Định kiến chính trị thành phản văn hóa

 

Chu Mộng Long

28-11-2019

 

 

Tôi không ngạc nhiên khi 12 nhà sử-chính trị kư đơn phản đối Đà Nẵng đặt tên đường lấy tên hai giáo sĩ phương Tây: Francisco de Pina và Alexandre de Rhodes. V́ lẽ đơn giản, định kiến chính trị đă từng làm cái việc thay, xóa tên đường cũ thành tên đường mới, chủ yếu đường hiện nay dành đặt tên gắn với những người có công với cách mạng.

 

Đọc nguyên văn cái đơn này thấy rất rơ định kiến chính trị đă ăn sâu vào trong năo những người được gọi là nhà khoa học.

 

Trong đơn chỉ có một nội dung đúng. Đó là phủ nhận Alexandre de Rhodes là “ông tổ” của chữ quốc ngữ. Nhưng cái đúng này trẻ con cũng nói được, v́ làm ǵ có chuyện một cá nhân sáng chế ra cả kho tàng ngôn ngữ, dù chỉ là chữ viết. Ngôn ngữ được xem là kỳ quan hàng đầu của các cộng đồng người, qua giao tiếp hàng triệu năm mà thành. Riêng chữ viết, hiện nay trên thế giới chỉ có chưa tới 10 hệ kư tự được dùng chung cho cả trăm quốc gia, dân tộc. Khi sử dụng một hệ kư tự nào đó, đố biết ai là tổ ghi h́nh hay ghi âm cho ngôn ngữ của dân tộc ḿnh. Bất cứ từ điển nào cũng chỉ ghi lại những ǵ đă có, tức tổng hợp từ sản phẩm của nhiều người và được cộng đồng thừa nhận như một tài sản chung. Chính Alexandre de Rhodes đă nói rơ điều đó trong cuốn Từ điển Việt – Bồ – La mà ông biên soạn chứ không tự nhận ḿnh là “ông tổ”.

 

Các nghiên cứu được trích dẫn trong đơn thật thừa thăi khi trẻ con cũng biết cái chân lư ấy.

 

Chỉ công lần đầu tập hợp biên soạn cuốn từ điển đó đă đủ vinh danh Alexandre de Rhodes và Francisco de Pina.

 

Chưa nói sự ngụy tạo lời của Alexandre de Rhodes, việc luận tội truyền giáo hay gián điệp cho thực dân cướp nước ta mà xóa công lao của 2 giáo sĩ này đủ thấy định kiến chính trị đă sinh ra một thứ nhăn quan phản văn hóa không nên có ở nhà khoa học.

 

Nếu cho việc truyền bá chữ quốc ngữ với mục tiêu xâm lược hay nô dịch mà phủ nhận sạch trơn th́ có lẽ cả ngàn năm trước cha ông ta đă từ chối chữ Hán chứ không để cho đến nay nó đă Hán hóa ngôn ngữ Việt đến hơn 70%. Và cho rằng chữ Latin đă làm ta nô dịch Tây, (thực chất chỉ mượn kư tự để ghi tiếng nói của dân tộc chứ không phải như chữ Hán trước đó) th́ cha ông ta đầu thế kỷ 20 đă tẩy chay hay vứt cuốn từ điển của Alexandre de Rhodes vào sọt rác chứ không thể có phong trào truyền bá chữ quốc ngữ rầm rộ và ca khúc khải hoàn bởi chiến thắng của nền văn hóa mới!

 

Nếu vẫn giữ cái đầu định kiến chính trị như ta, có lẽ phương Tây, và cho đến nay gần như toàn cầu, cũng không dùng bảng chữ cái Latin. Bởi v́ sự ứng dụng rộng răi chữ Latin gắn liền với sự bành trướng của đế chế La Mă và việc truyền giáo của Giáo hội Rome. Nếu muốn luận tội th́ đế chế La Mă và Giáo hội Rome thời trung cổ tội ác chất chồng, luận ba ngàn trang sách cũng không hết. Nhưng việc nào ra việc nấy, người Âu – Mỹ vẫn tôn trọng và biết ơn cả một nền văn hóa mà đế chế La Mă và Giáo hội Rome đă h́nh thành như một nền tảng thứ hai sau thời cổ đại Hy Lạp.

 

Sẽ thật thú vị khi nghiên cứu sâu về nguồn gốc chữ viết của nhân loại. Một điều dễ hiểu là gần như chữ viết ra đời gắn liền với hoạt động tôn giáo. Tôn giáo là hoạt động văn hóa đầu tiên của nhân loại. Nhu cầu truyền bá tôn giáo đ̣i hỏi phải có chữ viết để ghi chép chính xác những bộ kinh được cho là thánh truyền. Tất cả các loại chữ, kể cả chữ Hán, đều ra đời từ chép kinh. Mục tiêu này được phát triển rộng ra thành hoạt động giáo dục và diễn giải triết học, khoa học.

 

Nói Alexandre de Rhodes chỉ thực hiện mục tiêu xâm lăng hay truyền giáo nên phủ nhận công lao truyền bá chữ viết mới cho người Việt th́ chỉ có thể là cách nói của trẻ trâu vô văn hóa, trong khi 12 người kư tên kia lại là những “sử gia” hay người giảng dạy chính trị.

 

Nên nhớ, chính cuộc khai thác thuộc địa của chủ nghĩa thực dân đă kéo theo một kết quả nằm ngoài mục tiêu thực dân. Cùng với những nhà tư sản, nhà buôn đi t́m kiếm thị trường ở thế giới mới là các nhà truyền giáo, các nhà khoa học đă khai hóa thật sự cho dân tộc các nước thuộc địa. Trong khi nhà tư sản, nhà buôn dựa vào chính quyền để khai thác thuộc địa bằng vơ vét tài nguyên vật chất, kể cả kỳ thị chủng tộc, th́ chính các nhà truyền giáo, nhà khoa học tiến bộ đă mang đến cho người bản xứ những tín ngưỡng mới, khoa học tự nhiên, y học, kể cả tư tưởng tự do, dân chủ và b́nh đẳng.

 

Hàng ngàn công tŕnh khoa học, nhân chủng học, cấu trúc luận… với tư tưởng chống thực dân, chống kỳ thị chủng tộc ra đời ngay trong ḷng chủ nghĩa thực dân. Nhiều nhà truyền giáo, nhà khoa học đă lăn lộn, đối mặt với gian khổ và hiểm nguy ở các nước thuộc địa, ở vùng thổ dân hoang dă mới có những công tŕnh vĩ đại đó. Cái di sản khổng lồ ấy đă góp phần san phẳng hố sâu ngăn cách giữa các dân tộc. Trong khi các dân tộc trên thế giới dù đấu tranh giành độc lập nhưng đều biết ơn những di sản đó, lẽ nào trừ người Việt?

 

Chính trị gieo rắc định kiến và hố sâu thù địch v́ tính lợi ích của nhóm cầm quyền. Nhưng văn hóa th́ khác. Với những giá trị tinh thần, văn hóa đi t́m tiếng nói chung và hóa giải quan hệ thù địch. Một nền chính trị tốt phải dựa vào nền tảng văn hóa chung, nếu chỉ nh́n kẻ khác bằng con mắt thù địch th́ muôn đời chẳng sống được với ai. Độc lập theo cách tự cô lập th́ chỉ có thể là một dân tộc bệnh hoạn trước khi tự sát.

 

Không ngẫu nhiên mà các bộ sử cổ đều ghi công Triệu Đà về việc tạo ra thuần phong mỹ tục, ghi công Sĩ Nhiếp về chữ viết và nền văn hóa Hán học. Không hiểu sao, đến thời cộng sản, các sử gia lại gạt phăng tất cả ra ngoài. Nay lại vẫn nuôi máu thù địch luôn với mấy ông Tây truyền bá chữ quốc ngữ để chứng tỏ ḿnh có lập trường độc lập.

 

Trước năm 1975, Việt Nam cộng ḥa đặt tên đường Quang Trung Nguyễn Huệ và các danh tướng triều đại Tây Sơn, họ cũng đặt tên đường Gia Long Nguyễn Ánh, Tự Đức, Minh Mạng và các bậc khai quốc công thần của nhà Nguyễn. Cách làm đó có ư nghĩa sâu sắc trong việc hóa giải quan hệ thù địch trong quá khứ để hướng tới ḥa điệu trong tương lai.

 

Tôi chỉ cần nói vậy đủ thấy 12 sử – chính trị gia kia, trong đó có những người là bạn thân của tôi, tự thấy ḿnh ở tŕnh độ nào so với văn hóa của nhân loại và của cha ông.

 

 

B́nh Luận từ Facebook

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính