“Dốt tự tin” – căn bệnh nguy hiểm nhất.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Nói sai trước bàn dân thiên hạ mà còn vênh váo:

 

Donald Trump và hội chứng “dốt" Trong sinh hoạt quốc tế, lời nói của một nguyên thủ không bao giờ là chuyện riêng tư. Mỗi câu phát biểu, mỗi chữ dùng sai hay đúng, đều mang theo uy tín của quốc gia phía sau. Bởi vậy, người ta có thể tha thứ cho một chính trị gia vụng về, nhưng khó lòng chấp nhận một tổng thống nói sai liên tục trước thế giới mà vẫn câng câng cái mặt, như thể thiên hạ có cười thì cũng mặc.

 

Donald Trump thuộc loại đó. Ông không phải là người “lỡ lời”. Ông là người không biết mình sai, và tệ hơn nữa, không thèm biết. Cái nguy của Trump không nằm ở chỗ ông phát biểu gây sốc, mà ở chỗ ông nói dại với một vẻ tự tin kỳ quái – thứ tự tin của kẻ không hề nghi ngờ sự hiểu biết của chính mình.

 

1. Khi nước và tiếng bị trộn lẫn. Hãy bắt đầu từ chuyện tưởng chừng đơn giản nhất: ngôn ngữ. Trump nhiều lần phát biểu kiểu “they speak Germany"

 

Xin thưa, Germany là nước Đức, không phải tiếng Đức. Tiếng Đức là German. Đây không phải lỗi học thuật cao siêu, mà là kiến thức căn bản đến mức một học sinh trung học cũng không vấp.

 

Điều đáng nói không phải là Trump nói sai, mà là ông ta nói sai trước công chúng quốc tế mà không hề sửa, không hề ngượng. Trong ngoại giao, sai một chữ là hỏng một câu. Ở Trump, sai chữ trở thành… phong cách.

 

Địa lý kiểu địa ốc

 

Đến địa lý, Trump lại càng “tự nhiên như ruồi”. Greenland, Iceland – trong đầu ông, nghe na ná nhau là đủ.

 

Greenland là lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, dính líu đến NATO, luật quốc tế và quyền tự quyết dân tộc.

 

Iceland là quốc gia độc lập.

 

Nhưng với Trump, đất thì để mua, để lấy, để mặc cả, như đang xem bảng rao bán bất động sản.

 

Cách nhìn đó không chỉ dốt địa lý; nó ngu chính trị. Nó cho thấy một tư duy coi thế giới như một bãi đất trống, nơi chủ quyền quốc gia có thể đem ra trả giá. Chính lối suy nghĩ này khiến ngay cả đồng minh thân cận cũng phải lạnh gáy.

 

Lịch sử biến thành trò khoe công.

 

Chưa hết, Trump còn có tài “kể lại lịch sử” theo kiểu chỉ có một vai chính: nước Mỹ, mà cụ thể là… ông. Tại các diễn đàn quốc tế, ông từng buông những câu đại loại như: nếu không có Mỹ, châu Âu giờ đã “nói tiếng Đức”.

 

Nói như vậy ngay trước mặt người Châu Âu là thiển cận và vô lễ. Thế chiến II không phải là vở kịch một diễn viên. Hàng triệu người Anh, Pháp, Nga, Ba Lan… đã đổ máu. Nhưng Trump không cần biết. Ông chỉ cần một câu nghe “đã miệng”, còn lịch sử thì mặc lịch sử.

 

Luật quốc tế chỉ là món trang trí coi chơi. Trong đầu Trump, luật quốc tế tồn tại khi nó có lợi cho Trump, và biến mất khi Trump không thích. Greenland được nhắc đến mà không cần hỏi Đan Mạch, không cần hỏi người dân Greenland, không cần cân nhắc hậu quả địa chính trị. Cái gì cản trở thì coi như không có.

 

Chính vì thế mà nhiều nhân vật trong đảng Cộng hòa cũng phải tái mặt. Họ hiểu rằng nếu Trump tiếp tục phát biểu và hành xử kiểu coi trời bằng vung, thì không chỉ đảng Dân Chủ, mà chính đảng Cộng hòa cũng có thể phải hùa theo để luận tội , nhằm tự cứu mình khỏi bị kéo xuống hố chung.

 

“Dốt tự tin” – căn bệnh nguy hiểm nhất.

 

Trump không thiếu tự tin. Nhưng tự tin không dựa trên tri thức chỉ là liều lĩnh. Người có học mà lỡ nói sai còn biết xấu hổ, biết sửa. Trump thì không. Ông nói sai với vẻ mặt hãnh diện, như thể sự ngu dốt là biểu hiện của bản lĩnh đàn ông.

 

Đó là thứ “dốt tự tin” – căn bệnh nguy hiểm nhất của kẻ nắm quyền. Nó khiến người ta không lắng nghe, không học hỏi, không sửa sai. Và khi căn bệnh đó nằm trong đầu một tổng thống, hậu quả không chỉ là vài tràng cười mỉa, mà là uy tín quốc gia bị bào mòn từng chữ.

 

Thế giới cười ai?

 

Trump có thể nghĩ thiên hạ cười ông. Nhưng trên thực tế, khi tổng thống Mỹ nói sai, thế giới cười nước Mỹ. Đồng minh nghi ngờ, đối thủ thử giới hạn, và vị thế lãnh đạo toàn cầu của Hoa Kỳ rạn nứt từng chút một.

 

Ngoại giao không cần nói hay, nhưng phải nói đúng. Trump phá vỡ điều đó bằng những phát biểu vừa sai vừa ngạo nghễ, như thể tri thức là thứ xa xỉ không cần thiết.

 

 

Kết luận: cái dốt không đáng sợ bằng cái lì

 

Trump không phải là chính trị gia đầu tiên nói hớ. Nhưng ông là một trong số rất ít người nói sai mà không biết xấu hổ. Cái sai có thể sửa. Cái không chịu sửa mới là thảm họa.

 

Khi một tổng thống bước ra thế giới với vốn kiến thức lỏng lẻo, coi thường lịch sử, địa lý, ngôn ngữ và luật pháp, thì đó không còn là chuyện cá nhân. Đó là vấn đề của cả quốc gia.

 

Nói sai thì thiên hạ còn thông cảm.

 

Nói sai mà còn vênh mặt – đó mới là điều khiến lịch sử phải ghi nhớ, không phải với sự kính trọng, mà bằng tiếng cười chua chát.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.