Những ngày cuối ở Tổng Y Viện Duy Tân, Đà Nẵng, tháng 3/1975

 

Bạch Thế Thức

 

 

Hiệp định đ́nh chiến Paris có hiệu lực từ ngày 27 tháng Giêng năm 1973 với niềm hân hoan và phấn khởi của mọi người mọi giới nhất là những người đang mặc quân phục với suy nghĩ về một cơ hội sớm giă từ vũ khí để xây dựng lại đất nước sau bao nhiêu năm tang thương đổ vỡ do chiến cuộc điêu tàn; nhưng rồi: chỉ là một nỗi thất vọng ê chề. Vỏn vẹn 2 ngày sau cái ngày ḥa b́nh ma quái này, Trung Tâm Tiếp Huyết báo động đang thiếu máu trầm trọng và Y sĩ Đại tá Chỉ Huy Trưởng Trường Quân Y kêu gọi Sinh Viên Quân Y hiến máu ngay chính dưới cột cờ ở Vũ Đ́nh Trường, nơi mà 2 ngày trước đây họ đă làm lễ chào mừng ngày ḥa b́nh và tưởng niệm các chiến sĩ vị quốc vong thân thật cảm động.

 

Ḥa b́nh đâu không thấy, chỉ thấy chiến cuộc ngày một khốc liệt hơn với sự thất lợi ở phía Việt nam Cộng Ḥa. Nhu cầu về nhân lực cho chiến trường và các đơn vị yểm trở vẫn đ̣i hỏi rất cao. Ngày 20 tháng 2 năm 1975, khoá 21 Quân Y Hiện Dịch chúng tôi gặp nhau lần cuối để nhận nhiệm sở; 68 Y sĩ, 8 Dược sĩ và 5 Nha sĩ được phân phối đi phục vụ trên toàn quốc trong lúc cuộc chiến đang diễn ra một cách khốc liệt khắp mọi nơi. Chúng tôi chỉ c̣n đủ th́ giờ để chụp tấm h́nh kỷ niệm với Y sĩ Đại tá Hoàng Cơ Lân chỉ huy trưởng trường Quân Y trước khi chia tay ra đơn vị.

 

Chiến trường đang sôi động, hầu hết các Quân Y sĩ đều ra phuc vụ ở các binh đoàn, Thủ khoa Nguyễn Phan Khuê đuợc bổ nhiệm về QYV Ban Mê thuột.  Và vì nhu cầu trong chiến tranh, một số các cựu nội trú Ngoại khoa được bổ nhiệm về các Quân Y viện. Phan Thanh Hải và tôi về Tổng Y viện Duy Tân, Đà Nẵng, Nguyễn Dương Mỹ về QYV Nguyễn Tri Phương, Huế, Nguyễn Chí Vỹ và Trần Ngưu Tử về QYV Pleiku, Trần Văn Cương về QYV Ban Mê Thuột. 

 

Và mọi người rồi sẽ vất vả.

 

Bồi hồi khi trở lại Đà nẵng, nơi tôi đă lớn khôn dưới mái trường Trung Học Phan Chu Trinh; phấn khởi khi t́m lại những kỷ niệm ở chốn cũ trường xưa. Đầu tháng 3/1975, chúng tôi đă t́m phương tiện ra đà nẵng đến tŕnh diện Y sĩ Trung Tá Lê Xuân Thảo (Chỉ Huy Trưởng) và Y sĩ Trung Tá Tạ Thúc Phú, Chỉ Huy Phó. Đứng nghiêm, chào tay và xưng danh: “tôi Y sĩ Trung Uư BT Thức tŕnh diện Trung tá Chỉ Huy Trưởng...” Hai vị đàn anh thấy thế khoát tay và nói ngay: “anh khỏi phải xưng danh tŕnh diện nữa, tôi biết anh là ai rồi, anh có thể ngồi xuống đây nói chuyện....”  

 

Bác sĩ Thảo và BS Phú lật quyển kỷ yếu của khoá 21 Hiện dịch của chúng tôi và cho biết các anh đă đọc qua và thông hiểu mọi thứ. Hai anh niềm nỡ chào đón chúng tôi và cho người đưa chúng tôi về thẳng khối Ngoại Khoa. Trưởng khối Ngoại Khoa là Y sĩ Thiếu tá Phạm Văn Lương và phụ tá là Y sĩ Đại Uư Phạm Bá Khá. Tôi đă nghe danh Thiếu tá Lương từ nhiều năm trước, khi ông mang lựu đạn ngồi trước thềm Hạ Nghị Viện để phản đối chính phủ và đ̣i điều tra về cái chết của bạn anh: BS Hà Thúc Nhơn. Giờ được diện kiến anh, người nhỏ nhằn rắn chắc, quyết đoán, nói giọng Miền Trung, nhỏ nhẹ, lưu loát.  Anh chào đón chúng tôi chờ sự hợp tác nhiệt t́nh và hứa giúp đỡ những ǵ chúng tôi cần thiết trong phạm vi quyền hạn.

