Đòn “Trảm Đầu” Iran: Mỹ có thắng được cuộc chiến hay không?

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Trong lịch sử chiến tranh hiện đại, một trong những chiến thuật táo bạo và gây tranh luận nhất là chiến lược “trảm đầu lãnh đạo” — dùng sức mạnh quân sự và tình báo để tiêu diệt các nhân vật đầu não của đối phương, với hy vọng làm tê liệt hệ thống chỉ huy và khiến chính quyền sụp đổ nhanh chóng.

 

Cuộc đối đầu giữa Hoa Kỳ và Iran một lần nữa đặt ra câu hỏi lớn: liệu việc tiêu diệt các lãnh đạo cao cấp của một quốc gia có thể kết thúc một cuộc xung đột lâu dài, hay chỉ mở ra một giai đoạn bất ổn mới?

 

Trong những năm qua, Iran luôn là một đối thủ khó đối phó của Hoa Kỳ tại Trung Đông.

 

Sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, giao tiếp giữa Washington và Tehran trở nên thù địch. Mỹ áp đặt nhiều lệnh cấm vận kinh tế, trong khi Iran xây dựng một chiến lược quốc phòng dựa trên khả năng tự sản xuất vũ khí, phát triển hỏa tiễn, máy bay không người lái và chiến tranh bất đối xứng.

 

Khác với nhiều quốc gia mua gần như toàn bộ vũ khí từ nước ngoài, Iran đã đầu tư mạnh vào công nghiệp quốc phòng nội địa vì bị bao vây bởi các lệnh trừng phạt quốc tế. Những loại vũ khí nổi bật của Iran gồm hỏa tiễn đạn đạo tầm xa, hỏa tiễn hành trình, máy bay không người lái cảm tử và các phương tiện chiến tranh trên biển.

 

Tuy nhiên, Iran cũng từng nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật từ bên ngoài, đặc biệt là từ Trung Cộng và Nga trong một số lĩnh vực.

 

Trung Cộng từng là một nguồn cung cấp quan trọng về công nghệ quân sự cho Iran trong những thập niên trước, nhất là trong lĩnh vực hỏa tiễn và kỹ thuật quốc phòng. Ngày nay, Bắc Kinh duy trì bang giao kinh tế chặt chẽ với Tehran, đặc biệt trong lĩnh vực dầu mỏ. Tuy nhiên, Trung Cộng cũng rất thận trọng, bởi họ không muốn bị kéo vào một cuộc đối đầu trực tiếp với Hoa Kỳ chỉ vì Iran. Chính sách của Bắc Kinh thường là hỗ trợ ở mức có lợi cho mình nhưng tránh bước qua giới hạn dẫn đến chiến tranh.

 

Trong bối cảnh đó, chính sách gây áp lực của Tổng thống Donald Trump đối với Iran được xây dựng trên hai hướng: bóp nghẹt kinh tế và sử dụng sức mạnh quân sự để làm suy yếu bộ máy lãnh đạo. Washington hy vọng rằng sức ép lớn có thể khiến chính quyền Iran thay đổi hành vi hoặc người dân Iran nổi dậy chống lại giới lãnh đạo hiện tại.

 

1. Một trong những hành động gây chấn động nhất là việc Mỹ tiêu diệt tướng Qasem Soleimani năm 2020. Soleimani là một trong những nhân vật quyền lực nhất của Iran, giữ vai trò chỉ huy lực lượng Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran. Khi đó, một số người cho rằng việc loại bỏ ông ta có thể làm suy yếu ảnh hưởng của Iran trong khu vực.

 

Tuy nhiên, kết quả lại phức tạp hơn nhiều. Chính quyền Iran vẫn tồn tại, bộ máy quyền lực không tan rã, và vụ việc còn tạo ra làn sóng phản ứng dân tộc chủ nghĩa trong một bộ phận người dân Iran.

 

Bài học từ Soleimani cho thấy: loại bỏ một cá nhân quan trọng không đồng nghĩa với phá hủy cả một hệ thống chính trị.

 

2. Trong các cuộc tấn công mới nhằm vào Iran, chiến thuật “đánh vào đầu não” được đẩy lên mức cao hơn khi nhiều nhân vật lãnh đạo chính trị, quân sự và an ninh bị nhắm tới. Mục tiêu của Mỹ là tạo ra sự hỗn loạn trong hệ thống chỉ huy, phá vỡ khả năng điều phối quân sự và buộc Iran phải suy yếu nhanh chóng.

 

Xét về mặt quân sự, đây là một đòn đánh cực kỳ mạnh. Một quốc gia khi mất đi các chỉ huy chủ chốt sẽ gặp khó khăn trong việc ra quyết định, phối hợp lực lượng và phản ứng trong thời gian đầu. Sức mạnh tình báo, không quân và công nghệ chính xác của Mỹ cho phép Washington thực hiện những cuộc tấn công mà nhiều quốc gia khác không thể làm được.

 

Tuy nhiên, chiến tranh không chỉ được quyết định bằng bom đạn. Vấn đề lớn hơn là liệu những chiến thắng quân sự đó có chuyển thành một thắng lợi chính trị hay không.

 

Lịch sử từng chứng kiến nhiều trường hợp một cường quốc thắng nhanh trên chiến trường nhưng gặp thất bại trong mục tiêu lâu dài.

 

Hoa Kỳ từng đánh bại quân đội Iraq trong thời gian ngắn năm 2003, nhưng sau đó phải đối mặt với nhiều năm chiến tranh du kích và bất ổn chính trị.

 

Tại Afghanistan, Mỹ cũng nhanh chóng lật đổ chính quyền Taliban ban đầu, nhưng cuối cùng phải rút quân sau hai thập niên chiến tranh.

 

Iran có những đặc điểm khiến nước này khó bị khuất phục hơn nhiều quốc gia khác. Đây là một đất nước rộng lớn, dân số đông, địa hình phức tạp, có truyền thống dân tộc lâu đời và có lực lượng an ninh trung thành với chế độ. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo không chỉ là một lực lượng quân sự mà còn là một tổ chức có ảnh hưởng sâu rộng về kinh tế và chính trị.

 

Vì vậy, hy vọng rằng việc tiêu diệt lãnh đạo Iran sẽ tự động khiến người dân đứng lên lật đổ chính quyền là một tính toán đầy rủi ro. Một bộ phận người dân Iran có thể bất mãn với chính phủ vì kinh tế khó khăn, nhưng khi đất nước bị tấn công từ bên ngoài, một bộ phận khác có thể lại đoàn kết chống lại kẻ thù bên ngoài.

 

Đây chính là nghịch lý của chiến tranh hiện đại: một hành động nhằm làm suy yếu chính quyền đôi khi lại giúp chính quyền đó củng cố lý do tồn tại.

 

Về phía Iran, họ không cần phải đánh bại Hoa Kỳ trong một cuộc chiến quy mô lớn. Chiến lược của Tehran từ lâu là chiến tranh bất đối xứng: sử dụng hỏa tiễn, máy bay không người lái, lực lượng đồng minh trong khu vực và khả năng gây bất ổn để khiến đối phương phải trả giá cao.

 

Một cuộc chiến kéo dài giữa Mỹ và Iran sẽ không giống một trận đánh thông thường. Mỹ có ưu thế tuyệt đối về không quân, hải quân, vệ tinh và công nghệ quân sự. Nhưng Iran có lợi thế về địa lý, dân số, khả năng chịu đựng và mạng lưới ảnh hưởng trong khu vực.

 

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải là Mỹ có thể phá hủy bao nhiêu mục tiêu ở Iran, mà là sau những cuộc tấn công đó, một trật tự chính trị mới có thể được hình thành hay không?

 

Một cuộc chiến có thể kết thúc bằng những tiếng nổ lớn, nhưng hòa bình lại cần những giải pháp chính trị lâu dài. Nếu mục tiêu chỉ là tiêu diệt lãnh đạo, Mỹ có thể đạt được những thành công quân sự đáng kể. Nhưng nếu mục tiêu là thay đổi cả một quốc gia, đó là một nhiệm vụ khó khăn hơn rất nhiều.

 

Kinh nghiệm từ nhiều cuộc chiến trong quá khứ cho thấy: thắng một trận đánh là chuyện của bom đạn; thắng một cuộc chiến là chuyện của chính trị, lòng dân và khả năng xây dựng tương lai sau chiến tranh.

 

Đối với Iran, Mỹ có thể giành được ưu thế trên bầu trời, nhưng để thay đổi số phận của một quốc gia có lịch sử hàng ngàn năm là một thử thách hoàn toàn khác.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

 

Mời đoc thêm bài: Chiến tranh Mỹ và Iran? Võ khí Iran xử dụng là của ai? Của Tàu phải không?