Vụ án Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông năm 1931

 

Bùi Quang Minh (tổng hợp)

 

 

Câu chuyện lịch sử năm 1931, Nguyễn Ái Quốc bị cảnh sát Anh bắt tại Hồng Kông, định dẫn độ cho nhà cầm quyền Pháp để lấy tiền, nhưng sau đó đă bị thất bại thảm hại trước sự giúp đỡ vô tư đầy ḷng nhân ái của bạn bè quốc tế. Xin đăng tải một số thông tin về việc bắt giữ, việc xét xử và bào chữa cho Nguyễn Ái Quốc để thấy được công lao của gia đ́nh vị ân nhân - luật sư Loseby, cộng sự của ông đối với một người nước ngoài không quen biết, không tiền để trả thù lao và việc xét xử tại ṭa của thực dân Anh 80 năm trước...

 

Mùa xuân năm 1930, sau khi triệu tập và chủ tŕ thành công Hội nghị thống nhất các tổ chức Đảng tại Cửu Long, Trung Quốc, Nguyễn Ái Quốc đi Xiêm, Malaysia, Singapore rồi quay lại Thượng Hải hoạt động cách mạng. Ông ở tại ngôi nhà 186 phố Tam Lung, Cửu Long - Hương Cảng, và nơi đó trở thành trụ sở liên lạc bí mật giữa Nguyễn Ái Quốc và một số đồng chí khác.


Ngày 30/4/1931, mật thám Pháp tại Sài G̣n bắt được một số người “t́nh nghi cộng sản” trong đó có Nguyễn Thái, sau này được biết là “Thư kư Công hội Nam kỳ”, Xứ ủy viên. Khám trong người Thái, chúng bắt được thư của Nguyễn Ái Quốc viết ngày 24/4/1931. Tiếp đó, mật thám Anh tại Singapore đă bắt được Serge Lefranc, phái viên Quốc tế Cộng sản đi công tác Đông Nam Á. Trong giấy tờ của Serge Lefranc có địa chỉ “186 Tam Lung - Hongkong”. Mật thám Pháp ở Đông Dương và mật thám Anh ở Hồng Kông đă mặc cả những điều kiện có lợi cho cả hai bên để vây ráp, bắt lén Nguyễn Ái Quốc - Tống Văn Sơ ở địa chỉ trên ngày 6/6/1931. Lúc đó, chúng chưa nắm chắc đó là ai và chỉ biết theo logic đó phải là người quan trọng chống lại nước Pháp. Nếu bắt được Nguyễn Ái Quốc th́ Pháp sẽ cử tàu Angiê sang áp giải ông Nguyễn về Đông Dương, nơi một án tử h́nh vắng mặt ông của toà Đại h́nh Vinh theo phán quyết số 115 (10-10-1929).

 


Thường lệ, ở HongKong nếu có việc bắt bớ th́ báo chí sẽ “săn” tin và đưa ngay lên báo. Nhưng chính quyền HongKong trong lần bắt này đă cấm phương tiện thông tin báo chí đưa tin. Cảnh sát Anh sau khi đưa ảnh đối chiếu, đă điện cho Toàn quyền Đông Dương biết “Một người mang tên Tống Văn Sơ - chắc là Nguyễn Ái Quốc đă bị bắt sáng ngày 6/6”.

 


Nhà giam Sở cảnh sát

 

Tống Văn Sơ được giam tại nhà tù ở Victoria, thủ phủ của Hồng Kông. Nhà giam có ba tầng, mỗi tầng hai dăy xà lim... bề cao ba thước tây, bề ngang chỉ hơn một thước, bề dọc không đầy hai thước... chỉ vừa một người nằm xiên xiên. Cao chót vót trên đầu tường chỉ có một cửa sổ nhỏ h́nh nửa mặt trăng, xung quanh bịt song sắt và lưới sắt bưng bít. Cửa xà lim bằng ván gồ dày độ một gang tay và bọc sắt. Trong ngày bị bắt đưa vào Sở cảnh sát, Tống Văn Sơ đă gặp Hồ Tùng Mậu vừa từ tù bước ra, được thả và trục xuất và đă kịp đưa mắt ra hiệu. Nhờ ngày đó, Hồ Tùng Mậu, qua Liên đoàn Quốc tế Cứu tế đỏ của Ban Phương Đông Quốc tế Cộng sản đă đến gặp luật sư Loseby (Francis Henry Loseby) - một luật sư tiến bộ người Anh ở Hồng Kông nhờ giúp đỡ. Việc bắt lén người trái pháp luật đă bị bại lộ, Sở cảnh sát HongKong buộc phải đồng ư để luật sư vào gặp Tống Văn Sơ (24-6-1931). Luật sư đă t́m cách bào chữa và ngăn cản âm mưu của chính quyền Hồng Kông giao nộp Nguyễn Ái Quốc cho chính quyền thực dân Pháp ở Đông Dương.


Ông Loseby chưa quen biết Tống Văn Sơ nhưng với lương tâm nghề nghiệp, ông tự coi ḿnh có nghĩa vụ bảo vệ người Cách mạng Đông Dương này. Do kiên tŕ đề nghị nhiều lần, luật sư mới gặp được và hỏi chuyện Tống Văn Sơ ở nhà lao. Sau khi tiếp xúc và trả lời những câu hỏi liên quan đến vụ án mà luật sư nêu ra, người tù Tống Văn Sơ cảm ơn sự quan tâm của luật sư đối với ḿnh, và tỏ ư băn khoăn v́ không có tiền để trả công cho ông. Trước một người thanh niên Việt Nam gầy, xanh, song vẻ cương nghị, sự thông minh trong từng câu nói bằng tiếng Anh và đôi mắt sáng đă làm luật sư xúc động. Luật sư chân t́nh nói: “Tôi nhận giúp v́ danh dự chứ không phải v́ tiền”. Luật sư nói: “Tôi sẽ ra sức cứu giúp, mong người tù hăy tin tưởng và hăy nói, cung cấp cho luật sư những điều ǵ có thể giúp trong việc bênh vực…và rằng ông biết mỗi người cách mạng đều có bí mật riêng của họ, nên đă không muốn hỏi thêm nhiều nữa…”


Khi hỏi những điều cần thiết tối thiểu để lập hồ sơ đưa vụ này ra Ṭa án, Loseby cùng Tống Văn Sơ h́nh dung được mưu đồ và tính toán của mật thám Anh – Pháp. Sở dĩ, chúng bắt khẩn cấp Tống Văn Sơ không có lệnh v́ theo như chúng dự tính th́ không cần giấy phép bởi nếu để lại bằng chứng trên giấy tờ sẽ không có lợi cho chúng sau này. Nếu đưa được Tống Văn Sơ xuống tàu dẫn về Đông Dương th́ mọi chuyện sẽ giữ được bí mật, dù cho luật sư hay ai t́m cách cứu cũng đă muộn, không thể xoay chuyển được nữa.

Luật sư Lô-dơ-bi, ảnh chụp năm 1957

Trở về, Loseby bàn bạc kỹ với người phó của ḿnh - luật sư J.C. Jenkin, người cộng sự thay mặt ông bào chữa trước toà cho Tống Văn Sơ và kể chuyện về người bị giam giữ cho vợ của ḿnh nghe. Bà vợ luật sư mua quà, thuốc men trực tiếp vào trong ngục thăm Tống Văn Sơ. Những lần sau đó, qua sự giới thiệu của bà vợ luật sư, có nhiều người khác nữa cũng đă đến thăm Tống Văn Sơ, trong số họ có cả bà Stella Benson vợ phó Thống đốc Hồng Kông. Và thật lạ lùng, sau mỗi lần gặp Tống Văn Sơ, sự quư mến, khâm phục của mỗi người dành cho người thanh niên Việt Nam lại tăng lên rất nhiều.

 

Âm mưu bị bại lộ, uy tín của chính quyền Anh ở Hương Cảng sẽ bị tổn thương. Chính bởi thế, chính quyền Hương Cảng một mặt cố ngăn chặn không cho luật sư Loseby tiếp cận sớm với Tống Văn Sơ, mặt khác, họ gấp rút hợp pháp hóa việc bắt ông Tống bằng cách kư lệnh bắt Tống Văn Sơ vào ngày 11/6 (năm ngày sau khi bị tống vào tù) và ngày 12/6 coi như bắt chính thức Tống Văn Sơ.


Thời gian Tống Văn Sơ bị giam giữ cũng đồng thời là khoảng thời gian nước rút của cuộc đua giữa một bên là gia đ́nh luật sư và những người bảo vệ Tống Văn Sơ, một bên khác là sự cấu kết, có điều kiện của mật thám Anh và mật thám Pháp muốn hăm hại Tống Văn Sơ nhưng đă bị đẩy vào thế bị động. Theo luật nước Anh, sau khi bắt người trong 14 ngày phải đem xử án, nếu không, phải trả tự do cho họ. Nhưng chính quyền HongKong đă giam ông quá hạn rồi nhiều lần kư lệnh giam thêm. Dưới sức ép của dư luận, của những phương tiện thông tin báo chí, luật sư Loseby đă đưa vụ án Tống Văn Sơ ra xử công khai trước Pháp viện tối cao. Lần đầu tiên trong lịch sử thuộc địa, Toà án tối cao phải xét xử một bản án chính trị. Tính chất đặc biệt của vụ án, sự giúp đỡ cùng tài trí của luật sư và người cộng sự, sự thông minh và nhất quán trong từng câu trả lời của Tống Văn Sơ đă buộc toà án phải xét xử một cách công khai.


Tống Văn Sơ phải trải qua ba cuộc thẩm vấn của Thư kư Trung Hoa vụ Hồng Kông và 9 phiên toà xét xử tại Hồng Kông (ngày 31/7/1931 là phiên thứ nhất, diễn ra trong không khí căng thẳng, quyết liệt và phiên cuối cùng kết thúc vào ngày 19/9/1931). Trong các phiên ṭa, ngoài các chánh án, phó chánh án, công tố viên, luật sư bào chữa c̣n có đại diện báo chí, dân chúng ít được đến dự. Họ cho đây là một vụ án “quan trọng nhất từ xưa đến nay chưa từng có ở Hồng Kông”. Các báo chí Anh ở Hồng Kông không bị kiểm duyệt nên nhiều tờ như tờ “Bưu điện Hoa Nam buổi sáng”, “Buổi sáng HongKong”, “Bưu điện HongKong”... đă đăng bài tường thuật các phiên ṭa xét xử rất chi tiết, đ̣i bảo vệ công lư, đ̣i thi hành đúng pháp luật.



Báo L’Humanité (Nhân đạo) của Đảng Cộng sản Pháp, ra ngày 19/6/1931 đăng tin về việc nhà cầm quyền Anh bắt nhà cách mạng An Nam Nguyễn Ái Quốc (ở đây, báo L’Humanité có sự nhầm lẫn là bắt Nguyễn Ái Quốc tại Thượng Hải)


Tham gia tranh tụng tại phiên ṭa có luật sư J.C Jenkin và luật sư Loseby. V́ trước Ṭa, chỉ có một luật sư được phát biểu ư kiến nên luật sư Loseby đă chuẩn bị sẵn bài căi rồi ủy nhiệm cho luật sư Jenkin phát biểu.


Luật sư Jenkin là một trí thức rất thông minh và hùng biện, đồng thời đă hết ḷng bào chữa cho Tống Văn Sơ.


Trong phiên ṭa thứ nhất mở ngày 31/7/1931
, chính quyền Hương Cảng đă không đưa ông Tống ra Ṭa. Sau vài thủ tục đơn giản, chánh án đă luận tội: “Tống Văn Sơ là tay sai của Liên Xô, phái viên của Đệ tam Quốc tế, đến HongKong định phá hoại chính quyền ở đây. V́ lẽ đó, sẽ bị trục xuất khỏi HongKong vào ngày 18 tháng 8 do chiếc tàu thủy Angiê của Pháp chở về Đông Dương”.


Luật sư Loseby chỉ thị cho luật sư Jenkin phản đối và đ̣i hỏi Ṭa phải đưa Tống Văn Sơ ra trước Ṭa.


Đến buổi thứ hai
, chính quyền buộc phải đưa ông Tống ra hiện diện tại Ṭa nhưng hai tay lại bị xích.


Thấy bị cáo vào pḥng xử án trong tư thế như vậy, luật sư Loseby rất tức giận nhưng v́ không được quyền nói nên ông liếc nh́n sang luật sư Jekin ra hiệu.


Vốn thông minh, nhanh nhạy, luật sư Jenkin liền đứng ngay dậy chỉ vào đôi tay của ông Tống đang bị xích rồi hướng về phía quan ṭa, giọng rất gắt gao rằng: “Khi bị cáo ra ṭa là đứng trước công lư, thân thể phải hoàn toàn tự do. Nay chưa biết bị cáo can vào tội ǵ, tại sao chính quyền lại đă dùng đến nhục h́nh xích tay trong pḥng xử án!”


Ông nói rất mạnh mẽ, đanh thép, trong khi đó, Tống Văn Sơ đứng trước vành móng ngựa giơ cao hai tay trước mặt quan ṭa, lắc mạnh. Tiếng xích kêu loảng xoảng ḥa cùng lời lẽ hùng biện của luật sư tạo nên một bầu không khí náo động trong pḥng xử án. Mọi người ồn lên “sai, sai, cởi trói, cởi trói ngay...” Quan ṭa đuối lư, sượng sùng, xin lỗi và ra lệnh đưa bị cáo ra ngoài để tháo xích ra.


Sau đó, luật sư Jekin tiếp tục hùng biện cho đến khi ông Tống trở lại vành móng ngựa, hai tay tự do, lúc đó luật sư mới ngồi xuống.


Jenkin mạnh mẽ tố cáo chính quyền Hồng Kông đă vi phạm luật pháp trong việc bắt trái phép Tống Văn Sơ ngày 6/6/1931. Ṭa nhận làm như thế là sai và bào chữa là sau đó đă có lệnh bắt rồi.


Jenkin lại nói: Lệnh bắt giam lần thứ 2 cũng sai sót. V́ lệnh bắt là thi hành đối với người đang tự do. Nhưng lệnh bắt Tống Văn Sơ lại thi hành khi Tống Văn Sơ đang ngồi nhà tù. Không ai lại bắt một người đang ở trong trạng thái mất tự do!


Quan ṭa đành chấp nhận, cử tọa vỗ tay hoan hô luật sư!

Điều sai thứ ba là chính quyền đă giam trái phép Tống Văn Sơ. Luật chỉ cho phép giam giữ 14 ngày nếu không luận được tội, phải thả người bị bắt. Như vậy, theo luật, Tống Văn Sơ phải được trả tự do từ ngày 2/7, mà hôm nay đă là 1/8, vẫn c̣n trong nhà tù...


Tiếng hoan hô lại vang lên!


