Những người săn đạn


Đinh Yên Thảo



Ngày 28 Tháng Tư 1975. Ngược ḍng với đoàn người thất thần trốn chạy Cộng sản đổ về Sài G̣n, chiếc xe La Dalat chở Michel Laurent thuộc hăng thông tấn ảnh Pháp Gamma và Christian Hoche của tờ Le Figaro trực chỉ Quốc Lộ. Họ thuộc trong số vài kư giả phương Tây c̣n nán lại để tường tŕnh về những ngày cuối cùng của cuộc chiến tranh Việt Nam. Chiếc xe dân sự lọt vào ổ phục kích của Việt Cộng tại Hố Nai và một loạt súng liên thanh dữ dội đă làm người phóng viên chiến trường tài ba và gan ĺ, từng đạt giải Pulitzer khi c̣n làm với AP, trở thành người kư giả phương Tây cuối cùng bị tử nạn tại Việt Nam. Không kể hàng triệu sinh mạng của các bên tham chiến cùng những thường dân vô tội, cuộc chiến Việt Nam đă cướp đi sinh mạng của hàng trăm kư giả được xem là những tinh hoa, tài giỏi nhất mà các hăng Thông tấn phương Tây gởi sang Việt Nam. Họ không được biết hay nhắc tới nhiều. Dù sự hy sinh của họ cũng xứng đáng một sự trân trọng để tưởng niệm.


Ngày 24 tháng 5, lúc 7 giờ sáng, 80 người ngoại quốc rời Miền Nam Việt Nam trên một chiếc phi cơ 4 máy, Illouchine 18 sơn xanh trắng của Liên Xô. Đó là những phóng viên nhiếp ảnh, những kư giả từ khắp nơi trên thế giới đă đến Sài G̣n và bị kẹt lại sau khi thủ đô bị Bắc Việt chiếm cứ. Trong số nầy có gần 50 kư giả Pháp và một Tướng lănh Pháp đă về hưu bị trục xuất khỏi Việt Nam v́ lư do “hai bàn tay của ông đă dính đầy máu của nhân dân Việt Nam”(!).


Trước khi được đi, các kư giả nầy đă bị quá nhiều phiền nhiễu về hành chánh mới được tờ chiếu khán xuất cảnh, sau đó phải nằm chờ đợi được ghi tên vào một chuyến bay kéo dài ngày nầy qua ngày khác... Trước khi lên phi cơ, tất cả đều phải qua một cuộc khám xét, một cuộc khám xét thật tỉ mỉ, thật lâu và rất là lạnh lùng. Các “bộ đội” nhờ một nữ Tiếp viên Hàng không làm Thông dịch viên, đă bóc hết hành lư của họ. Có nhiều xấp thơ và phim ảnh bị tịch thu. Sau đó họ được đưa đến Vạn Tượng (Lào) và phải trả 120 đô la bằng tiền Mỹ hẳn ḥi (gấp đôi giá b́nh thường) và được một chú “bộ đội” đội nón cối và các phi công Việt Nam đeo súng lục hộ tống.


Anh là một nhà báo cuối cùng chết ở Đông Dương... Chúng tôi vẫn c̣n hy vọng đến giây phút cuối cùng là anh sẽ c̣n sống để trở về. Nhưng bây giờ th́ hết mong rồi. Chúng tôi không c̣n thấy bóng dáng mảnh khảnh, trẻ trung măi của anh nữa, cũng như gương mặt thiên thần với mớ tóc ḷa x̣a và một điếu x́ gà cắn chặt ở môi. Anh công tử có vẻ uể oải nhưng không lo lắng ǵ cả nầy thuộc ṇi nhà nghề sáng giá. Có cả thảy 52 nhà báo đă chết ở Việt Nam từ năm 1945. 26 anh khác đă coi như mất tích ở Cam Bốt. Phần đông là các nhiếp ảnh viên, những tinh hoa trong nghề... Họ không tường thuật về chiến tranh, mà họ chuyển chiến trận thành h́nh ảnh, gay cấn, tàn bạo và lâm ly thống thiết. Những h́nh ảnh nầy các nhiếp ảnh viên thường thu nhặt trong tư thế đứng chụp những người sắp chết và họ thường chứng kiến được cử chỉ và cái nh́n lần cuối cùng của họ. Cho tới khi Thần Chết tức giận v́ bị người ta thu h́nh quá gần, nên đă bắt họ chết luôn v́ đă đến lượt của họ rồi... Và đùng một cái những người c̣n sống sót mới khám phá ra là luôn luôn những anh bị tử thương y như rằng là những người rất giỏi trong nghề. Người đầu tiên mà tôi thấy chết vào ngày 28 tháng chạp năm 1946 là một anh người Bỉ ốm yếu mà tôi quá xấu hổ v́ không nhớ được tên, làm việc cho một Thông tấn xă Hoa Kỳ. Anh đến từ Nam Dương, một quốc gia chán chê v́ chiến trận, nhưng những trận đánh trong đường phố tuy lẻ tẻ nhưng hung dữ đến dă man trong Thành phố Hà Nội đă kích thích anh, như một cuộc đi săn kích thích con chó săn khỏe mạnh vậy. Anh đội một nón sắt quá rộng, đeo choàng chiếc máy ảnh Rolleiflex và một cây súng lục Webley to tướng ở ngang lưng. Anh ta rất là can đảm, can đảm hết nói ! Anh ta chạy trên các mái nhà để đi t́m những anh chàng bắn sẻ. Một tay Việt Minh bắn tỉa phục kích đâu đó đă cho anh một phát vào giữa mặt và anh té lộn nhào rớt xuống đất từ trên cao 10 thước.


C̣n nhiều người khác, rất nhiều người khác nữa như các anh Burrows, Huet, Shimimoto, Flynn, Arpin…, và cuối cùng là anh Michel Laurent, ḿnh trúng đầy đạn tại một làng Công giáo di cư không đầy hai ngày trước khi Sài G̣n bị thất thủ. Từ anh kư giả nhỏ con người Bỉ đội nón sắt quá rộng bị bắn chết ở thủ đô Hà Nội đến anh Michel Laurent bị giết v́ quá gan dạ tại gần một nhà thờ có treo cờ của Ṭa Thánh Vatican, nơi mà các Nhân dân Tự vệ kháng cự đến viên đạn cuối cùng, coi như cuộc chiến ở Đông Dương đă qua rồi.


Các kư giả bị kẹt lại gần ba tuần lễ ở Sài G̣n, cựu Thủ đô của Việt Nam Cộng Ḥa, sau khi về đến Pháp đă viết lại và phổ biến tất cả những ǵ mà họ đă thấy và đă nghe. Bộ máy của chế độ Hà Nội đă được áp đặt thế nào. Cảnh khốn cùng của dân chúng Sài G̣n ra sao. Có những cô gái đă đề nghị trao hết gia tài sự nghiệp để chỉ được cưới và cùng đi ra ngoại quốc với họ. Trẻ em th́ được van xin cho làm con nuôi, dù là giả mạo. Lại c̣n dịch tự tử nữa. Rồi những tin đồn là có nhiều sự nổi dậy ở các tỉnh, hay thành lập “chiến khu” ở Miền Nam…


Khi tất cả các kư giả đă bị đưa đi hết rồi th́ một cái lồng sắt chụp ngay xuống Miền Nam Việt Nam. Muốn có được tin tức, người ta không c̣n có cách nào khác hơn là phải nghe những bản tin chính thức được loan đi sau khi bị kiểm duyệt cẩn thận. Phải đợi cho có người đi du lịch trong thời gian sắp tới. Rồi phối kiểm lại tin tức. Rồi phỏng vấn liên tục những người ngoại quốc, những Linh mục hay một vài công chức Pháp khi họ hồi hương. Hay những người Hoa Kiều theo đường dây buôn lậu hay theo các tàu đánh cá đến được Thái Lan (họ phải trả trên 30 lượng vàng để được đưa đi). Từ từ, các tin tức đó giúp hé mở được bức màn tre đang bao chặt nước Việt Nam và nhờ vào những chứng cớ cùng những chi tiết sống, người ta mới có thể thiết lập lại được cả một mảng biến cố đă xảy ra trên đất nước này...


Đoạn hồi kư của Pierre Darcourt không chỉ nhắc về Michel Laurent cùng những kư giả phương Tây đă nằm xuống vĩnh viễn khi đang làm nhiệm vụ tại Việt Nam, mà c̣n cho thấy thoáng qua, vai tṛ của truyền thông đă bị người Cộng sản ngăn cản và bưng bít ra sao sau chiến tranh một khi trục xuất hết các kư giả nước ngoài.


Trong 20 năm Mỹ can dự vào chiến tranh VN, hầu như tất cả những kư giả đến với Việt Nam là do t́nh nguyện, từ chính sự chọn lựa của ḿnh, để rồi những hăng Thông tấn nổi tiếng đă mất đi những kư giả xông xáo, tài ba và sống chết với nghề. Như kư giả Joe Galloway đă trả lời phỏng vấn được đăng trên các kỳ báo trước, đó là cuộc chiến của thế hệ của họ và họ muốn chứng kiến, tường tŕnh về nó. Họ muốn làm những người săn đạn. Săn những sự khốc liệt của chiến tranh, khói lửa. Như câu chuyện của kư giả Alexander D. Shimkin vậy.


Tốt nghiệp ngành lịch sử học, Alexander là một thanh niên hoạt động cho phong trào dân quyền và trở thành kư giả cho Newsweek, tường thuật về chiến tranh VN thay v́ tiếp tục chương tŕnh cao học do đại học Princeton cấp học bổng. Tháng 6 năm 1972, Alexander có mặt tại Trảng Bàng, nơi kư giả Nick Út chụp bức h́nh nổi tiếng Phan Thị Kim Phúc bị bom Napalm, th́ đầu Tháng 7, Alexander lao vào vùng chiến sự An Lộc, nơi anh đă cứu một người lính VNCH bị thương ra khỏi vùng hỏa lực của Việt Cộng. Chỉ hơn 10 ngày sau, anh lại ra đến Quảng Trị, nơi đang diễn ra chiến sự ác liệt của Quân lực VNCH đang chiếm lại cổ thành Quảng Trị. Quả lựu đạn của một tên Việt cộng đă chấm dứt cuộc đời của người kư giả 27 tuổi và thi thể anh tan biến vào cát bụi đâu đó tại vùng đất Quảng Trị xa xăm đối với gia đ́nh anh. Trận tái chiếm Cổ thành Quảng Trị c̣n cướp mất sinh mạng thêm ba kư giả khác, hai kư giả của đài Truyền h́nh ABC và một kư giả UPI.


Vụ thiệt hại lớn nhất của truyền thông phương Tây phải kể đến vụ bốn kư giả bị tử nạn mất xác trong vùng núi đồi Hạ Lào, khi họ theo chân Quân đội VNCH trong chiến dịch Lam Sơn vào năm 1971. Đó là những người mà kư giả Pierre Darcourt nhắc tên trong trích đoạn Hồi kư bên trên. Larry Burrows, kư giả người Anh của Life Magazine, một trong những kư giả tường tŕnh về chiến tranh VN lâu đời nhất và được xem là giỏi nhất, bắt đầu sang VN từ những năm 1962. Ông theo chân những người lính đến các trận đánh khét tiếng trong chiến sử, những tấm ảnh của ông chụp không chỉ là những tấm ảnh chiến trường riêng rẻ mà là những loạt kư sự ảnh có nội dung, chủ đề. Chiếc trực thăng chở ông cùng và Huet (AP), Kent Potter (UPI) và Keisaburo Shimamoto (Newsweek) cùng toán bảy Sĩ quan, Binh sĩ VNCH bị bắn hạ (trong số này cũng có một phóng viên Quân đội người Việt mà chúng tôi không t́m ra tên), hơn 25 năm sau chiến tranh, người ta mới t́m ra được nơi máy bay này bị rơi, nhờ vào các mảnh máy bay và các phim 33 ly khai quật được. Di ảnh họ được trưng bày và tưởng niệm tại bảo tàng Newseum tại Washington DC. Cùng với hàng ngàn phóng viên chiến trường đă “Sinh nghề tử nghiệp” từ trước nay.


C̣n rất nhiều kư giả trẻ đă nằm xuống tại Việt Nam chẳng kể hết. Họ thách thức thần chết, cười ngạo với bom đạn. Để rồi, không phải cái chết của họ c̣n được nhớ đến muôn đời. Mà chính những tấm ảnh của họ là chứng nhân và được nhắc đến măi măi. Về những giai đoạn tương tàn của nhân loại.



Đinh Yên Thảo

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính