Ly Rượu Mừng

 

Cao-Đắc Tún



 - Ca khúc Ly Rượu Mừng là ṃt bài hát thịnh hành trong dịp T́t. Bài hát mời mọi người cùng úng rượu mừng Xun và nói những lời chúc T́t đ́n toàn dn và đ́t nước. Tuy bài hát khng m tả những cảnh tượng và sinh hoạt T́t như pháo n̉, hoa tươi sặc sỡ, bánh kẹo, bài hát tiu bỉu cho T́t Vịt Nam vì chúc T́t là ṃt tục ḷ quan trọng trong T́t Vịt Nam. C̣ng với địu nhạc vui tươi, giai địu tít t́u śng đ̣ng, và ĺi dĩn tả bình dị với vài đỉm đặc sắc, Ly Rượu Mừng là ṃt bài hát b́t hủ trong dịp Xun v̀.

 

 

Nhạc sĩ Phạm Đnh Chương vít ca khúc Ly Rượu Mừng là ṃt bài hát Xun g̀m có những lời chúc T́t đ́n mọi người và đ́t nước. Bài hát ŕt thịnh hành trước năm 1975 tại mìn Nam Vịt Nam. H̀u như năm nào các đài phát thanh, truỳn hình đ̀u trình bày Ly Rượu Mừng trong sút ḿy ngày T́t. Trong các bữa tịc, người ta thường hát bài này khi cụng ly chúc mừng T́t. Bài hát ṽn còn thịnh hành hịn nay ở hải ngoại trong c̣ng đ̀ng người Vịt hải ngoại. Tuy nhin, ca khúc Ly Rượu Mừng khng còn được ưa chụng bởi giới trẻ tại Vịt Nam hịn nay (Xem, thí dụ như, Anh 2015; Chi 2015).


Thời đỉm bài hát được vít khng được rõ. Trong tài lịu từ Wikipedia, năm vít được ghi là 1952 (Wikipedia 2015). Tuy nhin, tờ in nhạc bản ǵc ghi có gíy phép in ngày 28-12-1966 (Dòng 2014). (Nhạc sĩ mìn Nam thường in lại những tác ph̉m vít trước đó.) Bài hát có nhắc đ́n chín tranh, hoà bình, và lời chúc các binh sĩ. Nhưng Vịt Nam h̀u như lúc nào cũng có chín tranh trong các tḥp nin 1950 và 1960. Do đó chi tít này khng cho bít rõ thời gian bài hát được vít.


Sau đy là tỉu sử vắn tắt của tác giả (Wikipedia 2015).

 

Phạm Đnh Chương sinh ngy 14 thng 11 năm 1929 tại Bạch Mai, H Nội. Qu nội ng ở H Nội v qu ngoại ở Sơn Ty. ng xuất thn trong một gia đnh truyền thống m nhạc. Cha ng l Phạm Đnh Phụng. Người vợ đầu của ng Phụng sinh được hai người con trai: Phạm Đnh Sỹ v Phạm Đnh Vim. Phạm Đnh Sỹ lập gia đnh với nữ kịch sĩ Kiều Hạnh v c con gi l ca sĩ Mai Hương. Cn Phạm Đnh Vim l ca sĩ Hoi Trung của ban hợp ca Thăng Long. Người vợ sau của ng Phạm Đnh Phụng c 3 người con: trưởng nữ l Phạm Thị Quang Thi, tức ca sĩ Thi Hằng, vợ nhạc sĩ Phạm Duy. Người con trai thứ l nhạc sĩ Phạm Đnh Chương. V c con gi t là Phạm Thị Băng Thanh, tức ca sĩ Thi Thanh.

 

Phạm Đnh Chương học nhạc từ năm 13 tủi, bắt đầu sng tc vo năm 1947, khi 17 tuổi. Năm 1951, ng v gia đnh chuyển vo miền Nam. Với tn Hoi Bắc, ng cng cc anh em Hoi Trung, Thi Thanh, Thi Hằng lập ra ban hợp ca Thăng Long danh tiếng. Năm 1967, ng thành ḷp phòng trà Đm M̀u H̀ng tại Sài Gòn ŕt n̉i tíng (Robertino147 2006). ng vít khoảng sáu mươi ca khúc, g̀m nhìu th̉ loại như dn ca, tình ca, nhạc ph̉ thơ. Những ca khúc n̉i tíng của ng g̉m có: Tíng Dn Chài, Anh Đi Chín Dịch, Ly Rượu Mừng, Người Đi Qua Đời Ti, Nửa Hồn Thương Đau (thơ Thanh Tm Tuyền), Đi Mắt Người Sơn Ty (thơ Quang Dũng), Mộng Dưới Hoa (thơ Đinh Hng).

 

Năm 1979, ng vượt bin và đ́n định cư tại California, Hoa Kỳ (Robertino147 2006). ng mất vào ngày 22 thng 8 năm 1991 tại California.

 

Nguyn văn lời bài hát Ly Rượu Mừng như sau (Dòng 2014).