Ông Jekin yêu cầu:

- Thưa ngài Alabaster, đại diện chính quyền HongKong, ngày có công nhận như vậy không?


Alabaster, trả lời:

- Tôi không thể công nhận điều ǵ khi chưa có chỉ thị. Xin ngài đừng truy ép tôi...


Chánh án Joseph Kemp lên tiếng:

- Không ai phủ nhận điều đó. Tống Văn Sơ đă thề rằng ḿnh bị bắt ngày 6/6, chúng ta kết luận là Tống bị bắt ngày 6. C̣n ngày 12, theo Tống không có việc bị bắt lại.


Phó chánh án Lindsell nói tiếp:

- Tôi thấy cần nói rơ là đă có một hành động gọi là bắt vào ngày 12 trong khi Tống đang bị giam.


Luật sư Jenkin kết luận:

- Tôi quả quyết rằng, đương sự Tống Văn Sơ, khách hàng của chúng tôi, từ ngày 6/6 đến ngày 12/6 đă bị bắt giam giữ một cách trái phép, bất hợp pháp. Việc đó đă quá rơ. Hơn nữa đương sự lại không được tiếp xúc với thẩm phán. Không c̣n nghi ngờ ǵ nữa, việc giam giữ Tống Văn Sơ là sai trái, là sai pháp luật của nước Anh. Chính quyền địa phương c̣n phạm luật trong việc khám xét nhà của Tống Văn Sơ v́ vu cho Tống là tàng trữ “sách phản loạn”.


Mà, không phải sách báo phản loạn sao lại có thể bắt giam chủ nhân của nó là Tống Văn Sơ vào tù?


Bị dồn ép, Ṭa án rung chuông tuyên bố nghỉ. Hôm sau, cả HongKong và thế giới được thông tin về vụ xử án “ly kỳ” này qua các báo chí. Báo bán rất chạy.


Phiên ṭa thứ hai, dường như cảm thấy quá đuối lư, quan ṭa liền xoay chuyển t́nh h́nh bằng cách cho rằng việc bắt, giam Tống Văn Sơ chỉ là sai sót về thủ tục pháp lư, c̣n bản thân Tống Văn Sơ trong lời cung khai đă tự nhận ḿnh là Nguyễn Ái Quốc, tức là lănh tụ cộng sản An Nam.


Bằng chứng là bản cung khai do một người Anh lăo luyện, đầy kinh nghiệm tố tụng là William Thomson, Phó Bí thư Hoa vụ hỏi cung Tống Văn Sơ ngày 14/7/1931. Ở dưới bản cung có kư tên tuyên thệ của W.Thomson. Chánh án đă trưng ra trước ṭa bản cung khai này, nguyên văn:

“ – Hỏi: (bằng tiếng Anh) Tên là ǵ?

- Đáp: Tống Văn Sơ (tên khác là Lư Thụy, tên khác nữa là Nguyễn Ái Quốc).

- Hỏi: Bao nhiêu tuổi?

- Đáp: Ba mươi sáu tuổi.

- Hỏi: Sinh quán ở đâu?

- Đáp: ở thị trấn Đông Hưng - Liêm Châu - Quảng Đông - Trung Quốc.

- Hỏi: Người ta bảo rằng anh là một người cộng sản đang tuyên truyền cộng sản, có thành tích bất hảo. Sự có mặt của anh ở Hồng Kông là một nguy hiểm cho an ninh trật tự. Anh có muốn nói ǵ để khỏi bị trục xuất không?

- Đáp: Tôi phủ nhận lời buộc tội đó. Tôi không phải là một người cộng sản, nhưng tôi theo chủ nghĩa dân tộc, để xóa bỏ chế độ áp bức của Pháp. Chúng tôi có ba phái: Phái thân Nhật, phái thân Đức, phái muốn trông cậy vào nước Anh.... Tôi không hiểu v́ sao tôi bị bắt. Tôi có ở Pháp vào những năm 1920-1923, có lẽ cả năm 1924. Tôi không nhận cái biệt danh Nguyễn Ái Quốc (Đông Dương). Tôi có thuê nhà 186 Tam Lung của một người tên là Vương, ông này đă rời Hồng Kông vào tháng 4. Tôi đến ở và trả tiền thuê nhà. Ông Vương là nhà buôn, không phải là nhà cách mạng... Tôi có ở Thượng Hải, cách đây nhiều năm rồi.

- Hỏi: Anh ở Hồng Kông từ bao lâu ?

- Đáp: Độ bảy tháng

- Hỏi: Có quen ai ở đây không?

- Đáp: Không.

- Hỏi: Anh có ǵ làm chứng?

- Đáp: Không.


Rơ ràng, theo bản cung trên th́ Tống Văn Sơ đă tự nhận ḿnh là Lư Thụy, Nguyễn Ái Quốc – mục đích cuối cùng của thực dân Pháp – Anh.


Ngay lập tức, Jenkin lên tiếng đọc tờ khiếu nại của Tống Văn Sơ rồi vạch trần chi tiết những sai phạm trong việc hỏi cung và nghiêm trọng hơn, chính quyền đă làm giả bản hỏi cung. Cụ thể, trước tiên, đối chiếu với luật pháp Anh quốc lúc đó, nhà chức trách sau khi bắt một người nào đó phải tiến hành hỏi cung ngay sau 24 giờ, nếu sau ngày bắt là ngày Chủ nhật hoặc ngày lễ, th́ việc hỏi cung phải được bắt đầu ngay sau ngày Chủ nhật hay ngày lễ đó.

 

Nhân viên hỏi cung chỉ được quyền hỏi 7 câu hỏi in sẵn trên một tờ giấy, tuyệt đối không được hỏi ra ngoài phạm vi 7 câu hỏi gồm: Tên, tuổi, sinh quán, nghề nghiệp, thời gian cư trú, quan hệ xă hội, người và vật làm chứng. Nếu lời khai chưa rơ, người hỏi cung có thể đặt thêm một số câu hỏi nhưng tuyệt nhiên phải nằm trong nội dung 7 câu hỏi trên.


Ông Jenkin nói:

- Việc hỏi thêm ngoài 7 câu hỏi có sẵn thực chất là cuộc thẩm vấn thứ 2. Điều đó chứng tỏ rằng việc lấy cung, làm thủ tục cung đều trái luật...

Như vậy, trong trường hợp hỏi cung Tống Văn Sơ, nhà chức trách đă vi phạm về thời gian, nội dung và cuối cùng là thay bằng một bản cung giả. Cụ thể, cho măi tới ngày 14/7, tức là 1 tháng 8 ngày, chính quyền mới tiến hành hỏi cung Tống Văn Sơ và lại đặt quá nhiều câu hỏi không nằm trong phạm vi 7 câu hỏi như luật pháp Anh quốc quy định.

Song điều quan trọng nhất là chính quyền đă đưa ra một bản cung giả trong đó gán ghép cho Tống Văn Sơ tự nhận ḿnh là Lư Thụy, Nguyễn Ái Quốc. Bằng chứng là lá đơn tố cáo của Tống Văn Sơ nêu rơ rằng, bản cung mà ông Tống khai là do ông viết trực tiếp khi trả lời, c̣n bản cung giả th́ lại được đánh máy lại và ghi thêm là ông Tống đă nhận rồi.


Ṭa án đành nhận lỗi và lại rung chuông nghỉ.


Hôm sau, người ta đọc được trên báo những tin mới về vụ xử án. Tờ “Bưu điện Hoa Nam buổi sáng” cho biết “Tống Văn Sơ không công nhận lời ghi có tuyên thệ của Trợ lư thư kư Trung Hoa vụ Thomson. Lời ghi đó buộc được hiểu là một cuộc thẩm vấn và Tống Văn Sơ đă bị thẩm vấn ba lần. Tống Văn Sơ khiếu nại rằng viên chức thẩm vấn đă vượt quá quyền hạn của ḿnh để hỏi những câu pháp luật không yêu cầu”.


Những phiên ṭa tiếp sau, Jenkin lại đưa ra những hành vi trái phép của nhà chức trách Hồng Kông và nói rơ không thể kết án Tống Văn Sơ vào bất cứ tội ǵ. “Thứ nhất: tuyệt đối không có ǵ chứng tỏ rằng Tống Văn Sơ là tay sai của Liên Xô. Thứ hai: Không có chứng cớ Tống Văn Sơ muốn phá hoại Hồng Kông. Thứ ba: cộng sản hay quốc gia, điều đó không phải là một tội lỗi trước luật pháp Anh”.


Bất chấp tất cả, chính quyền Hồng Kông vẫn chưa cam chịu thất bại.


Mở phiên ṭa thứ 3 vào ngày 15/8/1931
, Chưởng lư ṭa tuyên bố:


- Nếu Ṭa án chưa giải quyết được vấn đề đă nêu, th́ có thể không cho tàu Angiê đón Tống Văn Sơ mà giao cho tàu “Tướng Métdanhgiê” để rời Hồng Kông vào ngày 1/9.


Luật sư Jenkin yêu cầu ghi vào biên bản:

- Nếu việc xét xử không hoàn thành, th́ dù kết quả thế nào chăng nữa, Tống Văn Sơ cũng không bị không bị trục xuất trước khi tàu “Tướng Métdanhgiê” nhổ neo vào ngày 1 tháng 9 hay vào một ngày sau đó.


Ṭa bị bất ngờ, người th́ đồng ư, kẻ th́ không. Chưa xét xử được ǵ mà giờ đă hết. Phải họp tiếp vào buổi chiều.


Vào phiên buổi chiều, Chưởng lư cho biết lệnh trục xuất Tống Văn Sơ đă được kư và ông ta đề nghị không họp nữa.


Luật sư Jenkin cũng tán thành. Nhưng chánh án lại muốn xử cho xong. Ông Jenkin vặn hỏi về lệnh trục xuất. Chánh án nói:


- Tôi đă đồng ư với ngài rằng Tống Văn Sơ sẽ không bị trục xuất trước khi tàu “Tướng Métdanhgiê” rời bến...


Luật sư đă đấu tranh một cách rất mạnh mẽ, tiếp đó, tùy diễn biến t́nh h́nh, lúc th́ cương quyết, lúc uyển chuyển sao cho có thể vô hiệu hóa được lệnh trục xuất kia. Ông đề nghị phiên ṭa tiếp theo sẽ diễn ra vào ngày thứ năm 20/8.


Phiên ṭa ngày 20/8 diễn ra rất căng thẳng
. Vào phiên ṭa, Chưởng lư tuyên bố là Thống đốc Hồng Kông đă ban hành lệnh trục xuất Tống Văn Sơ lần thứ hai vào ngày 15/8. Luật sư Jenkin rất ngạc nhiên hỏi lại Ṭa và được biết tin đó là đúng. Luật sư hiểu ngay rằng trong phiên họp trước, biết rằng Ṭa án không xử xong được vụ án Tống Văn Cơ, nên lệnh trục xuất đầu tiên kư vào ngày 12 tháng 8, đă không c̣n giá trị nữa, nên Thống đốc Hồng Kông buộc phải kư lệnh trục xuất lần thứ hai.


Ông Jenkin tuyên bố:

- Việc ban hành lệnh trục xuất thứ hai là phi pháp. Lệnh thứ nhất kư ngày 12 tháng 8 chưa được thi hành v́ Ṭa c̣n đang xét xử - phiên gần nhất là 17 tháng 8, th́ đă có lệnh trục xuất thứ hai kư vào ngày 15, ban hành vào ngày 17, đúng ngày Ṭa c̣n đang họp. Không thể có hai lệnh trong cùng một thời gian với cùng một con người, về cùng một sự việc. Chỉ có một cách là Ṭa án phải hủy lệnh đó, nhận đă làm sai. Không ai có thể ra lệnh thứ hai khi lệnh thứ nhất chưa thực sự bị băi bỏ. Và dù khi có lệnh thứ hai, th́ trước đó Ṭa phải ra lệnh hủy lệnh thứ nhất. Việc này Ṭa đă không làm.

 

Và cho dù Ṭa án làm được ngay hôm nay th́ Hội đồng Thống đốc cũng không thể ra lệnh thứ hai v́ theo luật pháp hiện hành th́ khi một người đang được miễn tố v́ bị giam trái phép th́ không thể bị bắt lại v́ cùng một nguyên nhân, đây c̣n là việc lừa dối. V́ ngày 15 tháng 7 là ngày thứ Bảy. Tôi cam đoan rằng Hội đồng hành chính Hồng Kông không họp ṿ ngày này, và nếu có định họp vào giờ khuya sau khi nghỉ ngơi cũng không đủ đa số...


Chưởng lư bác bỏ ư kiến của luật sư Jenkin và khẳng định là Hội đồng có họp.

Ông Jenkin thẳng thừng nói:

- Nếu Hội đồng có họp, tôi yêu cầu Ṭa án cho mời Thống đốc Hồng Kông và các thành viên trong Hội đồng hành chính ra trước Ṭa đối chất với luật sư, đồng thời đem biên bản buổi họp đó ghi ư kiến của mỗi thành viên về việc trục xuất Tống Văn Sơ.


Đây là một yêu cầu chính đáng và là quyền của luật sư. Theo luật pháp Anh, khi luật sư thấy cần phải gọi ai, mời ai ra Ṭa để đối chất, Ṭa phải đáp ứng yêu cầu ấy. Khi luật sư đ̣i hỏi bằng chứng, Ṭa phải xuất tŕnh bằng chứng.


Ṭa bị lâm vào t́nh trạng “tiến thoái lưỡng nan”... V́ thực ra, Hội đồng hành chính Hồng Kông không họp ngày thứ Bảy, đă không họp th́ lấy đâu ra biên bản. Nay lại phải gọi từ Thống đốc đến các “ngài ủy viên Hội đồng” ra hầu ṭa th́ bẽ mặt quá...


Chánh án bèn tuyên bố ṭa tạm nghỉ. Ṭa mời luật sư đến để thương lượng. Khi Ṭa họp lại, ông Jenkin tuyên bố không yêu cầu Thống đốc và các Ủy viên ra ṭa nữa. Phiên ṭa lại tiếp tục. Ṭa vịn vào hai cớ để trục xuất Tống Văn Sơ: Một là, Tống Văn Sơ tức Lư Thụy, tức Nguyễn Ái Quốc là cộng sản, là phái viên của Đệ tam quốc tế, đang hoạt động tuyên truyền nguy hại cho Hồng Kông. Hai là, Nguyễn Ái Quốc quê ở Đông Dương đă bị kết án tử h́nh năm 1929, nên chính quyền Đông Dương đă nhờ chính quyền Hồng Kông bắt giữ và trao trả.


Luật sư Jenkin nhắc lại những lập luận của ông để bác bỏ lư do thứ nhất.

- Phải khẳng định rằng không có một tài liệu, cơ sở vững chắc nào để kết luận Tống Văn Sơ là Nguyễn Ái Quốc, một người cộng sản. Cũng không có bằng chứng nào chứng minh Tống Văn Sơ là tay sai của Liên Xô cũng như phái viên của quốc tế cộng sản.


Thời gian cư ngụ tại Hương Cảng, Tống Văn Sơ không hề vi phạm bất kỳ điều ǵ đối với quy định của pháp luật Anh quốc. Ngay khi khám xét, lục soát tại số nhà 186 đường Tam Lung nơi Tống Văn Sơ bị bắt giữ, cảnh sát cũng không hề thu được bất kỳ một tài liệu có liên quan đến cộng sản hay phản loạn gây nguy hại cho anh ninh Hương Cảng.


Về lư do thứ hai, luật sư đă kể ra một câu chuyện như sau:

- Năm 1858, vua nước Pháp sang thăm nước Anh th́ bị mưu sát. Hồi ấy chính phủ Pháp đă yêu cầu chính phủ Anh trao trả cho Pháp một trong những người can tội này. Nhưng Bộ trưởng Ngoại giao Anh bất giờ là Clarandon đă từ chối, với lư lẽ rằng “hoàn toàn không có một lư do ǵ buộc Nghị viện Anh phải thông qua quyết định trao trả phạm nhân cho nước ngoài về một vụ án chính trị”. Năm 1914, nước Anh có thi hành luật trao trả, trục xuất ngoại kiều v́ can án chính trị nếu thấy cần thiết và chỉ thực hiện trong thời gian chiến tranh. Năm 1918, khi đại chiến thế giới kết thúc, luật ấy không c̣n được thi hành và trở lại với điều luật năm 1905. Hơn nữa, luật trục xuất năm 1914 chỉ thi hành ở chính quốc, chứ không thi hành ở các thuộc địa, nhượng địa như Hồng Kông. Về mặt bảo đảm an ninh, năm 1912, có luật cho phép trục xuất những ngoại kiều có “thành tích bất hảo”. Nhưng khách hàng của tôi, ông Tống Văn Sơ không hề vi phạm một điều ǵ về trật tự an ninh ở Hồng Kông. Vậy th́ chính quyền Hồng Kông không thể trục xuất ông Tống được.


Luật sư kết luận:

- Không thể trục xuất một ngoại kiều không vi phạm trật tự an ninh, dù người ấy có trốn khỏi chính quốc của họ về một vụ án có tính chất chính trị...


Chưa trả lời được, Ṭa án đành... bế mạc!


Những âm mưu thâm độc của thực dân Pháp - Anh bước đầu đă bị các luật sư vạch trần, song chính quyền Pháp và Hương Cảng vẫn giữ chặt hai lư do để trục xuất Tống Văn Sơ.


Trong phiên ṭa tiếp theo ngày 25/8
, luật sư Jenkin đă phát biểu dài về vấn đề “chính trị phạm” có nghĩa là phạm nhân đă từng hoạt động trong một phong trào chung, v́ mục đích chung phải lánh nạn sang một nước khác. Đó là trường hợp của Tống Văn Sơ. Tống Văn Sơ đă tham gia phong trào cách mạng v́ cả dân tộc, do đó không “nằm trong diện bị trục xuất đă nêu ra trong các điều luật. Nếu trục xuất chính trị phạm như luật pháp của một nước nào đó - không phải là nước Anh - đó là một hành động “xấu xa và bẩn thỉu”.

 

Luật pháp rơ ràng. Bị cáo cũng đă tố cáo việc những người nhân danh luật pháp làm sai pháp luật. Luật sư cũng đă nêu rơ việc làm sai luật của chưởng lư, ủy viên công tố, của quan ṭa, của Thống đốc, Hội đồng Thống đốc. Báo chí đă đứng về phía công lư, pháp luật tố cáo hành vi sai trái của Ṭa án địa phương Hồng Kông, bảo vệ người bị xử trí oan.

 

Nhưng tất cả những điều trên không làm cho ṭa án Hồng Kông thay đổi thái độ.


Trong phiên ṭa thứ 8, ngày 12/9
, Chánh án đă buộc phải thừa nhận 4 điểm:

1. Việc bắt Tống Văn Sơ là trái phép

2. Việc giam Tống Văn Sơ là trái phép.

3. Việc hỏi cung Tống Văn Sơ không đúng thủ tục.

4. Chính quyền Hồng Kông đă làm giả mạo tờ cung.


Song điều quan trọng nhất là việc trục xuất th́ vị chánh ṭa tuyên bố: Việc chính quyền Hương Cảng trục xuất Tống Văn Sơ là hợp pháp! Đây rơ ràng là kiểu “cả vú lấp miệng em”!

 

Luật sư Jenkin đă phản đối kịch liệt quyết định vô lư, sai trái của chính quyền Hồng Kông, là nhẫn tâm và độc ác. Ông tuyên bố chính thức chống án lên Cơ mật viện Hoàng gia Anh tại London do nhà vua Anh chủ tọa, quyết định. Tiền án phí và những thủ tục bắt buộc đă được luật sư lo liệu đầy đủ và hai người bạn của luật sư là luật sư Denis Noel Pritt và Stafford Cripps đă nhận lời giúp đỡ Tống Văn Sơ.


Theo luật sư Stafford Cripps, vụ án này là một biểu hiện rất xấu cho chính quyền HongKong và Bộ Thuộc địa, nên đă t́m cách thoả thuận giữa luật sư đại diện Bộ Thuộc địa Anh và luật sư của Tống Văn Sơ. Kết quả của cuộc thoả thuận được tŕnh và Toà án Viện Cơ mật Hoàng Gia Anh đă đồng ư trả tự do cho Tống Văn Sơ, bằng cách cho Người được tự do lựa chọn nơi ḿnh đến. Ngày 28/12/1932, Tống Văn Sơ được tự do, song khi đi đến Singapore, Tống Văn Sơ lại bị buộc quay trở lại Hồng Kông và ngày 19/1/1933, Người lại bị bắt giam.


Ngay khi ấy, Người đă kịp thời viết thư báo tin cho luật sư Loseby và nhờ ông giúp đỡ. Luật sư đă đề nghị Thống đốc HongKong can thiệp, và Thống đốc đă buộc phải ra lệnh thả Tống Văn Sơ và hạn trong ba ngày Tống Văn Sơ phải rời khỏi Hồng Kông.


Hồ Chí Minh tiếp gia đ́nh luật sư Loseby năm 1960 khi mời các ân nhân của ḿnh sang thăm Việt Nam


Một lần nữa gia đ́nh luật sư Loseby lại bênh vực và cứu Tống Văn Sơ ra khỏi nhà tù. Kế hoạch di chuyển và bí mật tổ chức cho Tống Văn Sơ trốn đă được vạch ra. Khi ở tạm thời trong Kư túc xá Hội Thanh niên Thiên chúa giáo Trung Hoa (YMCA), khi th́ ở ngay trong nhà của luật sư Loseby, liên tục di chuyển chỗ ở 3-4 lần, cuối cùng ngày 22/1/1933, Nguyễn Ái Quốc - Tống Văn Sơ đă cải trang thành một thương gia Trung Quốc giàu có, và với một viên thư kư tháp tùng (thư kư của luật sư, tên Lung Ting Chang), Người đi xuồng ra khơi bằng chính chiếc cano công vụ của Thống đốc Pin do ông bà Loseby bí mật bố trí. Trước khi xuống ca-nô, vị khách dừng lại chào từ biệt ông bà Loseby và không quên nhờ ông bà chuyển lời cảm ơn tới Pin - quan thống đốc Hương Cảng. Tống Văn Sơ lên tàu Anhui đi Hạ Môn (Amoy). Đội trưởng cận vệ truyền lệnh của thống đốc, viên thuyền trưởng tàu Anhui đứng nghiêm chào và mời “vị khách quư” cùng viên thư kư lên tàu.


Bí mật rời Hồng Kông, tàu cập bến Hạ Môn vào ngày 25/1/1933, vừa đúng 30 Tết âm lịch. Sau gần 20 tháng bị giam giữ, lùng sục gắt gao, trải qua bao gian nan hiểm nguy, Tống Văn Sơ đă thoát khỏi âm mưu nham hiểm của kẻ thù bằng một cuộc vượt biển thần kỳ. Ở Hạ Môn một thời gian, Người lên Thượng Hải, và sau khi nhờ bà Tống Khánh Linh giúp đỡ, Nguyễn Ái Quốc bắt liên lạc được với Quốc tế Cộng sản và trở về Liên Xô an toàn sau đó.

 

Sau khi Tống Văn Sơ thoát khỏi Hương Cảng, luật sư Loseby vẫn chưa cảm thấy yên tâm, ông liền nghĩ ra một “diệu kế” là tung tin Tống Văn Sơ tức lănh tụ An Nam Nguyễn Ái Quốc đă chết trong bệnh viện ở Hương Cảng.


Báo chí bắt được tin đó đă nhanh chóng cho đăng tải ngay. Chỉ mấy hôm sau tờ báo của Đảng Cộng sản Liên Xô Pravda cũng đă đăng tin buồn và Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô đă tổ chức lễ truy điệu đồng chí Nguyễn Ái Quốc tại trường Đại học Xta-lin.


Trong buổi lễ này, có một số chiến sĩ cách mạng của ta đang có mặt tại Mạc-tư-khoa cũng tới dự và khóc thương.


Mấy hôm sau nữa, tờ
Nhân đạo, cơ quan Trung ương của Đảng Cộng sản Pháp cũng đăng tin đồng chí Nguyễn Ái Quốc đă mất tại Hương Cảng và TW ĐCS Pháp cũng làm lễ truy điệu trọng thể người đồng chí đă tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp.


Trong tập hồ sơ của sở mật thám Đông Dương lập về Nguyễn Ái Quốc, ở trang cuối cùng họ đă ghi: “Nguyễn Ái Quốc đă chết trong nhà tù tại Hương Cảng”.


(Từ tư liệu của Lê Tư Lành, Nguyễn Văn Khoan)

Nguồn: Chungta.com

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính