Eo biển Hormuz: cuộc giằng co giữa Iran và Mỹ, ai trả giá?

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Giữa vùng Vịnh Ba Tư nóng bỏng, có một con đường biển chỉ rộng khoảng vài chục cây số nhưng lại có ảnh hưởng đến cả thế giới: eo biển Hormuz. Đây là cửa ngõ nối Vịnh Ba Tư với Biển Ả Rập, nơi một lượng dầu khổng lồ của thế giới đi qua mỗi ngày. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) xem đây là một trong những điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất toàn cầu; khoảng một phần tư lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới đi qua khu vực này.

 

Vì vậy, mỗi khi bang giao giữa Mỹ và Iran căng thẳng, thị trường dầu mỏ lập tức phản ứng. Chỉ cần có nguy cơ tàu chở dầu bị đe dọa, bảo hiểm hàng hải tăng, vận chuyển khó khăn hơn, giá dầu có thể tăng vì giới đầu tư lo sợ nguồn cung bị gián đoạn.

 

Iran: lá bài chiến lược nằm ở Hormuz.

 

Iran không phải là quốc gia giàu nhất Trung Đông, nhưng lại có một vị trí địa lý đặc biệt. Phía nam Iran nhìn ra eo biển Hormuz, nơi nhiều quốc gia xuất cảng dầu lớn như Saudi Arabia, Iraq, Kuwait, Qatar và UAE phải sử dụng để đưa dầu ra thị trường thế giới.

 

Trong nhiều thập niên, Iran dùng khả năng gây ảnh hưởng tại Hormuz như một lá bài chiến lược để đối phó với áp lực từ Mỹ và các nước phương Tây.

 

Lập luận của Tehran thường là: nếu Iran bị phong tỏa hoặc bị tấn công, các nước khác trong khu vực cũng không thể yên ổn xuất cảng dầu.

 

Mỹ: bảo vệ tự do hàng hải và lợi ích năng lượng.

 

Đối với Hoa Kỳ, Hormuz không chỉ là câu chuyện dầu mỏ mà còn liên quan đến an ninh hàng hải, bang giao đồng minh với các nước vùng Vịnh và ảnh hưởng chiến lược ở Trung Đông.

 

Washington nhiều lần khẳng định cần bảo đảm các tuyến hàng hải quốc tế được thông suốt. Tuy nhiên, mỗi lần căng thẳng leo thang, hậu quả kinh tế không chỉ nằm trong phạm vi Mỹ và Iran mà lan ra toàn thế giới.

 

Người dân bình thường là người chịu ảnh hưởng trước tiên.

 

Một cuộc đối đầu giữa hai chính phủ thường được nhìn thấy qua tên tuổi của các nhà lãnh đạo, các cuộc đàm phán hay các tuyên bố quân sự. Nhưng phía sau đó là đời sống hàng ngày của hàng triệu người.

 

Khi dầu tăng giá: Người Mỹ phải trả nhiều tiền hơn khi đổ xăng.

 

Người Iran vốn đã chịu nhiều khó khăn kinh tế lại càng chịu áp lực.

 

Người Úc cũng bị ảnh hưởng vì giá nhiên liệu tăng kéo theo chi phí vận tải, thực phẩm và sinh hoạt.

 

Người dân nhiều nước Á Châu, Âu Châu cũng chịu tác động vì dầu là một loại hàng hóa toàn cầu.

 

Dầu không chỉ nằm trong bình xăng xe. Dầu liên quan đến xe tải chở hàng, máy bay, sản xuất nhựa, phân bón, vận chuyển thực phẩm. Một thùng dầu tăng giá có thể len lỏi vào từng hóa đơn trong đời sống.

 

Còn các tập đoàn dầu mỏ?

 

Khi giá dầu tăng vì nguồn cung bị đe dọa, một số công ty năng lượng lớn có thể hưởng lợi, đặc biệt ở những mảng như khai thác dầu hoặc lọc dầu trong giai đoạn thị trường khan hiếm. Các hãng lớn như ExxonMobil, Chevron hay Shell từng được ghi nhận có những giai đoạn lợi nhuận tăng mạnh khi giá năng lượng tăng cao.

 

Điều này tạo ra một nghịch lý của nền kinh tế dầu mỏ: Một cuộc khủng hoảng địa chính trị có thể làm hàng triệu gia đình khó khăn hơn, nhưng đồng thời có thể đem lại lợi nhuận lớn cho một số doanh nghiệp năng lượng.

 

Tuy nhiên, cũng cần nhìn thêm một mặt khác: các công ty dầu mỏ cũng phải đối mặt với rủi ro chiến tranh, mất tài sản, gián đoạn sản xuất, chi phí vận chuyển và áp lực chính trị từ công chúng.

 

 

Kết:

 

Cuộc đối đầu Mỹ – Iran ở eo biển Hormuz cho thấy một sự thật của thế giới hiện đại: Một con đường biển nhỏ bé ở Trung Đông có thể ảnh hưởng đến bữa cơm, bình xăng và hóa đơn điện của người dân ở tận nước Úc xa xôi.

 

Người lính Mỹ, người dân Iran, người công nhân Úc hay người nội trợ ở bất cứ nơi nào trên thế giới đều không muốn chiến tranh. Họ chỉ muốn một cuộc sống bình thường: đi làm, nuôi gia đình, mua được thực phẩm với giá hợp lý.

 

Nhưng trong cuộc chơi quyền lực giữa các quốc gia, giữa an ninh, chính trị và lợi ích kinh tế, người dân thường nhiều khi lại là người phải trả giá đầu tiên.

 

Còn những chiếc tàu dầu vẫn tiếp tục chạy qua Hormuz, mang theo không chỉ dầu mỏ mà còn mang theo cả những câu hỏi lớn về quyền lực, hòa bình và cái giá của những cuộc đối đầu.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

 

 

Mời đọc thêm bài: Đồng tiền liền khúc ruột!