 

Trại Ngoại Khoa có khoảng 10 bác sĩ giải phẫu: ngoài anh Lương và anh Pham Bá Khá có anh Vũ Quốc Cương, Trưỏng khoa gây mê, các anh Nguyễn Ngọc Khôi, Trương Ngọc Thạch, Khưu Ngọc Tiên, anh Tuấn (không nhớ họ) trên tôi vài lớp, xuất thân từ khu tai mũi họng (ORL) của Bệnh viện Nguyễn Văn Học... Tôi và Phan Thanh Hải là hai tân binh.

 

Một ngày sau khi chúng tôi tŕnh diện th́ anh Nguyễn Văn Hiếu cũng đến tŕnh diện. Anh Hiếu trên chúng tôi mấy lớp v́ trục trắc về t́nh trạng Quân dịch nên tŕnh diện trễ vào khoá Trưng tập 16, học chung hành Chánh Quân Y với chúng tôi. Anh Hiếu rất nhiều năm làm Nội trú ở Khu Thần Kinh Giải phẩu, là đệ tử của thầy Đặng Văn Chiếu. 

 

Ba người “chân ướt” chúng tôi được giao nhiệm vụ ngay. Anh Hiếu coi khu Thần Kinh Giải Phẩu thay Y sĩ  Đại Uư Nguyễn Đăng Tri thuyên chuyên đi nơi khác, Phan Thanh Hải về khu chỉnh trực (Orthopédie) c̣n tôi th́ về khu Tê Liệt thay thế Y sĩ Trung Uư Đặng Văn Chất được thuyên chuyển về Sài g̣n. Tôi thất vọng khi về khu Tê Liệt v́ đây không phải là chuyên môn của tôi, nhưng là lính mới ṭ te, tôi chấp nhận nhiệm sở, cố gắng ḥan thành nhiệm vụ và hy vọng ngày mai trời lại sáng.

 

Khi xuống trại Tê Liệt, ông Y tá trưởng, Thượng sĩ Thọ đă cho nhân viên “dàn chào” tiếp đón tôi. Tất cả 15 Y tá và nhân viên xếp 2 hàng, nghiêm chỉnh chào tay khi tôi bước về bàn giấy. Một chút ngỡ ngàng và hănh diện v́ là lần đầu tiên trong đời tôi được chào đón theo nghi lễ với chút địa vị và trách nhiệm đi kèm.

 

Bàn giấy c̣n tên của BS tiền nhiệm: Y Sĩ Trung Uư Đặng Văn Chất, Trưởng Khu Tê Liệt; bên cạnh là điện thoại và tủ sắt đựng dụng cụ Y khoa, một ít thuốc men và vật dụng cá nhân; tôi được trao ch́a khoá để xử dụng. Sau vài câu chào đón và đáp lễ, Thượng sĩ Thọ lấy ḷng tôi: “mong rằng chúng em được học hỏi thêm nhiều kiến thức Y khoa từ Bác sĩ.”  Tôi cũng nói vài câu đưa đẩy nhưng không khách sáo.

 

Vạn sự khởi đầu nan, một việc khó xử đối với tôi chỉ vài phút sau đó. Thượng sĩ Thọ đưa ra một xấp giấy khá dày và xin tôi kư tên, ông nói đó là danh sách thuốc của bệnh nhân ngày hôm nay; nếu không có chữ kư của tôi, tất cả bệnh nhân trong trại khoảng 60 người sẽ không có thuốc dùng. Tôi ú ớ, không biết mô tê ǵ cả. 

 

Thuốc cho bệnh nhân nhưng bệnh nhân là những ai? Họ bị bệnh ra sao, đă dùng thuốc bao lâu rồi, tất cả tôi đều không biết ǵ hết. Tôi dùng dằng chưa muốn kư, định đi hỏi anh Lương và anh Khá nhưng th́ giờ không cho phép. Tôi phải cắn răng mà kư tên và định sẽ đem vấn đề này tŕnh với anh Lương.

 

Y sĩ Trung úy Nguyễn Đăng Tri người tạm thay anh Chất kiêm nhiệm Trại Tê liệt hướng dẫn tôi đi coi bệnh trong trại để bàn giao. Phải mất 3 giờ, đi suốt trại, xem lại từng người bệnh. Anh Tri đă giúp tôi có một ư niệm về cách sinh hoạt tại trại này.  Tôi có cảm tưởng trại này sinh hoạt như một viện điều dưỡng (Nursing home).

