Tạp chí đặc biệt ngày 04/4/2026

 

 

Năng lực quân sự của các nước vùng Vịnh có đối phó được với Iran?

 

Các nước vùng Vịnh có năng lực quân sự ra sao để đối phó với Iran? Liệu Iran có âm mưu tấn công khủng bố vào Âu Châu? Pháp - Nhật tăng cường hợp tác không gian. Bốn năm sau thảm sát ở Bucha, Ukraina và trách nhiệm của Nga,.. là những chủ đề chính trong mục tạp chí thế giới đó đây tuần này.

 

Xe tăngM1A2 Abrams, trong khi một xe chiến đấu bộ binh M2A3 Bradley được trưng bày tại Triển lãm Quốc phòng Thế giới ở Riyadh, Ả Rập Xê Út, ngày 08/02/2026. AP - Baraa Anwer

 

Lần đầu tiên kể từ phát động cuộc chiến với Iran ở Trung Đông, tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 01/04 đã có bài phát biểu trước toàn dân Mỹ. Ông khẳng định Hoa Kỳ đã đạt được những chiến thắng mang tính quyết định, và các cuộc tấn công vào Iran là để ngăn chặn Teheran có vũ khí hạt nhân, và chiến dịch tại Iran là « cần thiết đối với an ninh của Hoa Kỳ », và « đa số các lãnh đạo Iran đã chết ».

 

Nguyên thủ Mỹ cũng hứa sẽ « không bỏ rơi » các nước đồng minh ở vùng Vịnh, đã phải hứng chịu những đợt trả đũa của Iran những tuần vừa qua. Khoảng 80 % các đợt tấn công của Iran nhắm vào các nước có căn cứ quân sự của Hoa Kỳ, trong khi Israel chỉ « lãnh » 17% số drone Shahed và hỏa tiễn. Cụ thể, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất đã phải hứng chịu 1914 drone và 429 hỏa tiễn chỉ trong một tháng. Ả Rập Xê Út cũng bị tấn công bởi 766 drone và 66 hỏa tiễn. Oman, vốn là nước nổi tiếng với lập trường trung lập trong khu vực cũng đã bị hàng chục drone Iran không kích.

 

Nhật báo kinh tế Pháp Les Echos  có bài phân tích về năng lực quân sự của các quốc gia này, vốn được xem là những « khách hàng lớn » của ngành công nghiệp vũ khí Mỹ từ nhiều năm qua. Đầu tiên là phải kể đến Ả Rập Xê Út, được coi là một cường quốc quân sự trong khu vực (600.000 binh sĩ), là một trong những nước có tỷ lệ chi tiêu cho quốc phòng lớn nhất thế giới, khoảng 72,5 tỷ đô la, tương ứng với 5,7 % GDP. Tiếp theo là Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, với 63.000 quân và ngân sách 21,7 tỷ đô la, trong khi Qatar chi khoảng 10 tỷ đô la.

 

Theo Les Echos, tất cả các nước này đều trang bị cho mình phi đội chiến đấu cơ, với nhiều hệ thống phòng không Patriot. Chỉ trong vài ngày, số hỏa tiễn phòng không được phóng đi ở các nước vùng Vịnh nhiều hơn số lượng được Ukraina sử dụng trong 4 năm. Trước tình trạng tiêu hao vũ khí, các nước vùng Vịnh đã nhờ đến Ukraina hỗ trợ cách bắn hạ drone Shahed hiệu quả.

 

Tuy nhiên, về mặt hải quân, lực lượng của các nước này lại khiêm tốn và thiếu kinh nghiệm. Ví dụ, Ả Rập Xê Út chủ yếu dựa vào các tàu do Pháp cung cấp, dù được tân trang nhưng đã lỗi thời, trong lúc chờ các khu trục hạm mới theo đơn hàng với Tây Ban Nha. Một công ty ở Pháp cũng đã bàn giao cho nước này khoảng 50 tàu đánh chặn tốc độ cao, nhằm giám sát bờ biển, nhưng lại không có khả năng phòng thủ, chống lại các drone hoặc hỏa tiễn.

