Y tế trại

 

Bác sĩ Phùng Văn Hạnh 

 

 

Tôi ở trại Tiên lănh 12 năm, trong đó chỉ 3 năm làm y tế, c̣n 9 năm lao động. Ba năm y tế ấy không liên tục. Ra ba lần, vào ba lần. Tuy nhiên những thời kỳ đó giúp cho tôi phục hồi sức khỏe. Vào trại một hôm, th́ tôi đă được kêu ra làm y tế. Do sự giới thiệu của anh Hảo. Anh ta nguyên là nghị viên hội đồng tỉnh, có lần bị xe Đại hàn cán gảy cổ xương đùi, đă chữa trị tại dưỡng đường của tôi. Anh c̣n mang trong người đinh Smith Peterson, mà khi lên Tiên lănh anh gầy đi, đầu đinh nổi cộm dưới da. V́ viết chữ đẹp, anh được làm thư kư cho cán bộ giáo dục. Tên nầy có trách nhiệm phân phối các trại viên mới vào trại. Làm được ba tháng th́ bị đổi ra đội Kiến thiết I, đi lao động. Lư do chắc là bản báo cáo ngầm của tên y tá. Hắn nguyên lá thiếu úy cảnh sát. Nằm ngủ với hắn, tôi hay tâm sự về chuyện vượt biên. Mới lên trại tôi chưa có kinh nghiệm ai là người đáng tin cậy.

 

Ba năm sau, trại tù binh Kỳ sơn nhập vào Tiên lănh. Trại viên quá đông, tôi được kêu ra tăng cường cho y tế trại. Phụ tá cho tôi có một y tá, anh Đỗ phạm Hiển, nhưng anh tổ trưởng. Đi lănh thuốc, sổ sách, báo cáo là anh. Tôi chỉ lo chuyên môn. Anh nầy bị tù v́ là đảng viên Quốc dân đảng.

 

Công việc hàng ngày thật bận rộn. Từ 8giờ sáng đến 12giờ trưa tôi đi khám bệnh ở các pḥng. Có 8 pḥng sĩ quan (nhà 5 đến nhà 12), 4 pḥng tù chính trị và vượt biên, 2 pḥng h́nh sự, đội cấp dưỡng. Mỗi pḥng có độ 5 bệnh nhân, mới ngă bệnh hay bệnh kinh niên. Nhiều nhất là bệnh đau dạ dày, sốt rét, và suy dinh dưỡng. Điều nhức nhối nhất vẫn là quyết định ai ngày mai phải trở ra lao động. Bọn giám thị trại đă nhiều lần giật giải thi đua toàn quốc về sản xuất, nên cứ mở rộng diện tích canh tác. Chúng ép trại viên làm việc chết bỏ. Tôi phải rất thận trọng bênh vực trại viên được nghỉ ngơi.

 

Câu “ngày mai đi làm” là một phán quyết rất quan trọng. Cũng trong lúc khám bệnh ở pḥng, giữa tôi và trại viên có những tâm t́nh khắng khít. Cùng một cảnh ngộ dễ thông cảm nhau. Các bệnh nhân tín nhiệm chuyển lại cho tôi tin tức ngoại quốc do anh Trân và Lân nhận được. Trong khi tôi đi khám bệnh th́ anh y tá đi nhận thuốc ở kho, rồi về chích quinine cho bệnh sốt rét. Thường chích mông. Mông bệnh nhân sưng to lên và đau. Sốt rét nặng th́ chích quinine vào tĩnh mạch. V́ chữa nhiều ca sốt rét quá, tôi đă từng thấy nhiều biến chứng của bệnh như tiêu chảy, phù năo, suy thận. Tại sao lại phải đưa trại cải tạo vào vùng ma thiêng nước độc để gây chết chóc đau thương! Ở trại, chết v́ sốt rét ác tính rất nhiều. Đây cũng là cách giết ṃn, không cần biển máu của cộng sản. Riêng tôi bị sốt rét 5 lần. Lần đầu tưởng là chắc chết. Sốt mê man, tỉnh dậy thấy ḿnh c̣n sống. May nhờ sẵn có thuốc tốt gia đ́nh tiếp tế, và sự săn sóc của các bác sĩ đồng tù. Lúc ấy vẫn c̣n các bác sĩ Quyền, Châu v.v… (được về sau hai năm cải tạo). Mấy lần sốt rét sau nhẹ hơn v́ kháng thể trong người đă tăng lên. Mấy năm sau tôi c̣n thêm bệnh viêm tuỵ tạng. Không chết ở trại cải tạo chắc nhờ phước ông bà! Tôi đă chứng kiến nhiều trại viên chết v́ bệnh loét dạ dày, một loại bệnh thường dễ chữa. V́ sao bệnh nầy lại phổ biến trong trại tù? Thứ nhất là nguyên do tâm lư: Tù nhân buồn bực, sợ sệt triền miên. Thứ hai là thiếu dinh dưỡng, lớp sáp che nội b́ dạ dày giảm đi nhiều. Họ chết đột ngột do xuất huyết, mửa ra cả đống máu. Với chế độ ăn uống thiếu thốn cả về lượng và chất, bệnh suy dinh dưỡng đă đưa trại viên ra yên nghỉ ở nghĩa địa mỗi tháng vài ba người. Tôi đă đương đầu với hai lần dịch kiết lỵ. Bệnh nhân mất nước mà không có dung dịch chuyền tỉnh mạch, không có trụ sinh để chữa trị. Họ là những bộ xương di động. Lắm người đuối sức, nằm chết ngay trên đường vào nhà cầu. Phẩn nhuộm máu và đàm rơi rớt trên các lối đi trong pḥng giam. Mùi tanh tưởi xông lên nồng nặc. Cuối cùng nhiều người chết uổng. Những ai cơ thể c̣n đề kháng được, sống sót. Dịch kiết lỵ phổ biến trong khắp trại cải tạo từ Bắc vô Nam, bởi nạn dùng phân xanh.

 

Buổi chiều th́ phát thuốc cho bệnh nhân. Những bệnh nhân không di chuyển được đă được chữa trị tại pḥng. Phần c̣n lại sắp một hàng dài, lần lượt đến pḥng y tế nhận thuốc.

 

Thuốc chỉ phát cho từng ngày, mỗi người được vài viên, thường là thuốc dân tộc như xuyên tâm liên. Cũng có ít trụ sinh và thuốc bổ. Nói chung y tế chỉ là vá víu, mặt nổi để gọi là nhân đạo. Thực ra là để giết dần, giết ṃn. May mà có bác sĩ đi cải tạo, v́ t́nh thương đồng đội, đă tận dụng kiến thức và thiện chí để giảm bớt đau khổ tử vong. Sáng kiến nhổ răng, cách ly lao, xin nhập thuốc ngoại qua thăm nuôi v.v… Tiền mua thuốc trích ra từ qũy sản xuất của trại, nghĩa là từ lao động của trại viên. Thế mà cán bộ trong trại cũng lợi dụng, đến xin thuốc của y tế trại dùng cho ḿnh hoặc cho gia đ́nh. Trường hợp bệnh nặng có thể dùng thuốc mà trại viên bắt buộc phải kư gửi theo lệnh của ban giám thị. Thuốc nầy do thân nhân gửi vào theo yêu cầu của trại viên như thuốc đau dạ dày, thuốc bổ, thuốc sốt rét v.v… Phần lớn là thuốc ngoại, tốt và hữu hiệu. Bọn cán bộ hay la cà xin thuốc ngoại, song tôi không cho, lấy cớ là không có. Gia đ́nh đă v́ vấn đề sinh tử của người thân gửi vào, không thể khinh suất.

