Bệnh ái kỷ và ảo tưởng ăn trùm thiên hạ của Donald J. Trump

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Trong lịch sử chính trị Hoa Kỳ, chưa từng có một tổng thống nào suy nghĩ về đất nước mình nhiều như một thương hiệu cá nhân, và suy nghĩ về thế giới chung quanh như một danh mục tài sản chờ sang tên, cho bằng Donald J. Trump.

 

Từ biên giới Mexico đến Bắc Cực Greenland, từ đồng minh Canada cho tới NATO, tất cả đều được ông ta nhìn qua cùng một lăng kính: *nếu nó có giá trị, nếu nó liên quan tới quyền lực, thì lẽ ra nó phải thuộc về Trump – hay ít nhất cũng phải cúi đầu trước Trump.

 

Căn bệnh đứng sau lối suy nghĩ đó không mới trong tâm lý học. Nó có tên rõ ràng: **ái kỷ bệnh lý.

 

Ái kỷ ở Trump không phải là tự tin thông thường, mà là một niềm tin gần như tôn giáo rằng bản thân mình là trung tâm của vũ trụ. Trong thế giới ấy, nước Mỹ không tồn tại như một quốc gia với hiến pháp, luật pháp và đồng minh, mà tồn tại như sân khấu riêng cho cái tôi của Trump phô diễn. Mỹ mạnh vì Trump. Mỹ giàu vì Trump. Và nếu ai đó tìm tới Mỹ, thì dứt khoát không phải vì hoàn cảnh sinh tồn, mà vì… Trump.

 

Từ đó mới nảy sinh một chuỗi suy luận vừa đơn giản vừa nguy hiểm. Người Nam Mỹ vượt biên vào Hoa Kỳ? Trong đầu Trump, đó không phải là dòng người chạy trốn bạo lực, đói nghèo hay sụp đổ xã hội, mà là bằng chứng cho thấy nước Mỹ – tức Trump – hấp dẫn đến mức thiên hạ ùn ùn kéo tới. Đã kéo tới thì là ngưỡng mộ. Đã ngưỡng mộ thì phải quy phục. Và đã quy phục thì… sớm muộn cũng phải thuộc về.

 

Cùng một logic ấy, Trump nhìn Canada và buột miệng nói về “tiểu bang thứ 51” như thể đó là một thương vụ địa ốc chưa chốt giá. Trong tâm trí ông ta, Canada không phải là một quốc gia độc lập, có lịch sử, chủ quyền và bản sắc riêng, mà chỉ là một căn nhà kế bên đang hưởng nhờ hệ thống sưởi của Mỹ. Đã hưởng thì phải trả. Không trả tiền thì trả bằng thân phận. Lố suy nghĩ đó đó phản ảnh rất rõ não trạng của một người quen đứng trên cao nhìn xuống, nơi mọi mối giao tế đều quy về câu hỏi: ta được gì?

 

Vụ Greenland còn lộ liễu hơn. Khi Trump đề nghị “mua” Greenland, cả thế giới cười ồ, nhưng đó không phải là trò đùa trong đầu ông ta. Đó là suy nghĩ thật. Với Trump, lãnh thổ cũng giống như khách sạn hay sân golf: có giá thì mua, có lợi thì chiếm. Chủ quyền, luật pháp quốc tế hay ý chí của dân bản địa chỉ là những chi tiết phiền toái, giống như mấy điều khoản chữ nhỏ trong hợp đồng mà giới tài phiệt thường bỏ qua.

 

Căn bệnh ái kỷ khiến Trump không phân biệt được giữa “người cần nước Mỹ” và “người muốn trở thành nước Mỹ”. Một người vượt biên vì đói khát, trong mắt Trump, không phải là nạn nhân của một trật tự toàn cầu bất công, mà là kẻ đang xếp hàng xin gia nhập câu lạc bộ chiến thắng. Và đã vào câu lạc bộ thì phải chơi theo luật của ông chủ – mà ông chủ, dĩ nhiên, là Trump.

 

Đây chính là chỗ nguy hiểm nhất. Bởi khi ái kỷ kết hợp với quyền lực nhà nước, nó sinh ra ảo tưởng bá quyền. Trump không cần chinh phục bằng quân đội; ông ta chinh phục bằng lời nói, bằng cách liên tục gieo vào đầu cử tri rằng: ai cũng muốn về phe mình. Từ đó, mọi phản kháng đều bị coi là vô ơn, mọi độc lập đều bị xem là tạm thời, và mọi đồng minh đều bị hạ thấp thành kẻ ăn theo.

 

Trong não trạng ấy, thế giới không có bạn bè, chỉ có khách hàng; không có quốc gia, chỉ có tài sản; không có luật lệ, chỉ có kẻ mạnh và kẻ yếu.

 

Và Trump, dĩ nhiên, luôn tự xếp mình vào vai kẻ mạnh. Cái tôi phình to đến mức không còn chỗ cho sự khiêm nhường, càng không còn chỗ cho việc thừa nhận rằng Hoa Kỳ – cũng như Trump – có thể bị từ chối.

 

Nhưng lịch sử vốn không khoan nhượng với ái kỷ. Những người tin rằng thiên hạ xoay quanh mình thường là những người ngã đau nhất khi trục xoay đổi hướng. Thế giới ngày nay không còn là thế giới của các đế quốc mua bán lãnh thổ, cũng không phải là sân golf để một ông trùm gắn tên mình lên mọi ngóc ngách. Canada không xin làm tiểu bang. Greenland không xin làm tài sản. Và hàng triệu người vượt biên không mơ làm biểu tượng cho cái tôi của bất kỳ tổng thống nào.

 

Trump có thể tin rằng “cái gì thuộc về Trump là ăn trùm thiên hạ”. Nhưng niềm tin đó chỉ sống được trong tiếng hò reo của đám đông cuồng tín. Ngoài đời thật, thế giới vẫn vận hành theo những quy luật mà ái kỷ không thể bẻ cong mãi. Và đến lúc ấy, điều Trump đối diện không phải là một hành tinh xin quy phục, mà là thực tế lạnh lùng rằng: không phải ai cũng muốn làm người Mỹ, và càng không ai muốn sống trong cái bóng phình to của một cái tôi không đáy.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.