Đảng Cộng Hòa: Quốc gia trên đảng hay đảng trên quốc gia?

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Khi Thượng nghị sĩ Arizona John McCain tranh cử Tổng thống vào năm 2008, ông đã bày tỏ một tư tưởng mà ngày nay dường như đã trở nên xa lạ với nhiều người trong Đảng Cộng Hòa: “Quốc gia là trên hết”. Trong bài phát biểu nhận đề cử tại Đại hội Toàn quốc của Đảng Cộng Hòa, McCain từng nói với đám đông: “Tôi đã là một người đầy tớ không hoàn hảo của đất nước mình trong nhiều năm. Nhưng tôi đã là người hầu đầu tiên, cuối cùng của đất nước Hoa Kỳ và luôn luôn là như vậy. Và tôi chưa bao giờ sống một ngày, dù tốt hay xấu, mà tôi đã không cảm ơn Chúa đã ban cho tôi đặc ân đó.”

 

Lời phát biểu ấy không chỉ là một tuyên ngôn chính trị, mà còn là bài học đạo đức về lòng trung thành với Tổ quốc, một khái niệm mà bất kỳ chế độ dân chủ nào đều xem trọng. McCain, người từng trải qua kinh nghiệm tội ác chiến tranh hành hạ tù binh của CS trong trại giam Bắc Việt, hiểu rằng lợi ích cá nhân hay quyền lực tạm thời không bao giờ được đặt trên sinh mệnh, phẩm giá và sự vững mạnh của quốc gia. Ông là hình ảnh điển hình của một chính khách đặt “Quốc gia trên Đảng”.

 

Ngày nay, hình ảnh đó đang dần mờ nhạt trong chính trường Mỹ. Đảng Cộng Hòa hiện tại, dưới ảnh hưởng của Donald Trump, đang trở nên gần như một giáo phái chính trị, nơi trung thành với cá nhân vượt lên trên nguyên tắc, nơi việc đặt lợi ích đảng lên trên lợi ích quốc gia dường như được chấp nhận và khuyến khích. Những gì Trump nói, dù gây tranh cãi, cũng đủ khiến các đảng viên e dè, không dám chất vấn, bởi hậu quả chính trị có thể là thảm khốc.

 

Không có ví dụ nào rõ ràng hơn những nỗ lực nhằm phá hoại kết quả bầu cử năm 2020. Dù không có bằng chứng cho những tuyên bố của ông, chỉ một số ít đảng viên dám đứng lên phản đối. Đó là Thượng nghị sĩ Alaska Lisa Murkowski và Dân biểu Wyoming Liz Cheney — những người đã phải chịu áp lực nặng nề, thậm chí mất vị trí lãnh đạo hoặc đối mặt với thách thức chính trị trực tiếp từ các ứng cử viên được Trump hậu thuẫn.

 

Trong một cuộc trao đổi Murkowski đã nói: “Tôi sẽ không sắp xếp gọn gàng với những gì đảng đang nói chỉ vì đảng đang nói. Tôi phải hiểu con người của mình và tôi đại diện cho ai và tại sao tôi lại ở đây. Tôi đến đây không phải để trở thành đại diện của Đảng Cộng Hòa. Tôi ở đây để trở thành đại diện cho người dân Alaska. Và khi có xung đột, khi đảng thực hiện những điều mà tôi nghĩ là hoàn toàn sai, tôi có trách nhiệm nói sự thật.”

 

Lời Murkowski như một lời nhắc nhở rằng quyền lực của người đại diện dân cử không phải là quyền lực của đảng, mà là quyền lực của dân. Dân chủ Mỹ, từ những ngày khai quốc, dựa trên nguyên tắc rõ ràng: chính quyền là của dân, phục vụ dân và phải đặt lợi ích quốc gia lên trên tất cả. Khi đảng đặt quyền lợi cá nhân hay phe nhóm lên trên lợi ích của đất nước, nguy cơ sụp đổ đạo đức chính trị không khác gì những chế độ độc tài đảng trị mà thế giới đã từng chứng kiến, từ Liên Xô đến CSVN.

 

Ngược dòng lịch sử, John McCain là một minh chứng sống động về giá trị ấy. Ông sinh ra tại Quận Coconino, Arizona, lớn lên trong môi trường quân nhân, và trở thành phi công Hải quân Hoa Kỳ. Khi bị bắt làm tù binh tại Hà Nội trong suốt 5 năm chiến tranh Việt Nam, ông đã trải qua những thử thách khắc nghiệt, bị tra tấn, đói khát, nhưng không bao giờ chấp nhận trở thành công cụ cho bất cứ đảng phái hay quyền lực cá nhân nào. Khi trở về nước, McCain tiếp tục phục vụ quốc gia qua Thượng viện, luôn đặt đất nước trên lợi ích đảng. Ông là biểu tượng của tinh thần “Country First”, một nguyên tắc mà các lãnh đạo đương thời cần học hỏi.

 

Ngược lại, Trump đã làm xói mòn nguyên tắc ấy trong nhiều năm. Sự kiện bầu cử 2020 và những nỗ lực tiếp theo để lật ngược kết quả là ví dụ điển hình về việc đặt quyền lợi cá nhân lên trên lợi ích dân tộc. Khi nhiều đảng viên im lặng trước những vi phạm nguyên tắc dân chủ, họ đã vô tình, hoặc cố ý, đặt quyền lợi đảng và cá nhân lên trên quốc gia — điều mà ngay cả những chính trị gia Cộng Hòa như McCain cũng chưa từng làm.

 

Không khó để nhận ra rằng, quyền lực chính trị và uy tín của người dân cử không nằm ở việc chiều theo cá nhân quyền lực, mà ở khả năng đứng lên vì lẽ phải. Lãnh đạo không phải là làm điều dễ dàng; lãnh đạo là dám đi ngược lại áp lực, dám bảo vệ công lý và lợi ích chung. Murkowski và Cheney là những tấm gương quý báu trong thời đại mà lòng trung thành với đất nước đang bị thử thách.

 

Về mặt sử – địa – xã hội, hành xử này còn có ý nghĩa sâu sắc hơn. Mỹ là một quốc gia liên bang, nơi quyền lực được phân chia giữa các tiểu bang, quận hạt và liên bang, và nơi người dân có quyền kiểm soát chính quyền thông qua bầu cử. Khi các đảng viên đặt lợi ích cá nhân hay đảng phái lên trên lợi ích cộng đồng, họ không chỉ phản bội cử tri của mình mà còn làm suy yếu cấu trúc dân chủ vốn đã tồn tại qua nhiều thế kỷ. Thử tưởng tượng, nếu Alaska hay Arizona trở thành những tiểu bang mà đại diện không dám lên tiếng vì sợ mất đảng tín nhiệm, thì lợi ích của người dân sẽ bị bỏ rơi, và lịch sử sẽ ghi lại những khoảng trống quyền lực nguy hiểm.

 

Hơn nữa, việc đặt quyền lợi cá nhân và quyền lực đảng lên trên lợi ích quốc gia không chỉ làm hại nước Mỹ. Nó gửi thông điệp tới thế giới rằng một trong những nền dân chủ lâu đời nhất cũng có thể rơi vào cạm bẫy đảng trị, nơi lãnh đạo sẵn sàng hy sinh giá trị cơ bản vì quyền lực và danh tiếng. Đó là lý do tại sao giới phân tích, như Chris Cillizza, Tổng biên tập CNN, cảnh báo rằng Đảng Cộng Hòa phải quay trở lại đường ngay nẻo chánh nếu không muốn bị người dân trừng phạt trong các cuộc bầu cử sắp tới.

 

Trong khi Trump và những người theo ông theo đuổi quyền lực cá nhân, McCain và các nhà lãnh đạo dũng cảm như Murkowski, Cheney nhắc nhở chúng ta rằng chính trị không chỉ là đấu tranh phe phái mà là trách nhiệm đạo đức đối với quốc gia. Đặt quốc gia lên trên đảng, đặt lợi ích của người dân lên trên lợi ích cá nhân là nguyên tắc sống còn của một nền dân chủ.

 

Và cũng từ lịch sử, điều này không phải là lý thuyết trừu tượng. Trong chiến tranh Việt Nam, chính những chính trị gia như McCain đã chứng minh rằng đặt quốc gia trên hết có thể cứu sống hàng nghìn đồng đội, giữ vững danh dự nước Mỹ trước thử thách ngoại bang, và làm gương sáng cho thế hệ lãnh đạo sau này.

 

Ngày nay, đứng trước lựa chọn giữa quyền lực cá nhân, quyền lợi đảng và lợi ích quốc gia, các đảng viên Cộng Hòa phải tự hỏi: họ muốn trở thành McCain, đặt quốc gia trên hết, hay trở thành những kẻ nịnh bợ quyền lực, đặt lợi ích cá nhân lên trên Tổ quốc?

 

Nếu Đảng Cộng Hòa không kịp thức tỉnh, lịch sử sẽ không tha thứ. Cử tri Mỹ sẽ là người phán xét cuối cùng, và nền dân chủ mà tổ tiên họ dày công xây dựng sẽ phải gánh chịu những hậu quả từ việc đặt đảng lên trên quốc gia. Trong bối cảnh ấy, lời dạy của John McCain vẫn vang vọng: “Người hầu đầu tiên và cuối cùng của đất nước là chính chúng ta, không phải đảng phái nào.”*

 

Đây là bài học không chỉ dành cho Đảng Cộng Hòa, mà còn là cảnh tỉnh cho tất cả những ai bước vào chính trường: Quốc gia trên Đảng là nguyên tắc bất di bất dịch của nền dân chủ, và không ai có quyền vi phạm.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.