 

Khám bệnh bên trại nữ th́ Y tá Hiển lo. Chỉ có một lần, khi nghe anh Hiển than phiền là bà cán bộ trại nữ cứ thúc bách anh chữa lành bệnh phong t́nh cho đĩ điếm, để có thêm người lao động, và tránh lây lan, nhất là bệnh mồng gà. Tôi nói với anh Hiển là tôi có thể chữa bệnh cho họ. Anh mừng quá, xin phép bà cán bộ trại nữ cho tôi qua đó một ngày săn sóc cho họ. Sau khi khám qua, tôi dặn anh Hiển dùng trụ sinh mạnh và dài ngày để chữa các vết loét hoa liễu, mà băng bó măi không lành. Với hơn 10 trại viên bị mồng gà, có cô nhiều đến nổi phải đi hai chân dạng ra, tôi có sáng kiến dùng những cộng sắt nung đỏ để đốt thay cho đốt điện như ở pḥng mạch. Một ḷ lửa than hừng hực nung đỏ các thanh sắt có cán gỗ. Sau khi chích thuốc tê dưới da vùng mồng gà, tôi dí thanh sắt đỏ đốt cháy hay bứng gốc những dị dạng đó. Chừng hai tuần lễ sau các cô ấy đă có thể đi gánh bổi như các trại viên khác. Khi tôi ra lao động, các cô ấy gặp tôi cám ơn rối rít, đôi khi lại gánh giùm cho tôi một đoạn đường v́ thấy tôi gánh vất vả.

 

Mỗi ngày đều có nhổ răng. Tôi đă xử dụng kim may áo để vết thương rách da v́ lao động. Dần dà tôi nhắn nhà tôi mang vào các dụng cụ giải phẫu và có thể giải quyết những tiểu phẫu. Một trại viên đi bứt mây, bị một trối mây đâm xuyên vào mũi, máu ra xối xả. Phải rút trối mây ra, và nhét mèche vào mũi để cầm máu. Nói chung tuần nào cũng có vài tai nạn lao động, may vết thương, nắn lại khớp, gân.. Trại nữ có y tá riêng, và chỉ gửi qua y tế trại những ca nặng. Cộng sản chữa x́ ke ma túy bằng cưỡng bách giam giữ. Người bệnh vật vờ trong nhiều tuần, rồi dần dần hồi phục. Có nhiều người chết v́ cách cai nghiện cưỡng bách nầy. Phương pháp nầy cũng có điểm yếu là khi ra tù, bệnh nhân nghiện lại rất nhanh.

 

Làm y tế lần nầy trên hai năm. Lại bị đưa ra lao động sau lần phát biểu về t́nh trạng sức khỏe của trại viên.

 

Lần thứ ba trở lại y tế, th́ không phải ở y tế trại, mà ở bệnh xá trại. Bệnh xá là một dăy nhà ở cuối trại, sát với bờ rào. Có nhà bếp riêng và có giếng nước riêng. Có vườn trồng rau cải thiện cho bệnh nhân. Nối với bệnh xá bằng một hành lang ngắn, là gian nhà vuông có hai pḥng nhỏ: pḥng khám bệnh ở phía trước, pḥng ngủ của tôi phía sau. Đó là khoảng thời gian thanh thản nhất của tôi trong trại. Dăy bệnh xá có ba ngăn. Ngăn đầu, gần pḥng khám bệnh là pḥng cách ly cho trại viên lao phổi. Pḥng tối tăm ẩm mốc. Tôi khuyên bệnh nhân ban ngày ra ngồi sưởi nắng. Tôi liên lạc với người bạn cũ trước kia là chuyên viên bài lao, vẫn được lưu dung, can thiệp với y tế tỉnh, cho trại viên lao, được đi bệnh viện thử đàm, chụp h́nh phổi, và được cấp thuốc điều trị. Lúc ấy ngay ngoài dân sự bệnh lao lan nhanh v́ đời sống càng ngày càng bần hàn, nên các cơ quan Y tế quốc tế đă viện trợ thuốc men nhiều. Nhờ thế trại cũng được phân phối thuốc bài lao.

 

Số người chết v́ lao cũng giảm thiểu, nhờ họ được miễn lao động dài hạn và có thuốc ngoại viện trợ. Nhớ hồi tôi mới vào trại, các bệnh nhân trước kia bị lao đều tái phát v́ ăn uống thiếu thốn, lao động nặng nhọc. Họ bắt đầu ho ra máu, ốm đi rất nhanh. Thuốc bài lao th́ không có. Nhiều người đă ra nghĩa địa. Tôi đă báo cáo là phải mở trại cách ly nếu không bệnh sẽ lan nhanh. Ban Giám thị cũng lo bệnh lao lây đến cho họ nên nhận lời. Được cách ly bệnh nhân được nghỉ lao động.

 

Tiếp đến là pḥng dài có 4 sạp gỗ đóng sát tường, có lối đi chữ thập ở giữa. Có thể nhận 30 bệnh nhân nằm kế nhau trên sạp. Pḥng cuối sát với nhà bếp là pḥng ngủ của y tá và ba trại viên cấp dưỡng. Công việc hàng ngày lặp lại, đơn giản. Đôi khi có bệnh nặng về, song xem chừng không chữa trị nổi th́ báo cho cơ quan chuyển đi bệnh viện Tam kỳ. Với những bệnh nhân suy dinh dưỡng th́ tôi chia với họ đồ thăm nuôi của tôi. Tôi nuôi cả một bầy gà, có trứng để ăn hàng ngày. Thỉnh thoảng lại cho bệnh nhân một con gà để ăn thịt. Trại viên Vơ Hiển lúc nhập bệnh xá v́ suy dinh dưỡng nặng, phù thủng, xanh xao, đi không nổi. Tôi đă cung cấp trứng thịt để ông hồi phục.

 

V́ có nhiều thời gian rảnh rỗi, có giấy bút, và nhất là ngồi một ḿnh, cảm thương thân phận ḿnh và các bạn tù, tôi hay làm thơ. Một lần suưt nữa vô sà-lim. Đang chép một bài thơ, th́ một trại viên trật tự vào khám bệnh. Hắn đ̣i cho xem, song tôi không cho. Hắn ra về th́ tôi đă phi tang bài thơ ấy.

 

Quả nhiên sau nửa giờ cán bộ giáo dục xuống xét pḥng tôi. Làm bệnh xá độ một năm th́ bị đưa ra lao động trở lại. Có một đoàn quay phim từ Hà-nội vào, vừa phỏng vấn trại viên, vừa quay phim cảnh sinh hoạt của trại. Trong bài phỏng vấn tôi ở bệnh xá, họ có hỏi tôi về tinh thần phục vụ của tôi trong chế độ cũ. Tôi có nói đối tượng phục vụ của tôi là thương bệnh binh, là dân lành nạn nhân chiến cuộc, tôi phục vụ hăng say, và làm hết bổn phận ḿnh. Tôi cũng lặp lại ư kiến tôi về chế độ ăn uống, lao động, y tế, như lần làm y tế trại. Một tối một nhân viên trong đoàn xuống t́m tôi. Mở đầu anh ta nói là tôi có nhiều phát biểu phản ảnh sự thật, nên muốn trao đổi với tôi trên phương diện cá nhân thôi, chứ không có ư ǵ khác. Anh ta nói với tôi là về nông nghiệp Liên xô thua Mỹ hàng 50 năm, mỗi năm phải chở vàng sang Mỹ và Canada đổi lúa ḿ. Thận trọng tôi cũng không ra ngoài đề tài anh nêu lên. Tôi nói là tôi có đọc quyển Muối đất của nhà văn Ma-cốp mượn ở thư viện của trại. Ma-cốp là thư kư hội Nhà văn Liên xô. Trong ấy kể chuyện một bí thư tài ba. Tỉnh nào sa sút, th́ kêu ông ta đến, ông liền đề ra những phương pháp hữu hiệu để nâng cao sản xuất. Ngày nọ sau khi thành công ở một tỉnh, ông được trung ương cho nghỉ dưỡng sức 15 ngày. Nhưng mới nghỉ được 5 ngày th́ đồng chí giao liên đă đến nhà, xoa ngón tay lên mặt kính mờ cửa ra vào, rồi gơ lên mặt kính. Ông bí thư ra nhận công văn và biết là v́ công vụ ông phải lên đường gấp ngày mai. Chi tiết cho biết kinh tế Liên xô không cao v́ nhà ông bí thư mà không có chuông báo ở cửa, mà phải gơ cửa. Ông Ma-cốp với chức vụ thư kư Hội nhà văn chắc viết đúng sự thật. Một chuyện khác cũng trong tiểu thuyết XHCN Liên xô: Một bác sĩ tỉnh lẻ nhận xét tiếng mưa rơi trên mái nhà làm bệnh nhân dễ ngủ. Ông muốn tạo tiếng mưa rơi ấy để chữa bệnh mất ngủ của bệnh nhân. Một ngày kia, ông được triệu tập lên Mạc tư khoa để dự một hội nghị y tế. Sau hội nghị ông được xem đoàn nghệ sĩ trung ương diễn kịch Tchechof. Trong vở kịch có một thi sĩ đang ngồi mơ màng, nghe tiếng mưa rơi trên mái nhà. Kịch văn, ông vội chạy vào hội trường, hỏi xem làm sao tạo được tiếng mưa rơi trên mái nhà. Họ chỉ ông xem một chiếc máy quay tay, trong đó có những tấm gỗ xếp nghiêng, và những viên bi. Khi quay viên bi chạm vào mặt gỗ và tạo âm thanh mưa rơi trên mái. Về lại quê, ông cho đóng một máy tương tự để giúp bệnh nhân dễ ngủ. Cái lạ là ở Liên xô không có máy cát xét. Với loại máy này thu tiếng mưa rơi trên mái lúc trời mưa, rồi sau đó phát ra cho bệnh nhân nghe. Tiện biết mấy.

 

Không biết tôi rời bệnh xá v́ câu chuyện nầy hay v́ chuyện làm thơ? Nhưng dù sao th́ bỉ cực thái lai. Ra lao động làm việc nhẹ độ ba tháng th́ tôi được phóng thích.

 

Gần như toàn thể tù nhân chính trị, cựu công chức, sĩ quan đă đến được bến bờ tự do. Nhiều trại viên cũ Tiên lănh ở Mỹ đă điện thoại cho tôi và cám ơn cứu tử khi c̣n ở trong trại. Thực ra chỉ v́ ḿnh tận tâm và t́m mọi phương cách để cứu chữa, c̣n kết quả th́ nhờ trời thương. Tôi đă lên tiếng nói lương tâm về chế độ ăn uống và lao động. Tôi đă can thiệp về sự lây lan bệnh lao, để họ được cách ly và có thuốc viện trợ để chữa.

 

Những đau khổ trải qua ở trại đă trở thành như một phần của thân thể ḿnh. Nhớ lại th́ lại nhớ luôn ông bác sĩ đă từng chia với ḿnh những đau khổ ấy. Có một trại viên mà trong suốt thời gian ở trại, đau dạ dày. Hàng ngày anh ôm bụng, ngồi gần hàng rào quanh pḥng giam, trông chờ trật tự gọi tên đi thăm nuôi. Nhưng vô ích,v́ nghe đâu vợ anh đă lấy chồng. Anh cứ trông chờ như thế cho đến ngày thổ huyết chết. Những năm ấy có lệnh là không cho một trại viên nào đi bệnh viện. Trước khi mê, đi vào cơi chết anh vẫn năn nỉ tôi nếu có được về, th́ đến địa chỉ anh cho, nhắn vợ anh lên thăm nuôi. Tôi đă vuốt mắt rất nhiều trại viên, lúc chết chắc là uất ức lắm, nên mắt cứ mở trừng trừng. Như trường hợp anh Nguyễn xuân Giáo, anh Hồ Minh. Mỗi khi có thân nhân xin thăm mộ người chết, tôi phải ra nhà thăm nuôi dẫn họ đến mộ phần ở hố ông Hức. Thật là thảm cảnh khi thấy những bà vợ trẻ, chít khăn tang trắng, nằm lăn trên mộ chồng kể lể, khóc lóc. Có chị đă cắt mớ tóc dài của ḿnh, quấn lên bia mộ chồng trước khi ra về. Anh y tá trại cũng kể chuyện anh đưa vợ một giáo sư già, đảng viên Quốc dân đảng ra thăm mộ chồng. Chồng bà chết v́ suy dinh dưỡng nặng.

 

Khấn vái, đốt hương đèn xong, bà giă từ chồng qua nước mắt: “ông ở lại, tôi về ông nhé”!

 

Nghề Y là một nghề cao quư, đem lại những liên hệ mật thiết giữa thầy thuốc và bệnh nhân. Có những trường hợp lư thú như sau: Có một trại viên thợ rừng bị chảy máu mũi nhiều lần. Anh ta đi khám y tá trại nhiều lần song không khỏi. Một hôm anh đi ngang qua đám ruộng tôi đang ṃ cỏ.

 

Anh than phiền với tôi về bệnh anh. Tôi nói: “có thể là một loại vắt, thường sống trong lỗ mũi thú rừng, đang ở trong mũi anh”. Về lán, anh để cái gương soi trên bàn, vén cánh mũi lên xem. Quả nhiên anh thấy đuôi con vắt đen láng, ló ra gần cánh mũi. Anh nhờ người bạn dùng kẹp nhổ râu, kéo con vắt ra. Từ đó anh hết chảy máu mũi. Mỗi khi về trại anh thường mang cho ít lon gạo. Khi ở nhà 10, một ngày chủ nhật tôi thấy một trại viên nặn mụt nhọt cho một trại viên khác tôi bảo: “Nguy hiểm lắm nhé, vi trùng có thể vào tận xương”. Quả nhiên một tuần sau, trại viên bị nhọt kêu van đau đầu gối. Anh ta được đưa đi bệnh viện v́ bị viêm đầu xương ống chân. Song bệnh viện chữa măi không lành. Anh ta mang một lỗ ḍ (fistule) măi cho đến ngày đi H.O. sang Mỹ. Bệnh viện Mỹ chữa lành, nhưng anh vẫn c̣n đi cà nhắc. Anh đă đi nạng suốt mấy năm bị bệnh. Anh vẫn giữ kỷ niệm về lời tiên đoán của tôi. Lúc ở trại, sau tai nạn của anh, ai có nhọt cũng nhờ tôi đem qua y tế trại xẻ giúp.

 

Người đi cải tạo đă nếm biết bao đau khổ, nhọc nhằn, đói khát, nhục nhă. C̣n đau khổ hơn nữa khi được tin gia đ́nh ly tan, vợ con nheo nhóc. Những chết chóc trong cô đơn, không người thân yêu trong giờ hấp hối. Những mất mát, đau thương của con mất cha, vợ mất chồng, thân nhân, bạn bè mất người thân yêu.. Ngọn sóng hồng thủy đă xô đổ bao nhiêu gia đ́nh, gieo đau thương tan tác, chết chóc.

 

Soljenitsyne, khi nói lên những cơ cực bạo tàn trong Quần đảo Goulag, khuyên nhà cầm quyền cộng sản là “dù cho XHCN tốt đẹp đến đâu, mà xây dựng trên chừng ấy máu và nước mắt, th́ cũng không nên làm”. Huống hồ là một XHCN xấu như quỷ dạ xoa, tối đen như địa ngục, biến người thành súc vật như bài thơ của tac giả Vô Danh (Tiếng vọng từ đáy vực):

 

“Từ vượn lên người mất mấy triệu năm

Từ người xuống vượn mất bao nhiêu năm?

Xin mời thế giới tới thăm

Những trại tập trung núi rừng thăm thẳm!

Tù nhân ở truồng từng bầy đứng tắm.

Rệp muỗi, ăn nằm hôi hám, tối tăm

Khoai sắn tranh dành, cùm, bắn, chém, băm

Đánh đập tha hồ, chết quăng chuột gặm!

Loài vượn nầy không nhanh mà rất chậm

Khác vượn thời tiền sử xa xăm

Chúng đói, chúng gầy như những que tăm

Và làm ra của cải quanh năm

Xin mời thế giới đến thăm.”

 

 

Bác sĩ Phùng Văn Hạnh

 

 

 

Trang Chính     Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Phỏng Vấn     Văn Học Nghệ Thuật     Tham Khảo