Giải huyền thoại chữ Hán và vai tṛ của chữ quốc ngữ

 

Chu Mộng Long

 

 

‘…Phải nói một cách ṣng phẳng thế này. Nhờ có chữ quốc ngữ, toàn dân Việt Nam được xóa nạn mù chữ trong một thời gian ngắn, cho nên di sản cổ xưa của cha ông vẫn c̣n…’

 

 

Mười hai hoàng giáp kư tên trong đơn phản đối việc đặt tên đường cho hai giáo sĩ phương Tây, thực chất là phản đối chữ quốc ngữ, th́ không đáng đếm xỉa nữa. Hàng triệu dân mạng khai đao cũng đủ chôn sống chúng!

 

Nhưng cái bệnh sùng cổ, xem chữ Hán như là của thánh hiền, đặc biệt là tư tưởng phản Tây phục Hán th́ không chỉ ở trong đầu Nguyễn Đắc Xuân mà thống trị trong đầu không ít trí thức. Cần phải giải quyết rốt ráo trước khi chuyển sang vấn đề khác.

 

1. Chữ Hán có thâm sâu thật không?

 

Những người có tư tưởng phản Tây phục Hán vẫn luôn cho rằng chữ Hán là hồn cốt của cha ông. Có lẽ do ảnh hưởng Vũ Đ́nh Liên: "Những người muôn năm cũ/ Hồn ở đâu bây giờ". Hồn ấy được cho là cái chữ tượng h́nh mang những nghĩa "thâm sâu" mà chữ quốc ngữ không có được.

 

Sự "thâm sâu" mà họ thường viện dẫn là lối chiết tự, ghép tự. Thực chất là tṛ chơi của trẻ trâu mà tôi đă nói qua ở bài trước.

 

Trước hết, chữ mà mang tính trực quan h́nh ảnh đă là trẻ trâu, v́ sư suy nghĩ cao nhất không phải h́nh tượng mà là trừu tượng. Suy nghĩ h́nh tượng là thế mạnh của nhà thơ chứ không phải suy nghĩ khoa học. Cho nên ta hiểu v́ sao, cả ngàn năm phong kiến ở phương Đông, khoa học không có đất sống nhưng thơ ca th́ nhiều như nước lă. Thực chất, khi bài thơ không có ǵ hay th́ các cụ mới săm soi vào con chữ để tán h́nh trong đó.

 

Gốc chuyện này có từ triết học h́nh tượng của Thánh Khổng. Chẳng hạn như Khổng nói về chữ Thứ (). Khi Tử Cống hỏi: “Thưa thầy, có một chữ nào có thể dẫn dắt hành xử trọn đời không?”. Khổng Tử đáp: “Có lẽ là chữ Thứ chăng? Cái ǵ mà ḿnh không muốn th́ đừng làm cho người khác”. Chữ “Như” () và chữ “Tâm” () hợp lại thành chữ “Thứ” (), nghĩa là tha thứ, bao dung.

 

Mấy nhà thơ bắt chước Khổng mà tán h́nh ra nghĩa. Như Nguyễn Công Trứ luận về Nhàn: Thị tại môn tiền náo, Nguyệt lai môn hạ nhàn. 巿在門前鬧. 月來門下閒. Đến lượt bọn b́nh văn, giảng văn cũng bắt chước tán theo cách đó (điều này ảnh hưởng cả đến lối dạy văn tủn mủn hiện nay!). Nhưng được mấy bài thơ có cái chữ như vậy để tán? Một bài thơ hay phải bắt đầu từ âm thanh, và nghĩa chỉ sinh ra ở cả chuỗi biểu đạt ngôn từ chứ sao lại ở con chữ độc lập với cái h́nh dị dạng trong đó?

 

Nói Truyện Kiều mất hay khi chuyển sang kư tự Latin. Vậy ông nào thử chỉ ra cho tôi xem câu thơ: "Lơ thơ tơ liễu buông mành" hay ở cái chữ tượng h́nh nào khi để tồn tại ở dạng chữ Nôm?

 

Sự thực, tính tượng h́nh và lối chiết tự, ghép tự ở chữ Hán chỉ có ư nghĩa ở một số từ cổ. Mà những từ cổ này th́ hoặc là thể hiện sự ngộ nghĩnh của người nguyên thủy, hoặc là  lối suy nghĩ rất man rợ, hoặc là đầy định kiến giáo điều, kể cả thô thiển. Tại sao Hưu, tức nghỉ, phải cứ là ngồi dựa gốc cây ? Tại sao An, tức an toàn, th́ phải cứ là người con gái ở dưới mái hiên hay bị nhốt trong nhà ? Mang nghĩa cụ thể đến như vậy th́ có phải bóp chết sự lung linh rộng mở của từ không?

 

Chữ Hôn , tức cưới hỏi, ghép người nữ với mặt trời lặn, phản ảnh tục cướp hôn ngày xưa, có man di không? Chữ Tổ , chỉ ông bà, cha mẹ, nhưng lại là cái con c** đặt bên ban thờ, có trọng nam khinh nữ và quá thô thiển không? Vẽ cái l** đại diện cho người nữ có phải thị dâm quá đáng không? Tôi thường truy t́m lối tượng h́nh này, nhưng là để khảo cổ suy nghĩ hoang dă phục vụ cho giải kiến tạo ngôn ngữ chứ không thể xem đó là sự thâm sâu hay vẻ đẹp của chữ tượng h́nh được!

 

Tất nhiên, cần phải thấy, để vươn đến trừu tượng hơn, đa số chữ Hán đă mất hẳn nghĩa tượng h́nh. Nhiều chữ ghép một cách tùy tiện, không thể t́m ra cái lư nào ở nghĩa tự h́nh cả! Ai giỏi cứ thử bốc ra một chữ nào đó, phân tích tôi xem thử?

 

Xem chữ Hán là của thánh hiền, cao cả, thiêng liêng đến mức hạ thấp tiếng nói của dân tộc ta, th́ chỉ có thể là những kẻ đồng bóng, nô lệ đến mức tự hào chui háng người Hán.

 

2. Chữ quốc ngữ có cắt đứt nguồn mạch văn hóa dân tộc?

 

Gọi chữ quốc ngữ là "Latin hóa tiếng Việt" th́ chỉ có thể là con ḅ học nói, v́ chữ quốc ngữ không làm cho tiếng Việt thành tiếng Latin, tức thứ tiếng người La Mă cổ nói chuyện với nhau. Đó chỉ là mượn kư hiệu Latin để ghi âm tiếng Việt, giống như cả trăm quốc gia dân tộc khác nhau chỉ mượn có 10 hệ kư tự chung.

 

Sự ngu này nếu có phản biện một trăm bài, họ cũng không hiểu ǵ.

 

Nhưng nhiều người có trí vẫn giữ một lập luận rằng, việc sử dụng chữ quốc ngữ đă làm đứt đoạn cội nguồn văn hóa Việt. Nhiều thế hệ về sau sẽ bị mù khi không thể đọc được di sản văn tự của cha ông.

 

Lư luận này rất tầm phào, phi thực tiễn, nhưng lại được nhiều người tin và tỏ ra nuối tiếc. Tôi khẳng định, chữ Hán là nguồn mạch văn hóa Hán, nếu có cắt đứt th́ là cắt đứt nguồn mạch văn hóa mà cả ngàn năm trí thức Việt đă bị Hán hóa. Sự cắt đứt này có ư nghĩa tích cực khi dân ta bừng tỉnh khỏi t́nh trạng mê muội, nô dịch Hán cả ngàn năm để chuyển hướng sang văn minh hiện đại như phương Tây.

 

Tiếc ǵ cái món điển tích, điển cố Hán với đủ thứ "chi chi hồ hồ dă dă", lên giọng cao sang nhưng thực chất là ăn theo nói leo kẻ xâm lược?

 

Bài trước tôi đă nói, may mà trong ngàn năm phong kiến, 99% dân Việt mù chữ nên tiếng Việt ta vẫn c̣n. Chứ nếu 100% dân Việt biết và dùng chữ Hán như giới trí thức Nho học th́ tiếng Việt đă mất từ lâu, người Việt đă hoàn toàn bị đồng hóa như những dân tộc khác trên đất Trung Hoa.

 

Nhờ tiếng Việt c̣n mà dân gian vẫn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc qua nghệ thuật dân gian, nếu không, cả nền nghệ thuật dân gian cũng biến mất.

 

Với tỉ lệ 99% dân Việt mù chữ trong suốt mấy ngh́n năm lịch sử, phải nói thẳng thắn rằng, các văn bản Hán Nôm của giới Nho học chẳng có ư nghĩa ǵ đến toàn dân. Các ông viết văn tự chỉ để giao dịch ở cung đ́nh, cửa quan, và vung bút làm thơ để vỗ đùi tán tụng nhau, tự nghe và tự sướng. Cho nên, thời ấy cũng như bây giờ, dân có đến đền chùa ngó ngó nghiêng nghiêng cho vui chứ biết ǵ mấy cái chữ vuông vuông kia mà đọc?

 

Không chừng số người biết chữ Hán hôm nay c̣n nhiều hơn thời xưa chứ đừng tưởng mù tịt hoàn toàn!

 

Phải nói một cách ṣng phẳng thế này. Nhờ có chữ quốc ngữ, toàn dân Việt Nam được xóa nạn mù chữ trong một thời gian ngắn, cho nên di sản cổ xưa của cha ông vẫn c̣n. Không chỉ nhờ chữ quốc ngữ mà tiếng nói dân tộc được ghi ra rơ ràng, những di sản văn hóa thuần Việt được chép lại thành văn, mà toàn bộ di sản văn tự Hán cũng được phổ biến rộng răi. Không phải nhờ chữ quốc ngữ mà cái kho tàng văn tự Hán kia được phiên âm, biên dịch hết qua chữ quốc ngữ để toàn dân cùng đọc, cùng thưởng thức đó sao? Nôm na là, nếu không có chữ quốc ngữ, cái kho Hán Nôm của các cụ để lại chỉ có thể dành cho mối nó xơi!

 

Chỉ cần nói vậy thôi. Không cần nói thêm về những vai tṛ to lớn khác của chữ quốc ngữ, v́ đă có hàng trăm trang sách nói rồi!

 

 

30/11/2019
Chu Mộng Long

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính