Chúng ta biết gì về các “cuộc nói chuyện” giữa Mỹ và Iran?

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Có nhiều thông tin trái ngược về việc liệu Mỹ và Iran có đang bàn về việc chấm dứt chiến tranh hay không, gây ra sự bối rối trên thị trường tài chính và năng lượng.

 

Dưới đây là những gì chúng ta biết:

 

1. Trump đã nói những gì?

 

1.1. Vào thứ Bảy, Trump đã đe dọa sẽ “xóa sổ” các nhà máy điện của Iran nếu eo biển Hormuz không được mở cửa trở lại trong vòng 48 giờ.

 

1.2. Nhưng đến thứ Hai, Trump đột ngột tuyên bố tạm hoãn các cuộc tấn công đó 5 ngày, cho rằng Mỹ đã có “các cuộc trò chuyện hiệu quả” với Iran.

 

1.3. Sau đó, Trump nói với CNN rằng Iran muốn “thỏa thuận.” Ông khẳng định Mỹ đã nói chuyện với một “nhân vật hàng đầu” trong chính quyền Iran, nhưng không tiết lộ là ai, và rằng có “những điểm đồng thuận lớn,” nhưng không đi vào chi tiết.

 

 

2. Phản ứng của Iran:

 

2.1. Iran phủ nhận bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ. Khi có tin đồn rằng Mỹ đã tiếp xúc với Mohammad Bagher Ghalibaf, Chủ tịch Quốc hội Iran, chính Ghalibaf cũng bác bỏ thông tin này.

 

2.2. “Không có đàm phán nào được tổ chức với Mỹ, và tin giả được sử dụng để thao túng thị trường tài chính và dầu mỏ, đồng thời thoát khỏi tình thế bế tắc mà Mỹ và Israel đang mắc kẹt,” ông viết trên mạng X.

 

2.3. Tuy nhiên, vào thứ Ba, một nguồn tin Iran nói với CNN rằng đã có “tiếp xúc” giữa Washington và Tehran, và Iran sẵn sàng lắng nghe các đề nghị “thích hợp” để chấm dứt chiến tranh.

 

3. Iran muốn gì từ một thỏa thuận:

 

3.1. Sau hai lần bị Mỹ và Israel đánh bom trong khi các cuộc đàm phán đang diễn ra, Tehran sẽ khó có thể tin Washington, theo bà Sanam Vakil, giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Chatham House.

 

3.2. “Người Iran đã bị ‘Trump hai lần’ rồi,” Vakil nói với CNN. “Họ sẽ cực kỳ hoài nghi.”

 

3.3. Iran sẽ muốn “bảo đảm đáng tin cậy” rằng Mỹ hay Israel tấn công họ.

 

3.4. Tổng thống Iran, Masoud Pezeshkian, trước đó đã nói rằng các điều kiện để chấm dứt chiến tranh của Iran bao gồm bồi thường cho sự phá hủy.

 

Iran cũng khẳng định sẽ không từ bỏ kho hỏa tiễn, máy bay không người lái hay ngành công nghiệp quốc phòng, điều mà Trump từng hứa sẽ “san bằng … đến tận nền.”

 

4. Phản ứng của các bên khác:

 

4.1. Một số quốc gia nắm lấy cơ hội mong manh cho ngoại giao. Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan đã liên lạc với Iran, Ai Cập, Mỹ và Liên minh Châu Âu về việc chấm dứt chiến tranh, theo một nguồn ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ.

 

4.2. Trong khi đó, Pakistan cho biết họ “sẵn sàng tổ chức các cuộc đàm phán” giữa Mỹ và Iran.

 

Nguồn tin cho CNN biết Phó Tổng thống JD Vance có thể tham dự các cuộc đàm phán dự trù tại Islamabad trong tuần này.

 

4.3. Nhưng Israel dường như không có dấu hiệu muốn chấm dứt chiến tranh – cả với Iran lẫn Hezbollah ở Lebanon.

 

Một nguồn tin Israel nói rằng một thỏa thuận để kết thúc chiến tranh với Iran hiện chưa “thực tế.”

 

Phân tích và nhận định

 

1. Thông tin mâu thuẫn và chiến thuật của Trump: Trump vừa ra lệnh đe dọa tấn công, vừa tuyên bố “các cuộc trò chuyện hiệu quả” chỉ trong vài ngày. Điều này cho thấy cách ông ta thao túng tin tức để tác động thị trường năng lượng và tài chính. Sự mâu thuẫn giữa các tuyên bố khiến giới quan sát và nhà đầu tư rất khó nắm bắt tình hình.

 

2. Sự hoài nghi của Iran là hợp lý: Sau hai lần bị tấn công khi đang trong quá trình đàm phán, Iran không thể tin tưởng hoàn toàn vào Mỹ. Họ đòi hỏi “bảo đảm đáng tin cậy” và bồi thường cho tổn thất. Việc Trump từng tuyên bố sẽ phá hủy kho vũ khí Iran càng làm Tehran cảnh giác hơn.

 

3. Vai trò của các bên thứ ba: Các nước như Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đang nỗ lực làm trung gian, cho thấy ngoại giao đa phương vẫn là cách khả thi nhất để giảm xung đột. Ngược lại, Israel không muốn giảm căng thẳng, điều này làm phức tạp thêm tình hình, vì chiến lược của Mỹ và các đồng minh trong khu vực bị chia rẽ.

 

4. Tác động đến thị trường: Các thông tin trái ngược, đặc biệt là từ Trump và phía Iran, khiến thị trường tài chính và năng lượng biến động mạnh. Câu chuyện này cho thấy “tin tức chính trị” có thể là một công cụ để thao túng giá dầu và chứng khoán, ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế toàn cầu.

 

 

Nhận định:

 

Tình hình hiện nay là một ví dụ điển hình của ngoại giao “kỳ lạ” thời Trump: dùng đe dọa và thông tin mập mờ để tạo áp lực, nhưng thực chất các cuộc tiếp xúc thực tế giữa Mỹ và Iran vẫn còn rất hạn chế. Thương lượng thực sự cần được thực hiện với sự tin tưởng, bảo đảm, và có trung gian đáng tin cậy. Nếu không, nguy cơ leo thang quân sự vẫn rất cao.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

Theo Christian Edwards. CNN.