai trò của mình. Những người ủng hộ xem đó là sự tự tin cần thiết của một nhà lãnh đạo. Những người phản đối lại đặt câu hỏi liệu lời tuyên bố có phản ảnh đầy đủ mức độ thay đổi thực tế hay không.

 

Trong chuyện Greenland, sự khác biệt này càng rõ hơn.

 

Một nhà lãnh đạo có thể nói rằng mình đã “đem lại quyền kiểm soát an ninh” cho Hoa Kỳ.

 

Nhưng về mặt pháp lý, Greenland vẫn thuộc Vương quốc Đan Mạch, và chính người dân Greenland mới là những người có tiếng nói quan trọng về tương lai chính trị của họ.

 

Nói một cách bình dân, giữa “ảnh hưởng” và “sở hữu” có một khoảng cách rất lớn. Giữa “tham gia bảo vệ” và “làm chủ một vùng đất” cũng là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.

 

Bắc Cực ngày nay không còn là vùng đất bị lãng quên. Băng tan mở ra những tuyến đường biển mới, tài nguyên thiên nhiên thu hút sự chú ý, và cạnh tranh giữa Mỹ, Nga, Trung Quốc ngày càng rõ nét. Greenland vì thế có giá trị chiến lược vượt xa diện tích và dân số của nó.

 

Nhưng bài học của lịch sử là những vùng đất nhỏ thường không muốn trở thành món hàng trên bàn thương lượng của các cường quốc. Người dân Greenland không chỉ nhìn thấy những căn cứ quân sự hay tài nguyên dưới lòng đất; họ còn nhìn thấy văn hóa, bản sắc và quyền tự quyết của mình.

 

Có thể nói, vấn đề Greenland cho thấy hai mặt của chính trị hiện đại.

 

Một mặt, các cường quốc luôn tìm cách bảo vệ lợi ích an ninh của mình. Đó là quy luật lâu đời của quan hệ quốc tế.

 

Mặt khác, trong thời đại mà quyền tự quyết của các dân tộc được đề cao, không một cường quốc nào có thể chỉ dựa vào sức mạnh mà bỏ qua tiếng nói của người dân địa phương.

 

Còn đối với nghệ thuật chính trị của Donald Trump, người ta có thể thấy một đặc điểm rất rõ: ông ta không chỉ làm chính trị bằng chính sách, mà còn bằng câu chuyện về chính sách. Thành tích, dù lớn hay nhỏ, thường được ông trình bày như một dấu mốc lịch sử vĩ đại.

 

Đó là phong cách đã đi theo ông từ thời kinh doanh sang chính trường: biến mỗi cuộc thương lượng thành một câu chuyện về chiến thắng.

 

Nhưng trong chính trị quốc tế, cuối cùng không phải chỉ có lời tuyên bố của một nhà lãnh đạo được ghi vào lịch sử. Điều còn lại là văn bản thỏa thuận, quyền hạn thực tế và tiếng nói của những người sống trên vùng đất ấy.

 

Greenland vì vậy không chỉ là chuyện băng tuyết ở Bắc Cực. Nó là câu chuyện về quyền lực, chủ quyền và cả nghệ thuật kể công trong chính trường thế giới.

 

 

Kết luận: Trump nói một tấc tới trời. Trump "nổ" xưa giờ!

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.