 

Iran bị đổ oan trong các âm mưu tấn công vào Âu Châu?

 

Tại Pháp, hôm 01/04 vừa qua, bộ trưởng Nội Vụ Laurent Nunes trả lời đài phát thanh France Info, cho biết đã ngăn chặn một vụ tấn công nhằm vào ngân hàng Bank of America vào cuối tuần trước và nêu ra « bàn tay của chế độ Iran » đằng sau. Theo ông Nunes, các hành vi bạo lực có tính chất khủng bố, phương thức hoạt động, với chất nổ tự chế và có chuẩn bị quay phim khẳng định trách nhiệm, tương tự như những gì xảy ra ở Hòa Lan hay Bỉ, do một nhóm nhỏ thực hiện, có liên hệ với Iran, nhắm vào cộng đồng Do Thái.

 

Từ năm 1979, Iran được cho là đứng đằng sau gần 200 vụ tấn công trên toàn thế giới, nhưng hầu hết đều bị ngăn chặn. Pháp cũng đã phải hứng chịu một đợt tấn công trên diện rộng từ phía Iran « thường nhắm vào các nhà đối lập Iran. Ví dụ như âm mưu tấn công ở Villepinte vào năm 2018, nhưng bị chặn lại. Một nhà ngoại giao Iran khi đó đã bị kết án nặng. Ngoài ra, các vụ tấn công được chỉ đạo từ Teheran cũng có thể nhắm vào những lợi ích của Israel hoặc Hoa Kỳ », theo nhận định của chuyên gia về Iran, Thierry Coville tại IFRI, trả lời RFI Pháp ngữ.

Trong bối cảnh chiến tranh Iran, nhiều âm mưu tấn công được ghi nhận ở một số nước Âu Châu trong những tuần vừa qua, do một nhóm thân Iran thực hiện. Tuy nhiên, theo ông Thierry Coville, Iran « không được lợi gì nếu thực hiện các vụ tấn công trên lãnh thổ Âu Châu, vì chỉ tạo ra một liên minh mạnh mẽ hơn chống lại nước này ».  Theo giới chuyên gia, nhiều vụ tấn công được thực hiện bởi các cơ quan tình báo nước ngoài, nhưng lại bị quy cho Iran, nhằm mục đích tăng cường liên minh giữa các nước bị nhắm tới, để ủng hộ cuộc chiến do Mỹ và Israel tiến hành ở Iran.

 

Philippines: Ngư dân không ra khơi vì giá dầu cao

 

Chiến tranh Iran đã kéo dài hơn một tháng và eo biển Hormuz vẫn bị chặn, gây tắc nghẽn dòng chảy dầu từ Trung Đông đến toàn cầu. Khoảng 80% dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ cũng như 90 % khí tự nhiên hóa lỏng vận chuyển qua eo biển Hormuz đều hướng đến Á Châu. Đối với các nước không có kho dự trữ dầu lớn và phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch như Philippines, cuộc khủng hoảng năng lượng này là một cú sốc lớn đối với nền kinh tế hơn 100 triệu dân.

 

Trước tình trạng này, hôm 02/04/2026, chính phủ Philippines, được Reuters trích dẫn, thông báo đã đàm phán được với Iran, cho phép các tàu của nước này qua eo biển Hormuz « an toàn và miễn phí ». Điều này mang lại hy vọng cho quốc gia đang thiếu hụt năng lượng trầm trọng, ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực trong nền kinh tế.

 

Thông tín viên RFI Juliette Magnon đến gặp nhiều ngư dân Philippines, đã phải tạm ngừng ra khơi đánh cá vì giá dầu quá cao. 

 

« Trên một chiếc thuyền màu xanh lá, 12 thuyền viên kiên nhẫn chờ đợi. Hôm nay họ tiếp tục ở lại bến tàu mà không ra khơi bởi vì giá dầu diesel đã tăng gấp đôi.

Ông Darmo là một trong số họ, giải thích: “Thông thường, chúng tôi kiếm được 700 peso mỗi ngày, nhưng bây giờ chỉ kiếm được 150 peso.” Một thuyền viên khác nói thêm: “Mùa này là mùa bán được cá, bởi vì có nhiều cá. Chúng tôi đang làm cá khô trong trường hợp khủng hoảng kéo dài, thì vẫn có cái ăn”.

 

Ông Darmo nói tiếp: “Chúng tôi chỉ ăn hai bữa mỗi ngày và không ăn thêm gì khác”. Một thuyền viên khác kết luận: “Chúng tôi vẫn tồn tại, và chỉ thế thôi”.

 

Chính quyền Philippines đã thông báo hỗ trợ khoảng vài chục euro theo kỳ hạn, nhưng những ngư dân đánh bắt trai, như Norman và Ding Dong, không biết làm thế nào nhận được trợ cấp.

 

Họ nói: “Tôi cũng tự hỏi là tổng thống của chúng tôi đang làm gì”. “Không ai quan tâm đến chúng tôi, và các cơ quan của chính phủ thật là vô dụng, tôi nghĩ rằng cần phải ghi tên vào một danh sách nào đó, nhưng tôi không biết”. 

 

Theo liên đoàn đánh cá Philippines, Pamalakaya, những hỗ trợ này không đáng kể, được phát quá chậm, và chỉ một bộ phận nhỏ ngư dân được hưởng. Công đoàn này kêu gọi chính phủ kiểm soát giá nhiên liệu ».

 

Pháp - Nhật thắt chặt hợp tác về không gian

 

Trong tuần vừa qua, tổng thống Pháp Emmanuel Macron cùng phu nhân đã có chuyến công du Nhật Bản và Nam Hàn, tăng cường hợp tác với hai nước đông bắc Á. Ngoài việc khẳng định Âu Châu là đối tác có thể dự đoán được, tổng thống Pháp cũng nhân đây gián tiếp chỉ trích một nước Mỹ của Trump “võ đoán”, trong bối cảnh chiến tranh Iran, gây khủng hoảng thị trường dầu mỏ toàn cầu. 

 

Marc Julienne, chuyên gia nghiên cứu về Á Châu tại IFRI khẳng định rằng chuyến thăm này diễn ra vào thời điểm mà lợi ích của ba nước “chưa bao giờ được gắn kết chặt chẽ như hiện nay”, và đây là cơ hội “lịch sử” để “Âu Châu xích gần với các nền dân chủ ở Á Châu”. Chuyến thăm đánh dấu sự tiếp nối đề xuất của ông Macron về việc thành lập một “liên minh các quốc gia độc lập” giữa Âu Châu và khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương.

 

Nhiều chủ đề đã được thảo luận, từ quốc phòng cho đến bảo đảm an ninh tài chính toàn cầu, cũng như các hợp tác trên không gian. Tại Tokyo, tổng thống Emmanuel Macron đã đến thăm doanh nghiệp Astroscale, doanh nghiệp Nhật Bản có chi nhánh đặt ở Toulouse, miền nam nước Pháp.

 

Đặc phái viên Valérie Gas cho biết thêm thông tin:

« Hợp tác không gian là một trong những chủ đề chính được thảo luận trong chuyến thăm chính thức của ông Macron đến Nhật Bản, đặc biệt là về vấn đề tăng số lượng vệ tinh, cũng như về thời tiết viễn thông, cho đến hệ thống định vị GPS, rất quan trọng, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

 

Doanh nghiệp Astroscale chuyên cung cấp các dịch vụ bảo đảm việc thu hồi vệ tinh khi rời khỏi bầu khí quyển, trước khi chúng hỏng hoặc phát nổ và tạo ra những mảnh vỡ khó kiểm soát. Ông Philippe Blatte, CEO của Astroscale giải thích: “Những vệ tinh bị hỏng giống như là một bể chứa dầu giữa trời nắng to và có thể nổ tung bất cứ lúc nào. Chúng tôi cung cấp dịch vụ hậu mãi, và đó là một thị trường to lớn”.

 

Và đây cũng là vấn đề mang tính quốc phòng, bởi vì các vệ tinh thu thập các thông tin tình báo quan trọng cho quân đội các nước. Ông Blatte nói thêm: “Gần đây, đã có những vệ tinh, đặc biệt là của Nga, đã đến gần các vệ tinh của Pháp để nghe lén, dọ thám hoặc làm nhiễu sóng…”

 

Trong lĩnh vực này, vấn đề là làm sao bảo đảm tính hiệu quả cũng như quyền tự chủ. Đối với Maxime Jambon, giám đốc truyền thông của Exotrail, doanh nghiệp Pháp, đối tác của Astroscale, thì hợp tác giữa Pháp và Nhật là quân bài tốt để đi trong ván bài với Hoa Kỳ và Tàu Cộng. Ông nói: “Sự liên kết, hợp tác giữa Âu Châu và Nhật Bản cũng đại diện cho một con đường tiến tới xây dựng, có thể nói là con đường thứ ba cho việc khám phá không gian toàn cầu”.

 

Con đường thứ ba này được xây dựng với các đối tác cùng chia sẻ nền tảng giá trị chung, nhằm hướng tới việc thiết lập một thị trường không gian có kiểm soát. »

 

4 năm sau vụ thảm sát ở Bucha, Nga phải chịu trách nhiệm như thế nào?

 

Về chiến tranh Ukraina, các cuộc giao tranh giữa hai bên vẫn nóng bỏng trong tuần qua, các trận « mưa drone và hỏa tiễn » Nga vẫn tiếp tục trút xuống bầu trời Ukraina. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Nga đã ra điều kiện, ép lực lượng Kiev rời khỏi vùng Donbass trong vòng hai tháng, và nhận định rằng Nga đã quá tự tin khi đưa ra điều kiện này.

 

Còn tại Kiev, trong tuần này, một phái đoàn lãnh đạo ngoại giao Âu Châu đã đến thăm Ukraina, tưởng niệm những nạn nhân trong vụ thảm sát kinh hoàng tại Bucha, sau khi thành phố được giải phóng cách nay bốn năm, đồng thời tái khẳng định sự ủng hộ của Âu Châu với Kiev.

 

Từ thủ đô Ukraina, thông tín viên Emmanuelle Chaze tường trình:

« Sáng thứ Ba (31/03) tuần này, trước những tấm bia khắc tên tưởng nhớ 501 người đã bị hành quyết trong thời gian bị Nga chiếm đóng, Andriy Sibyha, ngoại trưởng Ukraina, cùng với một phái đoàn các nhà ngoại giao Âu Châu, nghiêm trang nhắc lại nỗi kinh hoàng được phát hiện cách nay bốn năm, khi thành phố được giải phóng. 

 

Ông khẳng định: “Bucha trở thành biểu tượng đại diện cho những tội ác của Nga trên lãnh thổ Ukraina. Cách nay đúng bốn năm, Bucha cũng là những nơi đầu tiên được giải phóng. Ngoài việc đại diện cho sự tàn bạo của Nga, Bucha cũng là là biểu tượng của sự tự do, khả năng chống cự và chủ nghĩa anh hùng Ukraina”.

 

Về phần mình, lãnh đạo ngoại giao Âu Châu Kaja Kallas đã nêu bật tầm quan trọng của công lý trước những tội ác chiến tranh ở Ukraina. Bà nói: “Đó không phải là những tội ác riêng lẻ, mà còn là cách thức hoạt động của Nga ở tất cả những nơi mà họ chiếm đóng. Mục đích chính trong chuyến thăm của chúng tôi, cùng với các ngoại trưởng các nước Liên Âu là để duy trì vấn đề trách nhiệm (đối với những tội ác này). Bởi vì nếu không có trách nhiệm, thì những tội ác đó sẽ không bị trừng phạt, và không có khả năng thiết lập một nền hòa bình công bằng và lâu dài.”

 

Sau khi rời Bucha, phái đoàn ngoại giao Âu Châu đến Kiev, gặp tổng thống Volodymyr Zelensky, và tiếp tục bàn về công lý, cũng như là về hợp tác ở quy mô Âu Châu. »

 

 

Chi Phương