 

Tất cả bệnh nhân trong trại đều đă bị thương tích phải tê liệt vĩnh viễn v́ chiến thương, bệnh tật hoặc những di chứng của các bệnh khác; họ đă ở đây nhiều năm tháng v́ những bệnh lư kinh niên; vấn đề điều trị cấp tính gần như không c̣n cần thiết nữa. Bệnh nhân cần Vật lư trị liệu và trợ cấp xă hội để làm lại cuộc đời mới, nhưng v́ phương tiện của Quân đội không có đủ nên họ không c̣n chỗ nào khác để sinh sống, họ tiếp tục ở lại trại tê liệt nhiều năm tháng và gia đ́nh, vợ con cũng đến giăng mùng, kê giường tá túc với họ, trông thật tội nghiệp. Mỗi buổi sáng tôi phải kư giấy để họ lănh thuốc và đồ ăn sống qua ngày. 

 

Công việc hằng ngày của chúng tôi ngoài việc thăm khám bệnh nhân ở trại, c̣n khám bệnh ngọai chẩn, khám bệnh nhân ra Hội Đồng Miễn Dịch và coi và điều trị bệnh nhân ở pḥng Cấp cứu trong ngày trực. Việc khám và phân loại bệnh nhân ở Hội Đồng Miễn dich đối với tôi là một việc mới mẻ mặc dù từ trước chúng tôi đă qua các khoá Hành Chánh Quân Y và Hồi sinh cấp cứu trước khi nhận nhiệm sở. Chúng tôi chưa nắm vững những tiêu chuẩn để phân loaị tàn phế của thương binh để có những quyết định đúng đắn cho thương binh đúng theo điều kiện và quyền lợi của họ. Việc này khá rắc rối và tế nhị v́ tôi vẫn biết “bút sa gà chết” nên tôi rất nhiều lần phải chạy tới chạy lui để hoỉ ư kiến của các vị đàn anh.

 

Khó khăn nhất là trong những phiên trực của tôi thỉnh thoảng có vài anh y tá  mang đến cho tôi một số chứng từ nhờ tôi kư cho những bệnh nhân mà tôi không hề biết, với lý do là các vi bác sĩ điều trị, những đàn anh của tôi quên kư mà giấy tờ th́ phải cần ký cho kịp ngày giờ... Đó là điều làm tôi lo ngại nhất v́ không biết phải làm sao.

 

Về vấn đề chuyên môn tôi thấy thoải mái và tự tin hơn, tôi không cảm thấy rụt rè hay lo ngại; những điều học hỏi từ trong trường và những kinh nghiệm khi làm nội trú được đưa ra áp dụng cho bệnh nhân và đă được nhiều thành quả tốt đẹp. Anh Phạm văn Lương nhiều lần đến trại xem tôi làm việc và bàn luận về những trường hợp bệnh lư phức tạp, hẳn anh nghĩ rằng tồi vừa mới rời trường Y khoa, c̣n nhớ nhiều bá vở. Tôi đă đối đáp theo những điều hiểu biết với kiến thức của ḿnh. Có lẽ anh Lương đă tin tưởng ở tôi nhiều hơn, điều này làm tôi tự tin hơn.

 

Phiên trực được phân chia mỗi 4 ngày trực một ngày.  Trong ngày trực 2 Bác sĩ làm việc trong Bệnh viện, hai bác sĩ ứng trực taị nhà, chờ tăng cường nếu t́nh h́nh đ̣i hỏi. Trong phiên trực, chúng tôi phải lo giải quyết tất cả mọi trường hợp cần phảỉ giảỉ quyết gấp. Tôi lo ngại nhất là khi phải đối phó với những trường hợp không thuộc về chuyên môn của ḿnh ví dụ nhu các trường hợp về thần kinh giải phẩu; c̣n anh Hiếu th́ rất ngại ngùng khi phải đốí phó với những thương tich ở bụng ngực, ruột gan.  Chúng tôi có chung niềm lo lắng với những trường hợp không thuộc chuyên  mon của ḿnh. Chúng tôi thoả thuận với nhau: Anh Hiếu chuyên về Thần Kinh Giaỉ Phẩu sẽ giùp tôi khi tôi gặp trường hợp Thần Kinh Giaỉ Phẩu, và tôi sẽ giúp anh nếu anh gặp những trường hợp khẩn cấp về bụng ngực hay các thuơng tổn phần mềm, mạch máu... Tôi chưa có một chút kinh nghiệm nào về Thân Kinh Giải Phẫu, chưa bao giờ khoan sọ; giờ đây nhờ lời hứa của anh Hiếu tôi cảm thấy an tâm. Và như thế tôi và anh Hiếu an tâm làm việc cho đến ngày cuối cùng phải từ giă Tổng Y viện Duy Tân.       

         

Nhưng mọi việc nhiều lúc không theo sự tính toán và xếp đặt của ḿnh, chỉ một tuần lễ sau khi chúng tôi nhận nhiệm sở, trận chiến trở nên khốc liệt. Ban Mê Thuột nguy kịch và thất thủ sau mấy ngày kịch chiến, Quân đoàn II triệt thoái từ Pleiku qua ngả Phú Bổn như một cuộc hành quân không được định liệu kỹ lưỡng đưa đến những suy sụp khó cứu chữa làm mọi người hoang mang. Chúng tôi lo lắng cho số phận những người bạn đồng khoá được bổ nhiệm về Quân khu II: Nguyễn Chí Vỹ, Trần ngưu Tử, Thái Văn Châu, Phan Ngọc Hà, Thịnh “điếc”, Tân, Nghĩa, Khuê, Cương, ..., Nhất là Khuê, Nguyễn Phan Khuê, chàng Thủ Khoa chân chỉ hạt bột, chỉ biết có sách vở không biết có đủ khéo léo và can đảm trong cuộc đào thoát này? 

 

Chúng tôi đă mất liên lạc với nhau từ ngày rời Trường Quân Y, cuối tháng 2 năm 75, và Nguyễn Đ́nh Ngọc, người bạn thân đồng khoá về Sư đoàn I cùng với Chu Kỳ Đức, Nguyễn Đỗ Quan cũng đă mất liên lạc từ dạo đó.

 

Một tuần sau khi đáo nhậm nhiệm sở, Phan Thanh Hải được phép 7 ngày về Trường Y khoa tŕnh luận án tốt nghiệp nên thoát dược “cơn hồng thủy” ở Đà nẵng. Thấy t́nh h́nh ở Đà nẵng đă có những bất ổn và suy sụp nhanh chóng, nhân dịp Hải về lại Saig̣n tôi gửi về Gia đ́nh vài vật tuỳ thân trong ấy nhớ có quyển Principal of Surgery của Sabiston và chiếc béret màu tím than mà tôi đă dùng từ năm đầu tiên vào Trường Quân Y.

 

T́nh h́nh chiến sự từng ngày càng bi quan: Qui nhơn, Quảng Ngăi , Quảng Tín mất liên lạc vô tuyến, chúng tôi ở Đà nẵng bị cô lập như một ḥn đảo giữa đại dương cách ĺa Quê hương, đất nước và gia đ́nh, tuy vậy chúng tôi vẫn phải làm việc để chu toàn trách nhiệm của một y sĩ; hằng đêm lúc ngồi nghỉ mệt giũa các ca mổ chúng tôi chỉ biêt nghe đài BBC và VOA để theo dơi t́nh h́nh nhưng chỉ nghe được toàn những tin tức bi quan làm cho chúng tôi chỉ biết tuyệt vọng.

 

Giữa tháng 3 năm 1975, anh Truong Ngọc Thạch đi phép, tôi được kiêm nhiệm thêm phần điều trị cho các bệnh nhân của anh Thạch, trại Giải Phẩu lồng ngục, tôi thầm mơ ước một ngày đẹp trời nào sẽ chính thức về làm việc tại đây theo đúng chuyên mon và sở thích của tôi, nhưng điều mơ ước này đă không bao giờ thành hiện thực v́...

 

Ngày 25 tháng 3 là ngày sinh nhật của tôi.  Dù không phải là ngày trực, vì công việc rất bận rôn, bệnh nhân tràn ngập, tôi phải cố gắng giải quyết công việc măi đến 10 giờ đêm mới có thể ra về, quá mệt mỏi nằm lăn ra ngủ. Ngày hôm đó, là ngày Huư nhật của cụ Phan Châu Trinh, năm nào Trường Phan Châu Trinh cũng tổ chức buổi lễ rất trang nghiêm để nhớ ơn cụ, tôi đă chờ đợi và mong mỏi được trở lại mái trường xưa trong ngày lễ này để ôn lại những kỷ niệm thời thơ ấu, nhưng v́ quá bận rộn không về sớm được mà t́nh h́nh chiến sự th́ ngày một cam go, Quảng trị, Huế đă bị bỏ rơi, hàng trăm ngàn người dân tị nạn ào ào chạy về đà nẵng. Đường phố đông nghẹt người và xe cộ. Dân tị nạn đổ dồn về bất cứ nơi nào họ có thể tạm tá túc: nhà thờ, chùa chiền, trường học nên buổi lễ Húy nhật cụ Phan không thể thực hiện được. 

 

Ngày 27 tháng 3 nhằm phiên trực của tôi và anh Tuấn, thương bệnh binh rất đông, anh Phạm Bá Khả vào tăng cường. Lúc 8 giờ sáng vào pḥng cấp cứu tôi phải đối phó với trường hợp một em bé trạc 3-4 tuổi bị thương nặng v́ trúng đạn pháo kích rơi vào nhà cướp ngay sinh mạng của 5 người trong nhà, chỉ c̣n em bé c̣n thoi thóp với vết thương sọ năo. Tôi đến nơi em vừa ngưng thở. Cấp cứ tim phổi bằng cách xoa bóp lồng ngực (CPR) mong cố hồi sinh cho em nhưng với phương tiện thiếu thốn, không c̣n ống thông khí quản để giúp thở, nước biển c̣n rất ít, thuốc men gần cạn sạch, tôi chích 1 ống epinephrine, tiếp tục xoa bóp tim phổi nhưng vô hiệu; nửa giờ sau phải khai tử cho em. Người cha khóc lóc kêu gào bên xác con làm tôi ứa lệ. Lời khóc than rưng rức: “tại sao ông trời lại để một ḿnh ông sống sót khi quả đạn nổ trong nhà lúc nửa đêm?”. 

 

Chiến tranh thật là tàn nhẫn khiến dân lành chịu nhiều mất mát thiệt tḥi. Suốt ngày hôm ấy, bệnh nhân tràn ngập pḥng cấp cứu, mỗi đợt xe cứu thương mang về hàng chục nếu không muốn nói hàng trăm thương binh. Bệnh binh th́ nhiều mà nhân lực, phương tiện tiếp liệu và th́ giờ th́ quá eo hẹp, dù chúng tôi tả xung hữu đột cũng không cách nào chữa trị cho tất cả mọi người. Những người ngắc ngoải sắp chết chúng tôi chỉ biết để cho họ ra đi êm thắm, chúng tôi phải dành th́ giờ, nhân lực và thuốc men cho những người có cơ may sống c̣n. Thuốc men, y cụ, nước biển còn rất ít, không còn dồi dào như thuở Thanh Bình trước đây.  Giống như anh bạn tôi y sĩ Trung úy Phạm Anh Dũng ở SĐ3 tả lại:  Binh sĩ tại đơn vị anh vì thiếu đạn dược đã có người phải bỏ tiền túi ra để mua đạn.

 

Vì số thương binh tràn ngập , suốt ngày hôm đó có 3 bác sĩ giải phẫu ứng trực làm việc suốt ngày cùng với 2 phòng mổ và nhân viên làm việc liên tục từ sáng sớm.

 

Chúng tôi mổ xẻ, rửa ráy vết thương, bó bột và băng bó vết thường rồi chuyển bệnh nhân về trại. Một bệnh nhân bị thương ở đầu gối, động mạch bắp chân (popliteal artery) bị tổn thương, tuần ḥan tắc nghẽn và chân tím, lạnh ngắt. Tôi mổ xẻ và mất gần 3 giờ đồng hồ để khâu vá lại động mạch, tái lập tuần ḥan cho hạ chi từ dưới đầu gối và may mắn cứu được cái chân bị thương của người bệnh đó.

 

Đang tối tăm mày mặt, ngẩng mặt lên thấy Nguyễn Đ́nh Ngọc, người bạn thân di tản từ Sư đoàn 1. Không cần hỏi tôi đă biết Sư đoàn 1 đă tan ră và Ngọc là một trong số rất ít người may mắn thoát hiểm sau thảm hoạ ở Huế và Thuận An, về Đà Nẵng t́m tôi. Ngọc hôm nay đen kịt, quần áo lấm lem rách rưới với những thay đổi trong bộ quân phục: hai bông mai màu đen, bảng tên màu màu đen trên nền xanh olive cùng với huy hiệu Sư đoàn 1 cũng màu xanh-đen. Tôi mừng rỡ ôm chầm lấy Ngọc.  Nh́n Ngọc tôi sực nhớ cho đến giờ, gần một tháng phục vụ tại Duy Tân, tôi vẫn c̣n mặc quân phục của Trường Quân y vói 2 bông mai vàng trên cổ áo, bảng tên màu đen trên nền trắng và nhất là huy hiệu màu đỏ của Trường Quân Y vẫn c̣n trên bờ vai trái. Biến chuyển chung quanh quá dồn dập khiến tôi không có th́ giờ để nh́n lại ḿnh đang mặc một bộ quân phục không hợp thời. 

 

Nh́n Ngọc đang ră rời, xác xơ tơi tả tôi biết Ngọc đă trải qua một cuộc đào thoát hiểm nguy và gian khổ, tôi t́m một ít đồ ăn và đưa Ngọc về pḥng trực của tôi nghỉ ngơi cho lại sức.  Sau đó tôi lại ra tay quần thảo với hàng chục bệnh nhân đủ mọi loại vết thương cần băng bó, rửa ráy mổ xẻ và thuốc men. Tôi mổ 3 ca lớn từ sáng cho đến khoảng 6 giờ chiều. Lúc này bệnh nhân đă ổn định, tôi đi t́m Ngọc rủ đi ăn tối, nhờ anh Hiếu thay tôi khi tôi vắng mặt. Gặp anh Lương đi vào kiểm tra và thăm ḍ công việc, và hỏi tôi có cần giúp gì không. Tôi báo cáo mọi việc xảy ra từ sáng , anh có vẻ hài ḷng v́ hầu hết bệnh nhân mới về đă được chăm sóc và chữa trị chu đáo, và anh đồng ư cho phép tôi ra ngoài ăn tối với Ngọc.

 

Trời đă nhá nhem tối, đèn đường đă lên, chúng tôi ngồi trên vỉa hè một quán ăn và gọi đồ dùng bữa tối. Sau vài lời thăm hỏi, Ngọc khuyên tôi phải t́m cách đào thoát càng sớm càng tột, ráng tránh cái thảm hoạ mà Ngọc biết sẽ xảy đến với chúng tôi bất cứ lúc nào, cái thảm hoạ mà Ngọc vừa mói trải qua ngày hôm trước và v́ đó những người bạn đồng khoá của chúng tôi ở mặt trận Huế, Quảng trị đều ḥan toàn biệt tăm. Tôi nghĩ đến Vũ Đức Giang và Nguyễn Tiến Dũng, hai người bạn đă t́nh nguyện về Thuỷ Quân Lục Chiến khi chọn nhiệm sở. Họ t́nh nguyện về đơn vị thật sự “đánh đấm”, giờ này hai người bạn nghệ sĩ ấy, một tay chơi trống và một tay chơi Tây ban cầm, nhạc cổ điển giờ xoay xuở ra sao? Và c̣n Bá Linh, Châu, Sĩ, Hiền, H Đ Đại, Bùi Ngọc Sĩ...các bạn ra sao?

 

Tôi tự hỏi có thể làm được ǵ trong đêm tối này và nhất là tôi c̣n phải làm nhiệm vụ trực bệnh viện đêm nay và còn biết bao nhiêu thương binh đang cần sự giúp đỡ chữa trị.

 

Tôi t́m cách trấn an Ngọc và khuyên Ngọc sáng hôm sau t́m mọi cách thoát hiểm về miền Nam, c̣n tôi, tôi c̣n nhiệm sở, tôi cũng sẽ t́m cách xoay xuở tuỳ theo t́nh thế biến chuyển thế nào. Tôi không thể bỏ đơn vị vào lúc này. Sau nhiều lần thuyết phục mà không lung lạc được tôi, Ngọc bật khóc: “nếu tôi thoát hiểm và về được Sài g̣n một ḿnh tôi sẽ nói sao vói bà xă Thuư San của Thức và Gia đ́nh Thức “.

 

Tôi thuyết phục Ngọc rằng tôi tôi chỉ có một ḿnh cũng dễ xoay trở và khi t́nh h́nh cho phép sẽ có quyết định đúng. Hẹn gặp lại Ngọc một ngày gần đây.

 

Bữa ăn chấm dứt, tôi không nhớ tối hôm đó chúng tôi ăn những ǵ, đưa Ngọc về pḥng trọ của tôi trong thành phố để tránh pháo kích, c̣n tôi trở lại bệnh viện tiếp tục quần thảo với thương binh.

 

Tôi làm việc thâu đêm. Vừa xong một ca mổ trở xuống pḥng cấp cứu đă 3 giờ sáng, gặp một bệnh nhân bị thương ở ổ bụng đă 2 ngày và rơ ràng đă bị viêm phúc mạc (péritonite), tôi đưa bệnh nhân lên pḥng mổ và quyết đinh mổ ngay.  Nhóm Y tá làm việc với tôi đêm đó than phiền: “Bác sĩ bắt chúng em làm việc nhiều quá ai cũng mỏi mệt kiệt lực hết, ngày trước các Bác sĩ Phạm Hà Thanh, Nguyễn Quang Huấn, ... họ có phải làm việc nhiều như thế này đâu?”. Tôi cảm thấy bị xúc phạm khi họ đem tên tuổi của các đại huynh trưởng ra hù doạ tôi, nhất là thời các vị đó làm việc ở đây, chiến tranh đâu đă khốc liệt như bây giờ. Tôi trả lời với họ rằng chính tôi, tôi cũng đă mệt mỏi v́ tôi đă làm việc không nghỉ từ sáng hôm qua. Nhưng đây là việc cần phải làm chúng tôi phải làm ngay và tôi hỏi lại họ nếu đây là thân nhân của họ, họ có muốn đi ngủ, bỏ bẽnh nhân lại cho phiên trực ngày mai không? Và chúng tôi đă mổ bệnh nhân đó với vết thương  bụng lủng ruột làm viêm phúc mạc. Ca mổ chấm dứt lúc 6 giờ sáng, tôi có một giờ để chợp mắt trong pḥng trực.

 

Bảy giờ rưỡi sáng, một đợt thương binh 5-7 người được đưa đến pḥng cấp cứu. Nhóm bệnh nhân này không có ǵ trầm trọng, chỉ những vết thương ở phần mềm tứ chi, chúng tôi rửa ráy thay băng và  cho thuốc ổn định th́ nhóm bác sĩ trực ngày hôm sau, (ngày 28 tháng 3) vừa đến. Gặp Y sĩ Đại Úy Nguyễn Ngọc Khôi, tôi bàn giao phiên trực, anh Khôi nói: “toa khỏi bàn giao bệnh nhân cho moa, ra mà bàn giao với VC ngoài hàng rào kia ḱa”.

 

Tôi giật ḿnh bừng tỉnh và ư thức được rằng t́nh h́nh tuyệt vọng đang xảy ra trong thành phố.

 

Ngay sau đó chúng tôi được lệnh tập họp ở văn pḥng trưởng khu Ngoại khoa để gặp anh Lương. Giờ phút này tôi tin rằng những điều Ngọc nói đêm qua là đúng. T́nh h́nh đă tuyệt vong, đă đến lúc phải thoát hiểm. 

Buổi họp hôm đó có hầu hết mọi người trong khu Ngoại khoa: anh Lương, anh Khôi, anh Vũ Quốc Cương, anh Tuấn anh Khá (phó trưởng khối ngoại khoa), anh Hiếu, anh Khưu Ngọc Tiên và cả Nguyễn Đ́nh Ngọc (thuộc Tiểu đoàn 1 QY), cả anh Trương Ngọc Thạch vừa đi phép ở Saig̣n mới ra tŕnh diện sáng nay. Mọi người xúm lại hỏi tại sao anh Thạch dại vậy. Anh Luong thông báo với chúng tôi là t́nh h́nh đă ḥan toàn suy sụp, Bộ tư lệnh Quân đoàn 1 đă di tản, không c̣n ǵ có thể cứu văn được nữa; anh không thể điều hành và chịu trách nhiệm về chúng tôi đuợc nữa.   Anh nói đến lúc này các anh nên tự lo liệu thoát thân. Lệnh tan hàng đă chính thức ban ra, chúng tôi hết sức lo lắng, cuống quít chẳng biết làm ǵ. 

 

Anh Khưu Ngọc Tiên than phiền rằng phải chi lệnh tan hàng ban bố sớm hơn, vào đêm hôm qua th́ tôi có thể đưa các anh lên tàu Đồng nai vì tàu vẫn c̣n đậu ở sông Hàn tối hôm qua, bây giờ không biết phải làm sao! “Chúng tôi vội vă bắt tay nhau và rời bệnh viện. Tôi đến chào từ biệt anh Phạm Văn Lương. Thiếu tá Lương bắt tay tôi và nói: “rất tiếc, anh mới ra đơn vị, chúng tôi chưa làm lễ tiếp đón anh mà bây giờ chúng ta phải chia tay.”  Anh hỏi tôi sẽ làm ǵ, tôi đáp:  “em phải t́m cách xuôi Nam về với gia đ́nh”. Anh chúc tôi may mắn. Tôi hỏi lại anh sẽ làm ǵ. Anh trả lời (nguyên văn): “tôi không thể sống được với chế dộ cũ nhưng cũng sẽ không thể sống được với chế độ mới”. Đó là câu nói cuối cùng của anh đối với tôi. Lúc bắt tay anh, nh́n xuống bàn giấy tôi c̣n thấy 2 quả lựu đạn trong chiếc xắc tay đang để mở của anh. Chúng tôi rời TYV Duy Tân lúc 10 giờ sáng và chạy ra bến tàu. Thành phố ngập xe cộ, giao thông tắc nghẽn, mọi sinh hoạt đều tê liệt, mọi người đều hốt hoảng t́m cách chạy lấy thân  

 

Năm giờ chiều, sau nhiều giờ ngược xuôi chen lấn trong hàng chục ngàn người chạy loạn, như một phép lành, tôi và Ngọc lên được một chiếc tàu đậu ở quân cảng Đà nẵng. Tàu Trường Sơn là chiếc tàu dân sự duy nhất còn lại. Chúng tôi bỏ lại hết mọi thứ chỉ lo chạy lấy thân. Chỉ 15-20 phút từ lúc tôi và Ngọc nhảy được lên tàu, tàu nhổ neo và chỉ chở khoảng 100 người tị nạn. Tàu đậu lại qua đêm ở vịnh Đà nẵng và nhổ neo xuôi Nam sáng hôm sau khi thành phố đă đổi chủ. 

 

Đó là những kinh nghiệm và kỷ niệm của tôi trong những ngày cuối cùng phục vụ tại TYV Duy Tân. Những đóng góp của chúng tôi cho quân đội quá ít ỏi nếu không muốn nói là không đáng kể. Quê hương và đất nước đă sớm mất trước khi chúng tôi có dịp đóng góp kiến thức và khả năng cho xă hội. Các bạn đồng khóa 21QY Hiện dịch với tôi cũng đă tan tác trong biến cố di tản từ miền Trung, nhiều bạn đă hy sinh, nhiều bạn bị bắt cầm tù và một sộ bạn may mắn thoát được về Nam, để rồi sau đó một số lớn phải vào trại tập trung của Cộng sản sau ngày sụp đổ của nền Cộng Ḥa non trẻ của quê hương Việt nam.