 

Ngy Xun nng chn ta chc nơi nơi

Mừng anh nng phu vui la thơm hơi

Người thương gia lợi tức

Người cng nhn ấm no

Thot ly đời gian lao ngho kh

 

Á A A A

Nhấp chn đầy vơi, chc người người vui

Á A A A

Mun lng xao xuyến duyn đời

 

Rt thm trn đầy chn quan san

Chc người binh sĩ ln đng

Chiến đấu cng thnh, sng cuộc đời lnh

Mừng người v nước qun thn mnh

 

Ka nơi xa xa c b mẹ gi

Từ lu mong con mắt vương lệ nha

Chc b một sớm qu hương

Bước con về ha nỗi yu thương

 

Á A A A

Ht khc hoan ca thắm tươi đời lnh

Á A A A

Chc mẹ hiền dứt u tnh

 

Rượu hn hoan mừng đi uyn ương

Xy tổ ấm trn cnh yu đương

No cạn ly, mừng người nghệ sĩ

Tiếng thi ca nt chấm ph t nn đời mới

 

Bạn hỡi, vang ln

Lời ước thing ling

Chc non sng hòa bnh, hòa bnh

Ngy mu xương thi tun rơi

Ngy ấy qu hương yn vui

đợi anh về trong chn tnh đầy vơi

 

Nhấc cao ly ny

Hy chc ngy mai sng trời Tự Do

Nước non thanh bnh

Mun người hạnh phc chan hòa

 

Ước mơ hạnh phc nơi nơi

Hương thanh bnh dng phơi phới

 

Có vài chữ trong bản ǵc in năm 1966 có lẽ vít sai. Thí dụ tung rơ thay vì tun rơi; Mung người thay vì Mun người; đang phơi phới thay vì dng phơi phới.

 

Trong bài này, ti sẽ trình bày nḥn xét v̀ ṇi dung và hình thức của Ly Rượu Mừng. Ngoài ra, như trong các bài vít v̀ m nhạc trước, ti sẽ chú trọng thảo lụn chi tít v̀ các khía cạnh văn chương của lời nhạc, nhưng sẽ có ph̀n nói v̀ các khía cạnh m nhạc của bài hát. Ti dùng khán giả đ̉ chỉ người nghe, người đọc, và người xem.

 

A.  Ly Rượu Mừng tiu bỉu cho nhạc Xun vì bài hát chú trọng vào lời chúc T́t và có địu nhạc vui tươi śng đ̣ng

 

Ly Rượu Mừng có ṇi dung đơn giản, là ca khúc mừng xun với những lời chúc T́t tới mọi người được hạnh phúc ́m no trong cảnh đ́t nước thanh bình tự do. Bài hát khng có những m tả hình ảnh hoặc sinh hoạt trong những ngày quanh dịp T́t (thí dụ, pháo n̉, màu hoa sặc sỡ, kẹo bánh) nhưng ŕt tiu bỉu cho ngày T́t Vịt Nam. Đó là vì bài hát chú trọng vào đỉm quan trọng nh́t trong dịp T́t: chúc T́t. Ngoài ra, bài hát được vít với địu nhạc Valse, đem lại nét vui tươi śng đ̣ng trong mùa Xun. Giai địu vả tít t́u có nhìu khía cạnh linh hoạt theo ṇi dung, ŕt thích hợp cho hợp ca hoặc ph́i hợp giữa hợp ca và đơn ca.

 

1.     Ly Rượu Mừng g̀m những lời chúc T́t cho mọi người có cục śng ́m no hạnh phúc và đ́t nước hưởng thanh bình tự do:

 

Bài hát mở đ̀u với lời mời nng chén rượu đ̉ chúc mọi người ở khắp nơi (Ngy Xun nng chn ta chc nơi nơi), từ anh nng phu được mùa lúa thơm, người bun bán có lợi tức, cho tới cng nhn lao đ̣ng thoát được cảnh nghèo khó (Mừng anh nng phu vui la thơm hơi/ Người thương gia lợi tức/ Người cng nhn ấm no/ Thot ly đời gian lao ngho kh.) Với các chữ nng (phu), thương (gia), và cng (nhn), ta khng th̉ khng lin tưởng đ́n sĩ nng cng thương, được coi là b́n giai ćp xã ḥi Vịt Nam thời xưa. Khng rõ tại sao Phạm Đình Chương bỏ sĩ (người học hành). Trong đoạn sau, ng có nhắc đ́n sĩ, nhưng đó là ngḥ sĩ là những người sinh śng qua ngḥ thụt, chứ khng phải là những người sinh śng qua học hành hoặc hành ngh̀ chuyn mn như bác sĩ, kỹ sư, lụt sư. Có th̉ lúc b́y giờ, ś người sĩ khng nhìu trong xã ḥi bằng ba giới nng, cng, thương.

 

Với nng chén, tác giả mở đ̀u bằng hành đ̣ng giơ cao ly rượu khi chúc mừng. Tác gỉả dùng chén và ly như nhau trong toàn bài hát. Ta nn nói thm v̀ chén và ly trong tíng Vịt.

 

Chữ chén có nhìu nghĩa trong tíng Vịt. Nghĩa thng thường của chén là ṿt dùng đ̉ úng nước, rượu, trà, thường bằng sành hay sứ. Ṃt chữ có nghĩa tương tự là tách (do tíng Pháp tasse) nhưng tách thường có tay c̀m trong khi chén thường khng có tay c̀m. Nghĩa thứ hai là ṿt dùng đ̉ ăn, như chén cơm, chén cháo. Trong nghĩa này, người mìn Nam dùng chén thay cho bát hoặc t mà người mỉn Bắc thường dùng. Chén còn có th̉ dùng với nghĩa bóng, hàm ý chứa đựng ý tưởng, tm tình (như chén tình trong bài hát).

 

Ly khác chén ở hai đỉm: ly thường làm bằng thủy tinh và su hơn chén. Đ̉ úng rượu, người Ty phương thường dùng ly và ŕt ít khi dùng chén. Ngược lại, người Vịt dùng ly và chén tùy vào loại rượu. Nguỹn Dư (2014) vít ṃt bài lý thú v̀ ngùn ǵc các dụng cụ úng rượu (chén, bát, ly, ćc).

 

Ta cũng nn đ̉ ý là khi úng rượu chúc mừng, người ta thường nói nng chén hoặc cụng ly chứ ít ai nói cụng chén. Có th̉ vì thói quen cụng ly là tạo m thanh cho thm ph̀n vui nḥn, và thường thì thủy tinh pha l của ly mới tạo ra được m thanh trong vắt, chứ khng có mờ đục bùn tẻ như sành sứ của chén. Thực ra có nhìu ngùn ǵc giải thích cho thói quen cụng ly. Ṃt giải thích theo thói quen Hy Lạp là khi cụng ly, ta có th̉ làm văng thúc đ̣c bỏ vào ly rượu của mình vào ly rượu của kẻ đang mún hại mình (Xem, thí dụ như, Etiquette International; Upton 2010). Ṃt lý thuýt khác là khi cụng ly, ta đủi ma quỷ ra khỏi rượu và do đó úng rượu an toàn hơn (Etiquette International; Upton 2010). Ṃt giải thích nữa là ṃt ly rượu ngon khơi mạnh các giác quan v̀ nhìn, đụng chạm, vị, và mùi. Do đó, khi cụng ly, ta tạo thm cảm nḥn m thanh, cho đ̀y đủ ngũ quan (Etiquette International). Với hai lý thuýt đ̀u, cụng ly hay cụng chén đ̀u có ý nghĩa. Nhưng với lý thuýt thứ ba, cụng ly có lẽ đúng hơn cụng chén vì như trình bày trn, m thanh tạo bởi hai ly thủy tinh va chạm nhau nghe thánh thót và vang vang hơn chén sành.

 

Ngoài ra, tíng Vịt ta dùng nng chén và nh́c ly chứ khng dùng nng ly hoặc nh́c chén. Đó là vì nng là hành đ̣ng trịnh trọng, hàm ý dùng sức (thực sự hay b̀ ngoài). Trong lúc úng rượu bằng chén thời xưa, người ta thường dùng hai tay đ̉ nng chén rượu mời với ngụ ý trịnh trọng hoặc bày tỏ sự kính trọng. Nng trong nng khăn sửa túi hoặc tíng lóng nng bi có ý nghĩa kính c̉n trịnh trọng tương tự. Ngoài ra, vì chén thường khng có tay c̀m, dùng hai tay đ̉ nng chén giữ cho chén thăng bằng, khng đ̉ hoặc rớt. Ngược lại, ly thường có hình th̉ thon dài, có b̀u su chứa rượu và chn ly dài, và nhẹ, nn c̀m ly d̃ dàng và khng dùng sức nhìu. Do đó, khi đưa ly rượu ln cao, người ta thường dùng ṃt tay đ̉ nh́c thay vì nng. Ṃt đỉm nữa, có lẽ hơi lạc đ̀, là cách nh́c ly hoặc c̀m ly rượu. Cách đúng nh́t là c̀m chn hoặc thn (stem) ly, và khng bao giờ c̀m b̀u (bowl) ly (Xem, thí dụ như, Real Simple). Lý do là khi c̀m chn hoặc thn ly rượu, tay người c̀m ly sẽ khng che rượu trong ly (đ̉ màu và mức trong của rượu được nhìn th́y), và thn nhịt ở tay sẽ khng làm thay đ̉i nhịt đ̣ rượu. Vì c̀m ly rượu ở chn hoặc thn ly và bằng ṃt tay, hành đ̣ng đưa ly ln thường khng c̀n phải có sự trịnh trọng hoặc nặng ǹ. Do đó, nh́c ly nghe hợp lý hơn nng ly. Tuy nhin, nng ly hoặc nng ćc ṽn được dùng đ̉ ngụ ý trịnh trọng, l̃ phép, trong lúc chúc tụng.

 

Trở v̀ với Ly Rượu Mừng, mọi người cùng nh́p chén rượu đ̀y vơi, chúc vui mọi người (Á A A A Nhấp chn đầy vơi, chc người người vui.) Trong dịp Xun v̀, ai cũng nao nao với những ḿi duyn nợ cục đời (Á A A A Mun lng xao xuyến duyn đời.) Với quãng Á A A A, bài hát khuýn khích mọi người cùng ca. Có lẽ đó là lý do Ly Rượu Mừng thích hợp cho hợp ca và trong cục họp mặt đng người khi mọi người cùng nng ly rượu chúc l̃n nhau.

 

Ly rượu được rót tràn đ̀y đ̉ chúc người binh sĩ ln đường ra nơi tṛn mạc xa xi được thành cng, làm tươi sáng cục đời dn lành (Rt thm trn đầy chn quan san/ Chc người binh sĩ ln đng/ Chiến đấu cng thnh, sng cuộc đời lnh/ Mừng người v nước qun thn mnh.) Ta hỉu quan san là quan ải và núi non, thường đ̉ chỉ những nơi xa xi, hoặc ở bin giới, đ̀n trú cho binh lính. Lời chúc cũng được gửi tới những bà mẹ già nơi xa xi, nhớ thương con cháu mong mỏi được gặp lại người con đi xa, sẽ có dịp gặp lại con trở v̀ ḥi ng̣ chan hòa nìm yu thương (Ka nơi xa xa c b mẹ gi / Từ lu mong con mắt vương lệ nha/ Chc b một sớm qu hương/ Bước con về ha nỗi yu thương.) Mọi người cùng hát bài hát vui vẻ làm tươi thắm đời người chín sĩ, và đ̉ cho người mẹ già khng còn lo u bùn bã vì con nữa (Á A A A Ht khc hoan ca thắm tươi đời lnh/ Á A A A Chc mẹ hiền dứt u tnh.)

 

Ly rượu mừng cũng gởi đ́n những cặp tình nhn hoặc vợ ch̀ng đang xy t̉ ́m cùng nhau (Rượu hn hoan mừng đi uyn ương/ Xy tổ ấm trn cnh yu đương.) Đìu đó khng có nghĩa là chúc mừng những cặp vợ ch̀ng mới cưới. Ta bí̉t ít ai làm đám cưới trong mùa Xun vào dịp T́t. Đi uyn ương chỉ có nghĩa cặp tình nhn, hoặc cặp vợ ch̀ng trẻ đang tạo dựng gia đình nhỏ. Với người ngḥ sĩ, chúc mừng họ đem lời ca, tíng nhạc, cu thơ văn, và nét họa t đỉm cục đời thm mới mẻ t́t đẹp (No cạn ly, mừng người nghệ sĩ/ Tiếng thi ca nt chấm ph t nn đời mới.) Như trình bày ở trn, ngḥ sĩ đy khng phải là giai ćp sĩ trong sĩ nng cng thương mà là những người theo ngành ngḥ thụt như nhạc sĩ, ca sĩ, thi sĩ, văn sĩ, họa sĩ, ̣điu khắc gia, v.v.

 

Nhưng lời chúc thing ling nh́t là lời chúc cho đ́t nước hòa bình, khng còn chín tranh, thịt rơi máu đ̉. Đó là ngày qu hương được yn vui và những người lính trở v̀ với chén rượu ́m chứa chan đ̀y tình thương yu (Bạn hỡi, vang ln/ Lời ước thing ling/ Chc non sng hòa bnh, hòa bnh/ Ngy mu xương thi tun rơi/ Ngy ấy qu hương yn vui/ đợi anh về trong chn tnh đầy vơi.) Có th̉ đy là lý do ca khúc Ly Rượu Mừng khng còn được thịnh hành tại Vịt Nam hịn nay nữa, vì lời chúc hòa bình có vẻ ḿt ý nghĩa. Tuy nhin, với tình trạng th́ giới hịn nay và thái đ̣ ngang ngược của Tàu c̣ng, chín tranh có th̉ bùng n̉ b́t cứ lúc nào. Ngoài ra, chín tranh khng nh́t thít là v̀ qun sự, mà còn có ý nghĩa chính trị, văn hóa, xã ḥi, v.v. Với những ý nghĩa đó, Vịt Nam hịn nay ṽn còn chín tranh trn toàn đ́t nước dưới sự th́ng trị tàn bạo của c̣ng sản.

 

Mọi người hãy cùng nh́c cao ly rượu, chúc cho tương lai sáng sủa tràn đ̀y tự do, đ́t nước thanh bình, và mọi người được hạnh phúc tràn tr̀ (Nhấc cao ly ny/ Hy chc ngy mai sng trời Tự Do/ Nước non thanh bnh/ Mun người hạnh phc chan hòa.) Trước h́t, ta đ̉ ý tác giả dùng nng chén và nh́c cao ly rượu (thay vì nng ly hoặc nh́c chén) như đã đ̀ c̣p ở trn. Thứ nhì, trong phin khúc này, tác giả chúc đ́t nước tự do và thanh bình. Ta phải hỉu Phạm Đình Chương ngụ ý c̀u mong nước non thanh bình và sáng trời tự do cho toàn th̉ đ́t nước Vịt Nam từ Nam ra Bắc. Lúc b́y giờ, mỉn Nam đã được hưởng ǹn dn chủ tự do, nhưng mìn Bắc bị dưới ách th́ng trị tàn bạo của c̣ng sản. Phạm Đình Chương lúc nào cũng tưởng nhớ đ́n mìn Bắc. Tn hát của ng là Hoài Bắc, nói ln tm tư này. Thứ ba, đy là lời chúc khác với lời chúc trong phin khúc trước. Trong phin khúc trước, lời chúc non sng hòa bình khác với nước non thanh bình. Hòa bình ngụ ý khng còn chín tranh, chém gít l̃n nhau. Thanh bình ngụ ý yn tĩnh, khng bị khúy đ̣ng. Ṃt đ́t nước hòa bình khng có nghĩa là thanh bình ńu nước đó ṽn còn những b́t cng, đàn áp bởi kẻ c̀m quỳn. Thí dụ đỉn hình là Vịt Nam. Tuy khng còn chín tranh, Vịt Nam hịn nay còn bị khúy đ̣ng nhìu hơn cả lúc đang chín tranh, vì những b́t cng, tham nhũng, đàn áp, và tàn bạo do nhà nước c̣ng sản xảy ra toàn dịn trn khắp vùng đ́t nước. Đó là khng k̉ hỉm họa ḿt nước có th̉ xảy ra nay mai.

 

T̉ng ḱt, mọi người mơ ước hạnh phúc ở khắp mọi nơi và hương thơm thanh bình đang dng cao (Ước mơ hạnh phc nơi nơi/ Hương thanh bnh dng phơi phới.) Phơi phới hàm ý ṃt khí th́ đang ln. Lời chúc thanh bình g̀m cả hòa bình l̃n yn tĩnh, và do đó có ý nghĩa mạnh mẽ hơn hòa bình.

 

Ly Rượu Mừng là ṃt ca khúc đơn giản, g̀m những lời chúc T́t cho mọi người có cục śng ́m no hạnh phúc và đ́t nước hưởng thanh bình tự do. Bài hát có nhìu khía cạnh khác bịt với những bài hát khác v̀ Xun.

 

 

2.     Tuy khng m tả cảnh tượng hoặc khng khí Xun, Ly Rượu Mừng tiu bỉu cho ngày T́t vì chúc T́t là tục ḷ quan trọng nh́t trong T́t Vịt Nam:

 

Ca khúc Ly Rượu Mừng thùn túy là những lời chúc Xun cho mọi người và đ́t nước. Bài hát hoàn toàn khng có m tả cảnh tượng đón Xun, hoặc các trang l̃, chủn bị, và khng khí của những ngày T́t theo truỳn th́ng Vịt Nam. Phạm Đình Chương ć tình gạt bỏ những hình ảnh v̀ Xun, mà chỉ ṭp trung vào ṃt khía cạnh duy nh́t là chúc T́t. Cả toàn bài hát khng h̀ có các cảnh tượng thin nhin mùa Xun như màu sắc hoa (mai, đào), mùi hương thơm hoa, nắng vàng, gíó ngàn, tíng chim hót; hình ảnh đón T́t và trang hoàng trong nhà như b́p h̀ng, bánh d̀y, bánh chưng, kẹo mức, hạt dưa, trái cy, cy nu; cảnh tượng đường ph́ như trẻ em khoe qùn áo mới, người đi nườm nượp, ph́ phường đng đúc; các hình ảnh và m thanh T́t như pháo n̉ đì đùng, tŕng đ̣p múa Ln, phong bì đỏ lì xì, tíng nhạc ca hát mừng Xun, v.v.

 

Những bài hát khác v̀ Xun lun lun có, khng nhìu thì it, những hình ảnh hoặc gợi ý cho cảnh Xun và khng khí đón T́t. Thí dụ như: Rừng hoa mai đua nở (Tm Sự Nng Xun của Hoài Linh); Ngắm vườn bn thấy mai đo nở, (Nghĩ Chuyện Ngy Xun của Song Ngọc); Hoa l nở thắm, hoa đo hồng thắm, (Cnh Thiệp Đầu Xun của Minh Kỳ & L Dinh); Hoa đo hoa mai, trẻ thơ khoe o xinh xinh, mứt vng hạt dưa, bnh dầy bnh chưng, phong b thắm tươi (Ngày T́t Vịt Nam của Hoài An); chim ht mừng, Lập le t o xanh xanh, đn chim non xinh xinh tung bay, tiếng pho đ đng, Ngn hoa h mi cười vui (Xun Đ Về của Mink Kỳ); cnh hồng tươi thắm, Mun sắc khoe tươi, Nồng ngt hương thơm (Gió Mùa Xun Tới của Hoàng Trọng); nụ hoa vng mới nở, lộc non vừa trẩy l, bầy chim la vạt nắng, rung nắng vng ban mai, (Anh Cho Em Ma Xun của Nguyễn Hiền, thơ Kim Tuấn); mai đo nở vng bn nương, pho giao thừa rộn ràng, trng bnh chưng ngồi chờ sáng, cho t o mới ba ngy xun đi khoe phố phường (Xun Ny Con Khng Về của Trịnh Lm Ngn); nắng vng, nng phm đn cng ht ca, (Xun Họp Mặt của Văn Phụng).

 

Thực ra, cả toàn bài Ly Rượu Mừng, chỉ có ṃt chữ Xun duy nh́t trong cu đ̀u. Ńu bỏ chữ Xun này và thay bằng ṃt chữ khác như vui, cả toàn bài chỉ hoàn toàn nói v̀ chúc tụng mọi người và đ́t nước, và khng có ṃt chút xíu gì v̀ Xun hoặc T́t cả. Nhưng có tḥt là ṿy khng?

 

Tại sao Ly Rượu Mừng lun lun được coi là bài hát tượng trưng cho dịp Xun v̀, T́t đ́n?

 

Cu trả lời tḥt đơn giản nhưng cũng có th̉ gy ngạc nhin: Chính lời chúc tụng là đặc tính đ̣c đáo của T́t Vịt Nam.

 

T́t Vịt Nam có th̉ khng có cảnh tượng thin nhin như chim hót, nắng vàng, gió mát, hoặc những hoạt đ̣ng nhn tạo như pháo n̉, múa r̀ng, múa ln, hoa mai, hoa đào, bánh chưng, kẹo mứt, qùn áo mới, tíng hát Xun, phong bì đỏ lì xì.

 

Nhưng T́t Vịt Nam khng th̉ nào khng có lời chúc T́t.

 

Chúc tụng hoặc chúc mừng nhau g̀n như là căn bản sinh hoạt ở xã ḥi Vịt Nam. Người Vịt hình như bị ám ảnh với chúc tụng. Người ta chúc nhau trong b́t kỳ dịp nào: sinh nḥt, đ̀y tháng, thi ni, sinh đẻ, thi cử (trước và sau khi thi), thăng quan tín chức, mua sắm đ̀ dùng, mua nhà, mua xe, cưới hỏi, du lịch, nghỉ hè, đau ́m, ra vào ḅnh vịn, ra mắt tác ph̉m, mở cửa hàng, nḥn chức vụ mới, thuyn chuỷn, trình dĩn, trúng th̀u, ký kh́ ước. Trong ṃt bủi họp mặt, cho dù b́t cứ có dịp gì, lun lun có người đứng ln ngỏ lời chúc mọi người. Trong ṃt bữa tịc, sẽ có người nói, Chúc quý vị ṃt bữa tịc vui vẻ. Trn đài phát thanh hoặc truỳn hình hàng ngày, các xướng ngn vin lun lun có lời chúc khán thính giả, lúc thì ṃt ngày vui vẻ, ṃt ngày nghỉ an toàn, hoặc ṃt bủi t́i ́m cúng với gia đình. Trong ṃt lá thư hay ṃt e-mail, người vít thường mở đ̀u hoặc ḱt lụn bằng ṃt lời chúc. Ngay cả trong lúc gặp nhau hàng ngày cũng có lời chúc vui vẻ hoặc mạnh khỏe. Những lời chúc nhìu khi bín thành những lời chào hỏi hàng ngày, thí dụ như Chúc bạn ṃt ngày vui, tương tự như những cu nói sáo r̃ng Have a nice day! ở Hoa Kỳ.

 

Chúc tụng hoặc chúc mừng nhau khng phải chỉ xảy ra thng thường ở Vịt Nam. Dn chúng tại nhìu qúc gia khác cũng có thói quen tương tự. Nhưng tại các qúc gia này, chúc tụng thường xảy ra tại các bủi họp mặt, tịc tùng, ăn mừng ṃt dịp nào đó, và thường khng xảy ra giữa cá nhn hoặc qua thư từ, và khng có sắc thái h̀u như là ám ảnh của người Vịt. Tại các qúc gia khác, trong bữa tịc họp mặt, ngoại trừ các xã ḥi ćm úng rượu (thí dụ, đạo H̀i), thường có những lời chúc tụng giữa khách và chủ qua cách giơ cao ly rượu và cùng úng (toasting). Đa ś những lời chúc tụng là cho sức khoẻ (Etiquette Scholar).

 

Người Vịt có lẽ tin tưởng vào các lời chúc tụng sẽ quả tḥt đem lại may mắn, sức khỏe, tìn bạc, thành cng, tình yu. Trong các dịp l̃ long trọng như ngày T́t, lời chúc còn có ý nghĩa thing ling hơn các dịp khác vì có sự tin tưởng vào th̀n thánh, t̉ tin ng bà hoặc những người đã khút trong gia đình, ḥi họp trong dịp T́t và sẽ giúp những lời c̀u chúc thành sự tḥt. Phong tục c̉ truỳn Vịt Nam trong dịp T́t có nhìu tục ḷ như cúng kín, xng đ́t, xút hành, chúc T́t, hái ḷc, bíu quà, king cữ, v.v. nhưng có lẽ chúc T́t là tục ḷ quan trọng nh́t. Trong những ngày đ̀u năm, cu đ̀u tin người ta nói với nhau khi gặp nhau là lởi chúc T́t. Ngay cả ngày nào đi chúc T́t ai cũng được quy định rõ ṛt: Mồng một chc Tết mẹ cha/ Mồng hai tết vợ, mồng ba tết thầy.

 

Do đó, tuy khng có những m tả thin nhin, cảnh tượng, nhà cửa, đường ph́, thin hạ, và các hoạt đ̣ng T́t, ca khúc Ly Rượu Mừng bỉu hịn ṃt đặc tính quan trọng nh́t trong T́t Vịt Nam. Đó là những lời chúc T́t trong các ngày đ̀u năm. T́t Vịt Nam sẽ ḿt ý nghĩa ńu khng có những lời chúc T́t và do đó Ly Rượu Mừng lun lun là ṃt ca khúc được hát trong dịp T́t hàng năm.

 

 

3.     Giai địu, tít t́u, và địu nhạc valse thích hợp cho lời chúc mừng Xun với nét vui tươi và śng đ̣ng:

 

Bài hát được vít với nhịp 3/4, dưới địu nhạc Valse có t́c đ̣/ hành đ̣ (tempo) nhanh và do đó đem lại nét śng đ̣ng và vui tươi, thích hợp cho dịp vui ăn mừng ngày T́t. Nhạc sĩ thường chọn lựa địu nhạc (tít địu) khi soạn nhạc. Tít địu là chu kỳ của các phách mạnh và ýu theo ṃt nhịp địu nào đó. Tít địu cho th́y sự lin ḱt nhịp nhàng trong chuỷn đ̣ng. Thí dụ: valse, rhumba, fox, slow, tango (Phạm Đức Huýn, 37). Ta nn bít có hai địu nhạc Valse, hoặc Waltz theo tíng Mỹ: Waltz cḥm (slow Waltz) và Viennese Waltz. Cả hai đ̀u có cùng nhịp địu căn bản nhưng Viennese Waltz có t́c đ̣ nhanh hơn Waltz cḥm, có th̉ nhanh ǵp ba b́n l̀n. Waltz cḥm còn được gọi là Boston, do tn thành ph́ Boston tại Hoa Kỳ khi địu Waltz được phát trỉn và du nḥp qua Hoa Kỳ vào th́ kỷ 19 (Xem, thí dụ như, OSLH). Nhạc Vịt thường dùng Boston cho Waltz cḥm và Valse cho Viennese Waltz. Trong bài Ly Rượu Mừng, nhạc sĩ Phạm Đình Chương ghi rõ địu Valse trn tờ nhạc, và bài hát nn được trình bày với tít địu nhanh và śng đ̣ng của địu Viennese Waltz.

 

Giai địu và tít t́u của bài hát thích hợp cho hợp ca, như trong bủi họp mặt. Bài hát có những khúc tr̀m b̉ng, ngắn gọn và kéo dài tùy vào ṇi dung của cu hát, tạo nn nét linh hoạt và śng đ̣ng. Thí dụ cu Bạn hỡi/vang ln/ Lời chúc/ thing ling có b́n ngắt quãng với d́u nghỉ, và ở ńt cao, dĩn tả lời ku gọi mọi người cùng vang ln lời chúc. Lời ku gọi đó được nh́n mạnh qua b́n ngắt quãng và ńt cao tạo nn khí th́ thúc giục mạnh mẽ. Tương phản với cu ku gọi thúc giục đó, cu Ka nơi xa xa c b mẹ gi có cùng trường đ̣, nhưng khng có d́u nghỉ và lời ca được kéo dài lin tục; do đó tạo ra m hưởng m ái nhẹ nhàng, thích hợp cho hình ảnh bà mẹ già mong chờ con.

 

Bài hát g̀m có những lời chúc mọi người và toàn dn đ́t nước. Do đó, m hưởng bài hát sẽ có khí th́ mạnh mẽ và ý nghĩa khi bài hát trình bày qua hợp ca. Tuy bài hát có th̉ do ṃt ca sĩ hát, m địu sẽ được hay hơn ńu có nhìu ca sĩ cùng hát ṃt lúc. Những quãng Á A A A trong bài hát là dành cho khúc hợp ca, có nhìu người đ̀ng xướng. Bài hát cũng sẽ được trình bày linh đ̣ng ńu có những khúc hát hợp ca xen kẽ những khúc hát đơn ca, hoặc hợp ca giọng nam xen kẽ hợp ca giọng nữ. Ban Hợp ca Thăng Long ph́i hợp kỹ thụt hợp ca và đơn ca, và hợp ca giọng nam cùng giọng nữ ŕt tinh vi, đem nét linh đ̣ng, vui tươi, và nhìu sắc thái cho bài hát (Xem, thí dụ như, Doppelpass01 2010).

 

B.   Bài hát có ĺi dĩn tả đơn giản thích hợp cho các lời chúc T́t chính xác và có vài nét đặc sắc đem lại nét linh hoạt śng đ̣ng:

 

Trong Ly Rượu Mừng, Phạm Đình Chương khng có ĺi dùng chữ hoặc kỹ thụt trình bày gì đặc bịt. Bài hát có ít mỹ từ. Các từ ngữ đơn giản, d̃ hỉu, khng c̀u kỳ bóng b̉y. Đó chính là đỉm hay của bài hát. Bài hát g̀m những lời chúc T́t cho mọi người; do đó, ngn từ c̀n phải đơn giản thích hợp với bản ch́t bình dị và ch́t phác của đa ś dn Vịt thời b́y giờ. Khng ai mún nói những lời chúc khó hỉu hoặc bóng b̉y làm ḿt đi ý nghĩa chn thành của lời chúc đ̀u năm. Ngoài ra, vì bài hát là những lời chúc T́t và khng phải là ṃt cu chuỵn hoặc tm trạng của ṃt người nn khng có nhìu những khía cạnh kỹ thụt vít như ĺi trình bày, cho th́y, đừng k̉, chú trọng vào chi tít rõ ṛt, v.v...

 

Tác giả dùng những lời chúc chính xác, ̣đánh đúng vào nguỵn vọng của mọi người. Với người nng phu, còn gì sung sướng hơn là rụng lúa được mùa; thương gia bun bán có lời nhìu; người lao đ̣ng khng còn nghèo khó; người chín sĩ thành cng nhịm vụ, giúp dn lành; bà mẹ già gặp lại con trở v̀, h́t cơn u bùn; cặp tình nhn xy t̉ ́m; người ngḥ sĩ t đỉm đời thm tươi đẹp; non sng hòa bình và đ́t nước hưởng thanh bình tự do. Ta khng th́y những lời chúc mơ h̀, sáo r̃ng, máy móc, như sức khỏe sung túc, śng lu trăm tủi, tài ḷc d̀i dào, con hìn du thảo, thăng quan tín chức, v.v...

 

Tuy bài hát có ĺi dĩn tả bình dị và đơn giản, cũng có vài đỉm đặc sắc đáng ghi. Trước h́t, Phạm Đình Chương trình bày cục úng rượu mừng là ṃt chũi tác đ̣ng rót rượu, nng chén hoặc nh́c cao ly, nh́p nháp rượu, úng cạn ly, và rót thm rượu (nng chn ta chc nơi nơi / Nhấp chn đầy vơi/ Rt thm trn đầy chn/ No cạn ly/ chn tnh đầy vơi/ Nhấc cao ly ny). M̃i tác đ̣ng kèm theo lời chúc mọi người. Cách m tả đó tạo ra cảnh tượng linh hoạt śng đ̣ng của ṃt bữa tịc khi mọi người cùng giơ cao ly rượu và chúc l̃n nhau. Thứ nhì, bài hát có vài ch̃ dùng cho th́y, đừng k̉, chi tít rõ ṛt, và ̉n dụ nhẹ nhàng. Thí dụ như mắt vương lệ nha, mu xương thi tun rơi, chn tnh, thot ly đời gian lao. C̣ng với địu nhạc vui tươi và giai địu tít t́u śng đ̣ng, các dĩn tả này đem lại những nét ch́m phá rải rác trn khắp bài hát, giúp khán giả có tm trạng lng lng sảng khoái.

 

 

C.  Ḱt Lụn:

 

Ca khúc Ly Rượu Mừng là ṃt bài hát b́t hủ cho T́t. Bài hát khng có những m tả thng thường v̀ T́t như pháo n̉, hoa mai hoa đào nở, bánh kẹo trái cy, nhưng đánh đúng vào sắc thái quan trọng trong dịp T́t là chúc T́t. Ngoài ra, với địu nhạc Valse vui tươi, giai địu tr̀m b̉ng, tít t́u śng đ̣ng, và lời ca đơn giản, bài hát thích hợp cho hợp ca hoặc ph́i hợp giữa hợp ca và đơn ca.

 

Với người Vịt, T́t là mùa vui vẻ. Những ngày đ̀u năm là những ngày ai cũng vui cười, trao quà, chúc nhau những lời chúc t́t đẹp. Ngày T́t thực ra có th̉ tạo căng thẳng cho ṃt ś gia đình phải lo t́n kém chủn bị, mua sắm và sửa soạn nhà cửa. Với nhìu gia đình nghèo, ngày T́t cũng như mọi ngày trong cục đời. Ngoài ra, có nhìu gia đình thíu th́n người thương yu vì họ bị giam c̀m cho những ṭi bịa đặt của nhà nước c̣ng sản. Do đó, trong khi ta hưởng thụ những ngày T́t hạnh phúc với gia đình, ta cũng nn có chút suy nghĩ đ́n những người đang chịu kh̉ cực đọa đ̀y, nh́t là những người đang trong ngục tù c̣ng sản vì đ́u tranh cho dn chủ tự do.

 

Đáng k̉ nh́t, ngày T́t còn là những ngày nhắc nhở đ́n ñi đau thương cho những gia đình ḿt người thương yu trong T́t Ṃu Thn năm 1968 khi qun c̣ng sản, nút lời đình chín đã tuyn b́ qua đài phát thanh, t̉ng t́n cng những thành ph́ đ thị mìn Nam. Cục thảm sát tại Hú là bằng chứng cho bản ch́t dã man v nhn đạo của c̣ng sản. Bản ch́t đó ṽn khng h̀ thay đ̉i từ lúc c̣ng sản được thành ḷp cho đ́n nay, trong sút 85 năm trời.

 

Tuy chín tranh khng còn trn Vịt Nam, đ́t nước ṽn chưa được hưởng thanh bình và tự do dưới ách c̣ng sản. Do đó, Ly Rượu Mừng ṽn là bài hát có ý nghĩa trong mùa Xun với lời c̀u chúc đ́t nước ngy mai sng trời Tự Do và nước non thanh bnh.

 


Cao-Đắc Tún

______________________________ __________

 

Tài Lịu Tham Khảo:

 

- Anh T (Kín Thức). 2015. 5 bài hát v̀ T́t được giới trẻ yu thch nhất. 18-2-2015. http://kienthuc.net.vn/cong-do ng-tre/5-bai-hat-ve-tet-duoc- gioi-tre-yeu-thich-nhat-453220 .html (truy c̣p 18-2-2015).

- Chi Yn (VNExpress). 2015. 10 ca khc Việt được nghe nhiều nhất trong những dịp Tết. 17-2-2015. 

http://giaitri.vnexpress.net/t in-tuc/nhac/lang-nhac/10-ca-kh uc-viet-duoc-nghe-nhieu-nhat- trong-nhung-dip-tet-3148561. html (truy c̣p 18-2-2015).

- Dòng Nhạc Xưa. 2014. Ly Rượu Mừng (Phạm Đnh Chương). 1-1-2014. http://www.dongnhacxua.com/ly- ruou-mung-pham-dinh-chuong (tr uy c̣p 17-2-2015).

- Doppelpass01. 2010. Ly Rượu Mừng (Phạm Đnh Chương) - Hợp Ca. 6-1-2010. https://www.youtube.com/watch? v=X5C9qtY3yxE (truy c̣p 18-2-2015).

- Etiquette International. Khng rõ ngày. Toasting - A Memorable Art. Khng rõ ngày. http://www.etiquetteinternatio nal.com/articles/toasting.aspx  (truy c̣p 17-2-2015).

- Etiquette Scholar. Khng rõ ngày. International Toasts. Khng rõ ngày. http://www.etiquettescholar.co m/dining_etiquette/toasting_et iquette/international_toasts. html (truy c̣p 17-2-2015).

- Nguyễn Dư. 2014. Nng chn, cụng li, chạm cốc v đụng lon. 4-2014. http://chimvie3.free.fr/55/ndd g155_NangChenCungLi.htm (truy c̣p 17-2-2015).

- OSLH (Old Sacramento Living History). Khng rõ ngày. History of the American Waltz. Khng rõ ngày. 

http://oslhp.net/2009/node/357 (truy c̣p 17-2-2015).

- Phạm Đức Huýn. Khng rõ ngày. Nhạc Lý Dĩn Giải. Khng rõ ngày. http://dbvietcatholic.info/CaD oan/tailieu/Nhac_Ly_Dien_Giai. pdf (truy c̣p 17-2-2015).

- Real Simple. Khng rõ ngày. Instant Wine Smarts. How to Hold a Wineglass. Khng rõ ngày. 

http://www.realsimple.com/food -recipes/shopping-storing/beve rages/instant-wine-smarts/hold -wineglass (truy c̣p 17-2-2015).

- Robertino147. 2006. Mau ki niem - 01. Tieu su nhac si Pham Dinh Chuong. 24-7-2006. https://www.youtube.com/watch? v=TEzCC72oIu8 (truy c̣p 17-2-2015).

- Upton, Chad. 2010. Why We Clink Glasses When We Toast. 31-12-2010. http://brokensecrets.com/2010/ 12/31/why-we-clink-glasses-whe n-we-toast/ (truy c̣p 17-2-2015).

- Wikipedia. 2015. Phạm Đnh Chương. 27-1-2015. 

http://vi.wikipedia.org/wiki/P h%E1%BA%A1m_%C4%90%C3%ACnh_Ch% C6%B0%C6%A1ng (truy c̣p 17-2-2015).

 

Tin Tức - Bnh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chnh