Ngày 28 tháng 3 năm 1975 là ngày cuối cùng tôi từ giă Tổng Y viện Duy Tân và các đồng nghiệp đàn anh với lời chúc may mắn. Anh Phạm Văn Lương tôi không c̣n dịp nào gặp lại nữa, anh đă tự vận trong trại tù Cộng sản khoảng năm 1976. Tôi không có tin tức ǵ về anh Tuấn và anh Phạm Bá Khá. Các anh Nguyễn Ngọc Khôi, Trương Ngọc Thạch và Vũ Quốc Cương định cư ở miền Nam California (anh Cương vừa tạ thế 2-3 năm trước), anh Khưu Ngọc Tiên h́nh như đang ở Fresno, miền Trung California, anh Hiếu đang ở San Jose. Phan Thanh Hải vẫn ở lại Saigon và ngày nay đă trở thành một đại gia. 

 

Nguyễn Đ́nh Ngọc và tôi thoát được về Miền Nam, tôi may mắn thoát khỏi Việt nam vào ngày cuối cùng của chế độ Cộng ḥa, trôi dạt sang Mỹ từ năm 1975 và may mắn không “được đi học tập cải tạo” như những người bạn khác; nhưng Nguyễn Đ́nh Ngọc bị kẹt lại ở quê nhà, tinh thần suy sụp trong cảnh “nước đau dân khổ” và vừa mất v́ bạo bệnh khoảng 3-4 năm trước.

 

“Những người muôn năm cũ.

Hồn ở đâu bây giờ?”

 

Hồi tưởng lại những kỷ niệm 40 năm trước, ngày tôi rời Đà nẵng và Tổng Y Viện Duy Tân, là những ngày cuối cùng tôi phục vụ đất nước và quân đội. Chúng tôi đã chu toàn nhiệm vụ của một quân Y sĩ cho đến phút cuối cùng khi có lệnh đào thoát trước khi Đà nẵng rơi vào tay Cộng sản.  Chúng tôi không tự rời bỏ nhiệm sở như những người khác đă nói và đă làm..

 

Gần đây, có một bài báo đăng trên tuần báo KBC viết về Quân Y (tháng 11/2014), tác giả là một Quân Y sĩ của Sư Đoàn Thuỷ Quân Lục Chiến, đă tả lại những ngày giờ cuối cùng ở Đà nẵng (bên cạnh các vị chỉ huy cao cấp ở vùng 1) với những chi tiết về ngày giờ khác hẳn những ǵ chúng tôi đă trải qua ở Duy Tân.

 

Tác giả đă viết rằng: “Tổng Y Viện Duy Tân đă ḥan toàn bỏ ngỏ v́ tối ngày 25/ 3/75, ông vào Bệnh viện và thấy Bệnh viện trống trơn, tối om chỉ có vài y tá còn làm việc.  Ông t́m măi mới thấy một bóng người đơn độc đi trong bóng tối, mang quân phục Nhảy Dù và đeo lon Thiếu Tá, hỏi ra mới biết đó là Y sĩ Thiếu Tá Phạm Văn Lương”. Theo ông kể: Bác sĩ Lương nói rằng mọi người đă bỏ đi hết rồi.

 

Thật sự, trong suốt thời gian làm việc tại Tổng Y Viện Duy tân, tôi chưa bao giờ thấy Thiếu tá Lương mặc quân phục Nhảy Dù và tôi nhớ rất rơ những thời điểm này v́ ngày 25/3 là ngày sinh nhật của tôi, tôi và các bạn đồng ngũ đă làm việc bất kể giờ giấc ngày đêm và măi đến sáng ngày 28 tháng 3 chúng tôi mới đào thoát khi có lệnh tan hàng. Chính anh Trương Ngọc Thạch (hiện ở Pomona) trở lại tŕnh diện đơn vị sau những ngày phép ở Sài g̣n cũng có mặt sáng hôm 28/3 ấy cùng với hầu hết các Quân Y sĩ cơ hữu của Khối ngoại thương Tổng Y Viện Duy Tân. 

 

Có lẽ v́ lư do TYV Duy Tân đã bỏ ngỏ từ ngày 25/3/75, mà người đồng nghiệp Thuỷ Quân Lục Chiến đă đưa Đại tá Nguyễn Thế Lương, Lữ Đoàn Trưởng Lữ đoàn 147 TQLC với vết thương với mảnh đạn c̣n nằm ở đầu gối về Bệnh Xá Cam Ranh để tự mổ, thay v́ đưa vào Duy Tân để chữa trị. 

 

Xong rồi một cuộc can qua dai dẳng, nhưng dâu bể khó quên. Tổng Y viện Duy Tân ngày nào sinh hoạt nhộn nhịp, chẳng biết bây giờ ra sao. Có chăng là:

 

“Dấu binh lửa nước non như cũ

Kẻ hành nhân qua đó chạnh thương”

(Đoàn Thị Diểm: Chinh Phụ Ngâm)

 

 

Passadena, Tháng 3/2015

Bạch Thế Thức

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính